નિકુમ્ભં નિહતં શ્રુત્વા કુમ્ભં ચ વિનિપાતિતમ્। રાવણઃ પરમામર્ષી પ્રજજ્વાલાનલો યથા
નિકુંભ મારાયો અને કુંભ પણ પડી ગયો એ સાંભળીને રાવણ અત્યંત ગુસ્સે ભરાઈને અગ્નિ જેવો ધધકી ઉઠ્યો.
નૈર્ઋતઃ ક્રોધશોકાભ્યાં દ્વાભ્યાં તુ પરિમૂર્ચ્છિતઃ। ખરપુત્રં વિશાલાક્ષં મકરાક્ષમચોદયત્
રાત્રિચર રાજા રાવણ ક્રોધ અને દુઃખથી વ્યાકુળ થઈ ગયો અને ખરા પુત્ર, વિશાળ આંખો ધરાવતા મકરાક્ષને યુદ્ધ માટે મોકલ્યો.
ગચ્છ પુત્ર મયાઽઽજ્ઞપ્તો બલેનાભિસમન્વિતઃ। રાઘવં લક્ષ્મણં ચૈવ જહિ તૌ સવનૌકસૌ
મારા દીકરા, હું જે કહું છું તે પ્રમાણે તું તારી સેના સાથે જા અને જંગલમાં રહેતા રાઘવ અને લક્ષ્મણને મારી નાખ.
રાવણસ્ય વચઃ શ્રુત્વા શૂરમાની ખરાત્મજઃ। બાઢમિત્યબ્રવીદ્ધૃષ્ટો મકરાક્ષો નિશાચરમ્
રાવણના શબ્દો સાંભળી ખરા નો વીર પુત્ર મકરાક્ષ નિર્ભયપણે 'જેમ કહ્યું તેમ' એમ રાત્રીમાં ફરતા રાજાને કહ્યું.
સોઽભિવાદ્ય દશગ્રીવં કૃત્વા ચાપિ પ્રદક્ષિણમ્। નિર્જગામ ગૃહાચ્છુભ્રાદ્ રાવણસ્યાજ્ઞયા બલી
દશમુખને વંદન કરીને અને તેની પરિક્રમા કરીને મજબૂત મકરાક્ષ રાવણની આજ્ઞાએ તેજસ્વી મહેલમાંથી બહાર નીકળી ગયો.
સમીપસ્થં બલાધ્યક્ષં ખરપુત્રોઽબ્રવીદ્ વચઃ। રથમાનીયતાં તૂર્ણં સૈન્યં ત્વાનીયતાં ત્વરાત્
પાછળ ઊભેલા સેના પ્રમુખને ખરા પુત્રે કહ્યું: 'મારો રથ જલ્દી લાવ અને તુરંત જ આખી સેના એકઠી કર.'
તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા બલાધ્યક્ષો નિશાચરઃ। સ્યન્દનં ચ બલં ચૈવ સમીપં પ્રત્યપાદયત્
તેના આદેશ સાંભળી રાત્રીમાં ફરતા સેના પ્રમુખે રથ અને આખી સેના બંને નજીક લાવી.
પ્રદક્ષિણં રથં કૃત્વા સમારુહ્ય નિશાચરઃ। સૂતં સંચોદયામાસ શીઘ્રં વૈ રથમાવહ
રથની પરિક્રમા કરીને રાક્ષસ રથ પર ચઢ્યો અને સારથીને કહ્યું: 'રથ ઝડપથી હંકારી લેજે!'
અથ તાન્ રાક્ષસાન્ સર્વાન્ મકરાક્ષોઽબ્રવીદિદમ્। યૂયં સર્વે પ્રયુધ્યધ્વં પુરસ્તાન્મમ રાક્ષસાઃ
પછી મકરાક્ષએ બધા રાક્ષસોને કહ્યું: 'મારા આગળ તમે બધા લડી જજો, રાક્ષસો!'
અહં રાક્ષસરાજેન રાવણેન મહાત્મના। આજ્ઞપ્તઃ સમરે હન્તું તાવુભૌ રામલક્ષ્મણૌ
'મને રાક્ષસોના મહાન આત્માવાળા રાજા રાવણે યુદ્ધમાં રામ અને લક્ષ્મણને મારવા આજ્ઞા આપી છે.'
અદ્ય રામં વધિષ્યામિ લક્ષ્મણં ચ નિશાચરાઃ। શાખામૃગં ચ સુગ્રીવં વાનરાંશ્ચ શરોત્તમૈઃ
'આજે હું રામ, લક્ષ્મણ, શાખામૃગ સુગ્રીવ અને વાનરોને ઉત્તમ તીરો વડે મારી નાખીશ, રાત્રીમાં ફરતા મિત્રો!'
અદ્ય શૂલનિપાતૈશ્ચ વાનરાણાં મહાચમૂમ્। પ્રદહિષ્યામિ સમ્પ્રાપ્તાં શુષ્કેન્ધનમિવાનલઃ
'આજે હું વાનરોની મહાસેનાને ભાલાના વરસાદથી બળી નાખીશ, જેમ સુકા લાકડાને અગ્નિ ભસ્મ કરી નાખે છે.'
મકરાક્ષસ્ય તચ્છ્રુત્વા વચનં તે નિશાચરાઃ। સર્વે નાનાયુધોપેતા બલવન્તઃ સમાહિતાઃ
મકરાક્ષના આ વચન સાંભળી બધા શક્તિશાળી અને સજ્જ રાત્રીમાં ફરતા રાક્ષસો વિવિધ શસ્ત્રોથી સજ્જ થઈ તૈયાર થયા.
તે કામરૂપિણઃ ક્રૂરા દંષ્ટ્રિણઃ પિઙ્ગલેક્ષણાઃ। માતંગા ઇવ નર્દન્તો ધ્વસ્તકેશા ભયાવહાઃ
એ ક્રૂર, રૂપ બદલતા, તીખા દાંતવાળા, પીળા આંખવાળા રાક્ષસો, હાથી જેવી ગર્જના કરતા, વીખરાયેલા વાળવાળા, ભયજનક લાગતા હતા.
પરિવાર્ય મહાકાયા મહાકાયં ખરાત્મજમ્। અભિજગ્મુસ્તતો હૃષ્ટાશ્ચાલયન્તો વસુન્ધરામ્
મોટા શરીરવાળા એ વીરોએ ખરા પુત્રને ઘેરીને આનંદથી આગળ વધ્યા અને ધરતી ધ્રુજી ઉઠી.
શઙ્ખભેરીસહસ્રાણામાહતાનાં સમન્તતઃ। ક્ષ્વેલિતાસ્ફોટિતાનાં ચ તત્ર શબ્દો મહાનભૂત્
ચારે બાજુ શંખ અને ઢોલના હજારો ઘા, ઉંચા અવાજ અને અથડામણના ધ્વનિથી ત્યાં મોટો ગજ્જન થયો.
પ્રભ્રષ્ટોઽથ કરાત્ તસ્ય પ્રતોદઃ સારથેસ્તદા। પપાત સહસા દૈવાદ્ ધ્વજસ્તસ્ય તુ રક્ષસઃ
એ સમયે સારથીના હાથમાંથી ચાબુક છૂટી પડી અને રાક્ષસના રથનો ધ્વજ અચાનક નીચે પડી ગયો.
તસ્ય તે રથસંયુક્તા હયા વિક્રમવર્જિતાઃ। ચરણૈરાકુલૈર્ગત્વા દીનાઃ સાસ્રમુખા યયુઃ
તેના રથમાં જોડાયેલા ઘોડાઓની તાકાત ઘટી ગઈ, તેઓ ધીમા પગલે, દુઃખી અને આંખોમાં આંસુ લઈને ચાલી ગયા.
પ્રવાતિ પવનસ્તસ્મિન્ સપાંસુઃ ખરદારુણઃ। નિર્યાણે તસ્ય રૌદ્રસ્ય મકરાક્ષસ્ય દુર્મતેઃ
તે ભયાનક અને દુષ્ટ મકરાક્ષના બહાર નીકળતાં જ ત્યાં ધૂળ અને કંકર ભરેલો કઠણ પવન ફૂંકાયો.
તાનિ દૃષ્ટ્વા નિમિત્તાનિ રાક્ષસા વીર્યવત્તમાઃ। અચિન્ત્ય નિર્ગતાઃ સર્વે યત્ર તૌ રામલક્ષ્મણૌ
આ બધાં અપશકુન જોઈને, બધા શક્તિશાળી રાક્ષસો કોઈ વિચાર કર્યા વિના ત્યાં ગયા જ્યાં રામ અને લક્ષ્મણ હતા.
ઘનગજમહિષાઙ્ગતુલ્યવર્ણાઃ સમરમુખેષ્વસકૃદ્ગદાસિભિન્નાઃ। અહમહમિતિ યુદ્ધકૌશલાસ્તે રજનિચરાઃ પરિબભ્રમુર્મુહુસ્તે
ઘન, હાથી કે મહિષ જેવાં કાળાં શરીરવાળા, અનેકવાર ગદા અને ભાલાથી યુદ્ધમેદાનમાં ઘાયલ થયેલા, એ રાત્રિમાં ફરતા રાક્ષસો યુદ્ધકૌશલ્યમાં નિપુણ હતાં અને સતત પોતપોતાની શૂરવીરતા બતાવતા ફરતા હતા.
thumb|એકોનાશીતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે એકોનાશીતિતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો ઓગણ્યાસીમો સર્ગ સાંભળો.
નિર્ગતં મકરાક્ષં તે દૃષ્ટ્વા વાનરપુંગવાઃ। આપ્લુત્ય સહસા સર્વે યોદ્ધુકામા વ્યવસ્થિતાઃ
મકરાક્ષને બહાર આવતો જોઈ વાનરોએ તરત જ ઊંચકી કૂદી યુદ્ધ માટે આતુર બનીને પંક્તિમાં ઊભા રહ્યા.
તતઃ પ્રવૃત્તં સુમહત્ તદ્ યુદ્ધં લોમહર્ષણમ્। નિશાચરૈઃ પ્લવંગાનાં દેવાનાં દાનવૈરિવ
પછી રાક્ષસો અને વાનરો વચ્ચે ભયાનક અને રોમાંચક યુદ્ધ શરૂ થયું, જે દેવો અને દાનવો વચ્ચેના યુદ્ધ જેવું લાગતું હતું.
વૃક્ષશૂલનિપાતૈશ્ચ ગદાપરિઘપાતનૈઃ। અન્યોન્યં મર્દયન્તિ સ્મ તદા કપિનિશાચરાઃ
વૃક્ષો, ભાલા, ગદા અને લોખંડના દંડોથી એકબીજાને મારતા વાનરો અને રાત્રિચર રાક્ષસો એ યુદ્ધમાં એકબીજાને પીસી નાખતા હતા.
શક્તિખડ્ગગદાકુન્તૈસ્તોમરૈશ્ચ નિશાચરાઃ। પટ્ટિશૈર્ભિન્દિપાલૈશ્ચ બાણપાતૈઃ સમન્તતઃ
રાત્રિચર રાક્ષસો ચારે બાજુથી શક્તિ, તલવાર, ગદા, ભાલા, તોમરા, પટ્ટિશ, ભિંદિપાલ અને બાણોથી હુમલો કરતા હતા.
પાશમુદ્ગરદણ્ડૈશ્ચ નિર્ઘાતૈશ્ચાપરૈસ્તથા। કદનં કપિસિંહાનાં ચક્રુસ્તે રજનીચરાઃ
પાશ, દંડ અને અન્ય ભયાનક હથિયારો વડે રાત્રિચરોએ વાનર સિંહો પર ભારે સંહાર મચાવ્યો.
બાણૌઘૈરર્દિતાશ્ચાપિ ખરપુત્રેણ વાનરાઃ। સમ્ભ્રાન્તમનસઃ સર્વે દુદ્રુવુર્ભયપીડિતાઃ
ખરપુત્રેના બાણવર્ષથી ઘાયલ થયેલા વાનરો ભયથી ગભરાઈ ગયા અને બધા દિશાઓમાં ભાગી પડ્યા.
તાન્ દૃષ્ટ્વા રાક્ષસાઃ સર્વે દ્રવમાણાન્ વનૌકસઃ। નેદુસ્તે સિંહવદ્ દૃપ્તા રાક્ષસા જિતકાશિનઃ
વનમાં રહેતા વાનરોને ભાગતા જોઈ બધા રાક્ષસો વિજયી અને ગર્વથી સિંહ સમાન ગર્જના કરવા લાગ્યા.
વિદ્રવત્સુ તદા તેષુ વાનરેષુ સમન્તતઃ। રામસ્તાન્ વારયામાસ શરવર્ષેણ રાક્ષસાન્
જ્યારે વાનરો ચારે તરફ ભાગી રહ્યા હતા, ત્યારે રામે બાણવર્ષથી રાક્ષસોને રોકી લીધા.