નિકુમ્ભો ભ્રાતરં દૃષ્ટ્વા સુગ્રીવેણ નિપાતિતમ્। પ્રદહન્નિવ કોપેન વાનરેન્દ્રમુદૈક્ષત
સુગ્રીવેના હાથથી ભાઈને પડતો જોઈને, નિકુંભ ભયંકર ગુસ્સાથી સળગી ઉઠ્યો અને વાનરરાજા તરફ એવી નજરે જોયો જાણે એને ભસ્મ કરી નાખે.
તતઃ સ્રગ્દામસંનદ્ધં દત્તપઞ્ચાઙ્ગુલં શુભમ્। આદદે પરિઘં ધીરો મહેન્દ્રશિખરોપમમ્
પછી ધીરજવાન નિકુંભે ફૂલની માળાથી શોભિત અને પાંચ હાથ ધરાવતો, મહેન્દ્ર પર્વતના શિખર જેવો ભારી ગદો હાથમાં લીધો.
હેમપટ્ટપરિક્ષિપ્તં વજ્રવિદ્રુમભૂષિતમ્। યમદણ્ડોપમં ભીમં રક્ષસાં ભયનાશનમ્
એ ગદો સોનાની પટ્ટીઓથી ઘેરાયેલો, વજ્ર અને મોતીથી શોભિત, યમરાજના દંડ જેવો ભયાનક અને રાક્ષસોના ભયનો નાશક હતો.
તમાવિધ્ય મહાતેજાઃ શક્રધ્વજસમૌજસમ્। નિનનાદ વિવૃત્તાસ્યો નિકુમ્ભો ભીમવિક્રમઃ
મહાતેજસ્વી અને ભયંકર પરાક્રમી નિકુંભે એ ગદાથી ઘા કર્યો અને મોઢું ફાડીને જોરથી દહાડ્યો, જાણે ઇન્દ્રધ્વજની સમાન શક્તિ ધરાવતો હોય.
ઉરોગતેન નિષ્કેણ ભુજસ્થૈરઙ્ગદૈરપિ। કુણ્ડલાભ્યાં ચ ચિત્રાભ્યાં માલયા ચ સચિત્રયા
છાતી પર સુવર્ણ હાર, હાથમાં કંગણ, કાનમાં સુંદર કુંડળ અને ગળામાં શોભાયમાન માળા પહેરીને,
નિકુમ્ભો ભૂષણૈર્ભાતિ તેન સ્મ પરિઘેણ ચ। યથેન્દ્રધનુષા મેઘઃ સવિદ્યુત્સ્તનયિત્નુમાન્
નિકુંભ એ બધા આભૂષણો અને ગદાથી એવી રીતે ઝગમગતો હતો, જાણે મેઘ પર ઇન્દ્રધનુષ, વીજળી અને ગર્જના સાથે ઝગમગે છે.
પરિઘાગ્રેણ પુસ્ફોટ વાતગ્રન્થિર્મહાત્મનઃ। પ્રજજ્વાલ સઘોષશ્ચ વિધૂમ ઇવ પાવકઃ
ગદાના ટોચે પવનથી મજબૂત રીતે બંધાયેલો ભાગ જ્વાળામય થયો અને ધડાકાભેર પ્રગટ્યો, જાણે ધૂમ વિના અગ્નિ પ્રગટે છે.
નગર્યા વિટપાવત્યા ગન્ધર્વભવનોત્તમૈઃ। સતારાગણનક્ષત્રં સચન્દ્રસમહાગ્રહમ્। નિકુમ્ભપરિઘાઘૂર્ણં ભ્રમતીવ નભસ્થલમ્
વિઠપાવતી નગરીમાં ગંધર્વોના શ્રેષ્ઠ મહેલો, તારાઓ, ગ્રહો, ચંદ્ર અને મહાગ્રહો જેવું સૌંદર્ય, એ રીતે નિકુંભનો ફરતો ગદો જાણે આકાશમાં ફરતો હોય.
દુરાસદશ્ચ સંજજ્ઞે પરિઘાભરણપ્રભઃ। ક્રોધેન્ધનો નિકુમ્ભાગ્નિર્યુગાન્તાગ્નિરિવોત્થિતઃ
ગદા અને આભૂષણોની તેજસ્વી ઝાંખીથી નિકુંભ ભયાનક લાગતો હતો, ગુસ્સાથી અગ્નિ બનીને જાણે યુગના અંતે પ્રગટેલો અગ્નિ હોય.
રાક્ષસા વાનરાશ્ચાપિ ન શેકુઃ સ્પન્દિતું ભયાત્। હનુમાંસ્તુ વિવૃત્યોરસ્તસ્થૌ પ્રમુખતો બલી
રાક્ષસો અને વાનરો બંને ડરેને એક પગ પણ હલાવી શક્યા નહીં, પણ બલવાન હનુમાન છાતી ફુલાવીને આગળ ઊભો રહ્યો.
પરિઘોપમબાહુસ્તુ પરિઘં ભાસ્કરપ્રભમ્। બલી બલવતસ્તસ્ય પાતયામાસ વક્ષસિ
હનુમાનના હાથો ગદા જેવા મજબૂત હતા. એ બલવાને તેજસ્વી ગદા ઉઠાવી અને નિકુંભના છાતી પર જોરથી ફેંકી.
સ્થિરે તસ્યોરસિ વ્યૂઢે પરિઘઃ શતધા કૃતઃ। વિકીર્યમાણઃ સહસા ઉલ્કાશતમિવામ્બરે
નિકુંભની પહોળી અને મજબૂત છાતી પર એ ગદા ટૂંટી ને સો ટુકડા થઈ ગઈ, અને એ ટુકડા આકાશમાં વીજળી જેવી છૂટા પડી ગયા.
સ તુ તેન પ્રહારેણ ન ચચાલ મહાકપિઃ। પરિઘેણ સમાધૂતો યથા ભૂમિચલેઽચલઃ
એવા જોરદાર આઘાતથી પણ મહાકપિ હનુમાન જરાય ન હલ્યો, જાણે ભૂકંપમાં પણ પહાડ અડગ રહે છે એમ.
સ તથાભિહતસ્તેન હનૂમાન્ પ્લવગોત્તમઃ। મુષ્ટિં સંવર્તયામાસ બલેનાતિમહાબલઃ
એ રીતે ઘાયલ થયેલા, વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ અને અત્યંત બલવાન હનુમાને પોતાની મુઠી મજબૂતીથી ભીંસી.
તમુદ્યમ્ય મહાતેજા નિકુમ્ભોરસિ વીર્યવાન્। અભિચિક્ષેપ વેગેન વેગવાન્ વાયુવિક્રમઃ
પછી તેજસ્વી અને વીર હનુમાને એ મુઠી ઉંચકી અને પવન જેવી ઝડપથી નિકુંભની છાતી પર ફેંકી.
તત્ર પુસ્ફોટ વર્માસ્ય પ્રસુસ્રાવ ચ શોણિતમ્। મુષ્ટિના તેન સંજજ્ઞે મેઘે વિદ્યુદિવોત્થિતા
એ જોરદાર મુઠીના ઘા થી નિકુંભનું કવચ ફાટી ગયું અને લોહી વહવા લાગ્યું, જેમ વાદળમાંથી વીજળી ચમકે છે એમ.
સ તુ તેન પ્રહારેણ નિકુમ્ભો વિચચાલ ચ। સ્વસ્થશ્ચાપિ નિજગ્રાહ હનૂમન્તં મહાબલમ્
એ આઘાતથી નિકુંભ લથડ્યો, પણ પોતાને સંભાળી ને એણે બલવાન હનુમાનને પકડી લીધો.
ચુક્રુશુશ્ચ તદા સંખ્યે ભીમં લઙ્કાનિવાસિનઃ। નિકુમ્ભેનોદ્યતં દૃષ્ટ્વા હનૂમન્તં મહાબલમ્
યુદ્ધમાં નિકુંભે હનુમાનને પકડી લીધો એ જોઈને લંકાવાસીઓ ડરીને ભયાનક ચીસો પાડી.
સ તથા હ્રિયમાણોઽપિ હનૂમાંસ્તેન રક્ષસા। આજઘાનાનિલસુતો વજ્રકલ્પેન મુષ્ટિના
એ રાક્ષસે ખેંચતો હતો ત્યારે પણ પવનપુત્ર હનુમાને વીજળી જેવી મુઠીથી તેને ઘા કર્યો.
આત્માનં મોક્ષયિત્વાથ ક્ષિતાવભ્યવપદ્યત। હનૂમાનુન્મમાથાશુ નિકુમ્ભં મારુતાત્મજઃ
પછી હનુમાને પોતાને છુટાવી લીધો અને ઝડપથી નિકુંભને જમીન પર ફેંકી દઈને તેને ચકનાચૂર કરી નાખ્યો.
નિક્ષિપ્ય પરમાયત્તો નિકુમ્ભં નિષ્પિપેષ ચ। ઉત્પત્ય ચાસ્ય વેગેન પપાતોરસિ વેગવાન્
હનુમાને નિકુંભને જમીન પર ફેંકી ને પૂરેપૂરો દબાવી દીધો, પછી પવનની ઝડપથી ઉડીને તેની છાતી પર જોરથી પડ્યો.
પરિગૃહ્ય ચ બાહુભ્યાં પરિવૃત્ય શિરોધરામ્। ઉત્પાટયામાસ શિરો ભૈરવં નદતો મહત્
પછી બંને હાથથી પકડીને ગળું વાળી, હનુમાને નિકુંભનું ભયાનક અને ગર્જન કરતું માથું ફાડી નાખ્યું.
અથ નિનદતિ સાદિતે નિકુમ્ભે પવનસુતેન રણે બભૂવ યુદ્ધમ્। દશરથસુતરાક્ષસેન્દ્રસૂન્વો- ર્ભૃશતરમાગતરોષયોઃ સુભીમમ્
પછી પવનપુત્રે નિકુંભને યુદ્ધમાં પછાડ્યો ત્યારે, દશરથપુત્ર અને રાક્ષસરાજના પુત્ર વચ્ચે ભયાનક અને ઉગ્ર યુદ્ધ શરૂ થયું.
વ્યપેતે તુ જીવે નિકુમ્ભસ્ય હૃષ્ટા વિનેદુઃ પ્લવંગા દિશઃ સસ્વનુશ્ચ। ચચાલેવ ચોર્વી પપાતેવ સા દ્યૌ- ર્બલં રાક્ષસાનાં ભયં ચાવિવેશ
નિકુંભનું પ્રાણ છૂટી ગયું ત્યારે ખુશ થયેલા વાનરોએ ચારેય બાજુ જોરદાર જયઘોષ કર્યો. ધરતી ધ્રૂજી ઉઠી, આકાશ પડી ગયું એવું લાગ્યું અને રાક્ષસોના દિલમાં ડર છવાઈ ગયો.
thumb|અષ્ટસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે અષ્ટસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રદ્ધાપૂર્વક શ્રવણ કરો, યુદ્ધકાંડનો અઢીસિત્તેરમો સર્ગ.
નિકુમ્ભં નિહતં શ્રુત્વા કુમ્ભં ચ વિનિપાતિતમ્। રાવણઃ પરમામર્ષી પ્રજજ્વાલાનલો યથા
નિકુંભ મારાયો અને કુંભ પણ પડી ગયો એ સાંભળીને રાવણ અત્યંત ગુસ્સે ભરાઈને અગ્નિ જેવો ધધકી ઉઠ્યો.
નૈર્ઋતઃ ક્રોધશોકાભ્યાં દ્વાભ્યાં તુ પરિમૂર્ચ્છિતઃ। ખરપુત્રં વિશાલાક્ષં મકરાક્ષમચોદયત્
રાત્રિચર રાજા રાવણ ક્રોધ અને દુઃખથી વ્યાકુળ થઈ ગયો અને ખરા પુત્ર, વિશાળ આંખો ધરાવતા મકરાક્ષને યુદ્ધ માટે મોકલ્યો.
ગચ્છ પુત્ર મયાઽઽજ્ઞપ્તો બલેનાભિસમન્વિતઃ। રાઘવં લક્ષ્મણં ચૈવ જહિ તૌ સવનૌકસૌ
મારા દીકરા, હું જે કહું છું તે પ્રમાણે તું તારી સેના સાથે જા અને જંગલમાં રહેતા રાઘવ અને લક્ષ્મણને મારી નાખ.
રાવણસ્ય વચઃ શ્રુત્વા શૂરમાની ખરાત્મજઃ। બાઢમિત્યબ્રવીદ્ધૃષ્ટો મકરાક્ષો નિશાચરમ્
રાવણના શબ્દો સાંભળી ખરા નો વીર પુત્ર મકરાક્ષ નિર્ભયપણે 'જેમ કહ્યું તેમ' એમ રાત્રીમાં ફરતા રાજાને કહ્યું.
સોઽભિવાદ્ય દશગ્રીવં કૃત્વા ચાપિ પ્રદક્ષિણમ્। નિર્જગામ ગૃહાચ્છુભ્રાદ્ રાવણસ્યાજ્ઞયા બલી
દશમુખને વંદન કરીને અને તેની પરિક્રમા કરીને મજબૂત મકરાક્ષ રાવણની આજ્ઞાએ તેજસ્વી મહેલમાંથી બહાર નીકળી ગયો.