ગગને તાન્યનેકાનિ વૈશ્વાનરપથાદ્ બહિઃ। નક્ષત્રાણિ મુનિશ્રેષ્ઠ તેષુ જ્યોતિઃષુ જાજ્વલન્
આકાશમાં, અગ્નિના માર્ગની બહાર, એ અનેક તારા તેજમાં ઝળહળતા હતા, હે ઋષિમાં શ્રેષ્ઠ.
અવાક્શિરાસ્ત્રિશઙ્કુશ્ચ તિષ્ઠત્વમરસંનિભઃ। અનુયાસ્યન્તિ ચૈતાનિ જ્યોતીંષિ નૃપસત્તમમ્
ત્રિશંકુ, માથું નીચે રાખીને, અમર જેવા રહે, અને એ તારા રાજામાં શ્રેષ્ઠને અનુસરે.
કૃતાર્થં કીર્તિમન્તં ચ સ્વર્ગલોકગતં યથા। વિશ્વામિત્રસ્તુ ધર્માત્મા સર્વદેવૈરભિષ્ટુતઃ
એ રીતે, પોતાનું કામ અને કીર્તિ મેળવી, સ્વર્ગમાં પહોંચીને, ધર્મમય વિશ્વામિત્રને બધા દેવોએ વખાણ્યા.
ઋષિમધ્યે મહાતેજા બાઢમિત્યેવ દેવતાઃ। તતો દેવા મહાત્માનો ઋષયશ્ચ તપોધનાઃ। જગ્મુર્યથાગતં સર્વે યજ્ઞસ્યાન્તે નરોત્તમ
ઋષિઓની વચ્ચે, મહાતેજસ્વી અને તપસ્વીઓ, દેવોએ કહ્યું, 'એવું જ થવું જોઈએ.' પછી, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, બધા મહાત્મા દેવ અને તપસ્વીઓ યજ્ઞના અંતે પાછા ગયા.
thumb|એકષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે બાલકાણ્ડે એકષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ ॥૧-
હવે, શ્રીમદ વાલ્મીકી રામાયણના બાલકાંડમાં એકસઠમો સર્ગ સાંભળો.
વિશ્વામિત્રો મહાતેજાઃ પ્રસ્થિતાન્ વીક્ષ્ય તાનૃષીન્। અબ્રવીન્નરશાર્દૂલ સર્વાંસ્તાન્ વનવાસિનઃ
વિશ્વામિત્ર, મહાન તેજવંત, એ ઋષિઓને જતા જોઈને, બધા વનવાસી તપસ્વીઓ સાથે વાત કરી, હે મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ.
મહાવિઘ્નઃ પ્રવૃત્તોઽયં દક્ષિણામાસ્થિતો દિશમ્। દિશમન્યાં પ્રપત્સ્યામસ્તત્ર તપ્સ્યામહે તપઃ
'દક્ષિણ દિશામાં મોટો વિઘ્ન ઉભો થયો છે; ચાલો, બીજી દિશામાં જઈએ અને ત્યાં તપસ્યા કરીએ.'
પશ્ચિમાયાં વિશાલાયાં પુષ્કરેષુ મહાત્મનઃ। સુખં તપશ્ચરિષ્યામઃ સુખં તદ્ધિ તપોવનમ્
'પશ્ચિમની વિશાળ ભૂમિમાં, પુષ્કર ખાતે, આપણે સુખથી તપસ્યા કરીશું; એ તપોવન ખરેખર સુખદ છે.'
એવમુક્ત્વા મહાતેજાઃ પુષ્કરેષુ મહામુનિઃ। તપ ઉગ્રં દુરાધર્ષં તેપે મૂલફલાશનઃ
આ રીતે કહ્યા પછી, મહાન તેજવંત મહામુનિ પુષ્કર ખાતે, મૂળ અને ફળ ખાઈને, કઠોર અને અડગ તપસ્યા કરવા લાગ્યા.
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ અયોધ્યાધિપતિર્મહાન્। અમ્બરીષ ઇતિ ખ્યાતો યષ્ટું સમુપચક્રમે
એ જ સમયે અયોધ્યાના મહાન રાજા, અમ્બરીષ, જેનું નામ બધે પ્રસિદ્ધ હતું, યજ્ઞ કરવા માટે તૈયારી શરૂ કરી.
તસ્ય વૈ યજમાનસ્ય પશુમિન્દ્રો જહાર હ। પ્રણષ્ટે તુ પશૌ વિપ્રો રાજાનમિદમબ્રવીત્
યજ્ઞ કરનાર રાજાના યજ્ઞ માટે લાવેલો પશુ ઇન્દ્રે લઈ ગયો; પશુ ગુમ થઈ જતા, પુજારી રાજાને કહ્યું.
પશુરભ્યાહૃતો રાજન્ પ્રણષ્ટસ્તવ દુર્નયાત્। અરક્ષિતારં રાજાનં ઘ્નન્તિ દોષા નરેશ્વર
રાજા, યજ્ઞ માટે લાવેલો પશુ તમારી બેદરકારીથી ગુમ થઈ ગયો છે; મનુષ્યોના રાજા, જે રાજા પોતાની પ્રજા અને યજ્ઞની રક્ષા નથી કરતો, તેને દોષો નાશ કરે છે.
પ્રાયશ્ચિત્તં મહદ્ધ્યેતન્નરં વા પુરુષર્ષભ। આનયસ્વ પશું શીઘ્રં યાવત્ કર્મ પ્રવર્તતે
પુરૂષોમાં શ્રેષ્ઠ, આ મોટું પ્રાયશ્ચિત છે; યજ્ઞ શરૂ થાય એ પહેલાં જલદી પશુ લાવી દો.
ઉપાધ્યાયવચઃ શ્રુત્વા સ રાજા પુરુષર્ષભઃ। અન્વિયેષ મહાબુદ્ધિઃ પશું ગોભિઃ સહસ્રશઃ
પંડિતના શબ્દો સાંભળીને, બુદ્ધિશાળી અને પ્રસિદ્ધ રાજાએ હજારો ગાયોમાં પશુ શોધવા માટે પ્રયત્ન કર્યો.
દેશાઞ્જનપદાંસ્તાંસ્તાન્ નગરાણિ વનાનિ ચ। આશ્રમાણિ ચ પુણ્યાનિ માર્ગમાણો મહીપતિઃ
રાજાએ અનેક પ્રદેશો, ગામો, શહેરો, જંગલો અને પવિત્ર આશ્રમોમાં પશુ શોધ્યો.
સ પુત્રસહિતં તાત સભાર્યં રઘુનન્દન। ભૃગુતુંગે સમાસીનમૃચીકં સંદદર્શ હ
પુત્ર અને પત્ની સાથે, રઘુવંશી રાજાએ ભૃગુ પર્વત પર બેઠેલા ઋચીકને જોયા.
તમુવાચ મહાતેજાઃ પ્રણમ્યાભિપ્રસાદ્ય ચ। મહર્ષિં તપસા દીપ્તં રાજર્ષિરમિતપ્રભઃ
અનંત તેજવાળા રાજાએ મહર્ષિ, જે તપસ્યા દ્વારા તેજસ્વી હતા, તેમને વંદન કરીને પ્રસન્ન કરી, પછી વાત કરી.
પૃષ્ટ્વા સર્વત્ર કુશલમૃચીકં તમિદં વચઃ। ગવાં શતસહસ્રેણ વિક્રીણીષે સુતં યદિ
ઋચીકની સર્વત્ર સુખાકારી પૂછીને, રાજાએ કહ્યું: જો તમે તૈયાર હો, તો એક લાખ ગાયોના બદલે તમારો પુત્ર વેચો.
પશોરર્થે મહાભાગ કૃતકૃત્યોઽસ્મિ ભાર્ગવ। સર્વે પરિગતા દેશા યજ્ઞિયં ન લભે પશુમ્
ભાગ્યશાળી ભાર્ગવ, યજ્ઞ માટેના પશુ માટે મેં બધું કર્યુ છે; બધા પ્રદેશો શોધ્યા, પણ યજ્ઞ માટે યોગ્ય પશુ મળતો નથી.
દાતુમર્હસિ મૂલ્યેન સુતમેકમિતો મમ। એવમુક્તો મહાતેજા ઋચીકસ્ત્વબ્રવીદ્ વચઃ
મને મૂલ્ય પર એક પુત્ર આપો; એમ કહેતા, મહાતેજસ્વી ઋચીક બોલ્યા.
નાહં જ્યેષ્ઠં નરશ્રેષ્ઠ વિક્રીણીયાં કથંચન। ઋચીકસ્ય વચઃ શ્રુત્વા તેષાં માતા મહાત્મનામ્
મનુષ્યમાં શ્રેષ્ઠ, હું ક્યારેય મારા મોટા પુત્રને વેચી શકું નહીં; ઋચીકના શબ્દો સાંભળીને, એ મહાન આત્માઓની માતાએ,
ઉવાચ નરશાર્દૂલમમ્બરીષમિદં વચઃ। અવિક્રેયં સુતં જ્યેષ્ઠં ભગવાનાહ ભાર્ગવઃ
મનુષ્યમાં વરિષ્ઠ, અમ્બરીષને કહ્યું: ભાર્ગવ મહાત્માએ કહ્યું છે કે મોટા પુત્રને વેચી શકાય નહીં.
મમાપિ દયિતં વિદ્ધિ કનિષ્ઠં શુનકં પ્રભો। તસ્માત્ કનીયસં પુત્રં ન દાસ્યે તવ પાર્થિવ
પ્રભુ, જાણો કે મારા નાના પુત્ર, શુનક, પણ મને ખૂબ પ્રિય છે; તેથી, રાજા, હું તમને નાના પુત્ર આપી શકું નહીં.
પ્રાયેણ હિ નરશ્રેષ્ઠ જ્યેષ્ઠાઃ પિતૃષુ વલ્લભાઃ। માતૄણાં ચ કનીયાંસસ્તસ્માદ્ રક્ષ્યે કનીયસમ્
મનુષ્યમાં શ્રેષ્ઠ, મોટો પુત્ર સામાન્ય રીતે પિતાને પ્રિય હોય છે, અને નાના પુત્ર માતાને; તેથી હું મારા નાના પુત્રની રક્ષા કરીશ.
ઉક્તવાક્યે મુનૌ તસ્મિન્ મુનિપત્ન્યાં તથૈવ ચ। શુનઃશેપઃ સ્વયં રામ મધ્યમો વાક્યમબ્રવીત્
મુનિ અને તેમની પત્ની બોલ્યા પછી, મધ્યમ પુત્ર, શુનઃશેપ, પોતે બોલ્યા, રામ.
પિતા જ્યેષ્ઠમવિક્રેયં માતા ચાહ કનીયસમ્। વિક્રેયં મધ્યમં મન્યે રાજપુત્ર નયસ્વ મામ્
પિતા કહે છે મોટો પુત્ર વેચી શકાય નહીં, માતા કહે છે નાના; હું માનું છું મધ્યમ પુત્ર વેચી શકાય, રાજકુમાર, મને લઈ જાવ.
અથ રાજા મહાબાહો વાક્યાન્તે બ્રહ્મવાદિનઃ। હિરણ્યસ્ય સુવર્ણસ્ય કોટિભી રત્નરાશિભિઃ
પછી શક્તિશાળી રાજાએ, વાત પૂરી થયા પછી, બ્રાહ્મણને કહ્યું: સોનાની કરોડો, રત્નોના ઢગલા અને મોતી—
ગવાં શતસહસ્રેણ શુનઃશેપં નરેશ્વરઃ। ગૃહીત્વા પરમપ્રીતો જગામ રઘુનન્દન
રઘુવંશી, રાજાએ ખૂબ આનંદથી શુનઃશેપાને એક લાખ ગાયોની બદલામાં લઈ, ત્યાંથી ચાલ્યો.
અમ્બરીષસ્તુ રાજર્ષી રથમારોપ્ય સત્વરઃ। શુનઃશેપં મહાતેજા જગામાશુ મહાયશાઃ
પરંતુ રાજરશિ અંબરીષ, જે મહાન તેજ અને યશ ધરાવે છે, તેણે ઝડપથી શુનઃશેપાને રથમાં બેસાડ્યો અને તરત જ નીકળી પડ્યો.
thumb|દ્વિષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે બાલકાણ્ડે દ્વિષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ ॥૧-
હવે બાસઠમો સર્ગ સાંભળો. શ્રીમદ્વાલ્મીકી રામાયણના બાલકાંડમાં બાસઠમો સર્ગ અહીં પૂર્ણ થાય છે.