thumb|ષટ્સપ્તતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે ષટ્સપ્તતિતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો છોતેરમો સર્ગ સાંભળો.
પ્રવૃત્તે સંકુલે તસ્મિન્ ઘોરે વીરજનક્ષયે। અઙ્ગદઃ કમ્પનં વીરમાસસાદ રણોત્સુકઃ
જ્યારે એ ભયાનક અને ગૂંચવણભર્યું યુદ્ધ ચાલી રહ્યું હતું, ત્યારે યુદ્ધ માટે ઉત્સુક અંગદે વીર કંપનાને સામો કર્યો.
આહૂય સોઽઙ્ગદં કોપાત્ તાડયામાસ વેગિતઃ। ગદયા કમ્પનઃ પૂર્વં સ ચચાલ ભૃશાહતઃ
કંપનાએ ગુસ્સે ભરાઈ અંગદને લલકાર્યો અને ઝડપથી પોતાની ગદા વડે પહેલા પ્રહાર કર્યો, જેના કારણે અંગદ જોરદાર ઘા ખાઈ ડગમગ્યો.
સ સંજ્ઞાં પ્રાપ્ય તેજસ્વી ચિક્ષેપ શિખરં ગિરેઃ। અર્દિતશ્ચ પ્રહારેણ કમ્પનઃ પતિતો ભુવિ
પછી તેજસ્વી અંગદે સંભળી ને પર્વતનું શિખર ઉછાળ્યું અને એ ઘા થી કંપના જમીન પર પડી ગયો.
તતસ્તુ કમ્પનં દૃષ્ટ્વા શોણિતાક્ષો હતં રણે। રથેનાભ્યપતત્ ક્ષિપ્રં તત્રાઙ્ગદમભીતવત્
પછી યુદ્ધમાં કંપનાને મરેલો જોઈને શોણિતાક્ષે કોઈ ડર વિના ઝડપથી રથ લઈને અંગદ પર ચઢાઈ કરી.
સોઽઙ્ગદં નિશિતૈર્બાણૈસ્તદા વિવ્યાધ વેગિતઃ। શરીરદારણૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ કાલાગ્નિસમવિગ્રહૈઃ
એ પછી શોણિતાક્ષે તીખા અને ઝડપથી ચાલતા બાણોથી અંગદના શરીર પર ઘા કર્યા, જે ઘા કાળાગ્નિ જેવાં ભયાનક લાગતા હતા.
ક્ષુરક્ષુરપ્રનારાચૈર્વત્સદન્તૈઃ શિલીમુખૈઃ। કર્ણિશલ્યવિપાઠૈશ્ચ બહુભિર્નિશિતૈઃ શરૈઃ
ક્યારેક કાપવા માટેના, તો ક્યારેક તીક્ષ્ણ અને પથ્થરનાં ટોચવાળા, વાછરડાના દાંત જેવા અને અનેક પ્રકારના તીક્ષ્ણ બાણોથી તેણે અંગદને ઘાયલ કર્યો.
અઙ્ગદઃ પ્રતિવિદ્ધાઙ્ગો વાલિપુત્રઃ પ્રતાપવાન્। ધનુરુગ્રં રથં બાણાન્ મમર્દ તરસા બલી
વાલીપુત્ર અંગદ, શરીરે ઘાયલ છતાં, પોતાની તાકાતથી શોણિતાક્ષના ધનુષ્ય, રથ અને બાણોને ચકનાચૂર કરી નાખ્યા.
શોણિતાક્ષસ્તતઃ ક્ષિપ્રમસિચર્મ સમાદદે। ઉત્પપાત તદા ક્રુદ્ધો વેગવાનવિચારયન્
પછી શોણિતાક્ષે તરત જ તલવાર અને ઢાલ ઉપાડી, ગુસ્સામાં ભરાઈ, ઝડપથી મેદાનમાં દોડ્યો.
તં ક્ષિપ્રતરમાપ્લુત્ય પરામૃશ્યાઙ્ગદો બલી। કરેણ તસ્ય તં ખડ્ગં સમાચ્છિદ્ય નનાદ ચ
અંગદે વધુ ઝડપથી ઉછળી, તેની હાથમાંથી તલવાર છીનવી લીધી અને જોરદાર ગર્જના કરી.
તસ્યાંસફલકે ખડ્ગં નિજઘાન તતોઽઙ્ગદઃ। યજ્ઞોપવીતવચ્ચૈનં ચિચ્છેદ કપિકુઞ્જરઃ
પછી અંગદે એ તલવારથી શોણિતાક્ષના ખભા પરના ઢાલ પર ઘા કર્યો અને યજ્ઞોપવીત જેવું કાપી નાખ્યું.
તં પ્રગૃહ્ય મહાખડ્ગં વિનદ્ય ચ પુનઃ પુનઃ। વાલિપુત્રોઽભિદુદ્રાવ રણશીર્ષે પરાનરીન્
મોટી તલવાર પકડીને અને વારંવાર ગર્જના કરતા વાલીપુત્ર અંગદ યુદ્ધમેદાનના મથાડા પર દુશ્મન નેતાઓ પર તૂટી પડ્યો.
પ્રજઙ્ઘસહિતો વીરો યૂપાક્ષસ્તુ તતો બલી। રથેનાભિયયૌ ક્રુદ્ધો વાલિપુત્રં મહાબલમ્
પછી પ્રજંઘ સાથે શક્તિશાળી યૂપાક્ષ ગુસ્સામાં ભરાઈ, રથ લઈને વાલીપુત્ર અંગદ સામે ચઢાઈ કરવા આવ્યો.
આયસીં તુ ગદાં ગૃહ્ય સ વીરઃ કનકાઙ્ગદઃ। શોણિતાક્ષઃ સમાશ્વસ્ય તમેવાનુપપાત હ
સોનાના કડાં પહેરેલા વીર શોણિતાક્ષે લોખંડની ગદા ઉપાડી, પોતાને સંભાળી અને ઝડપથી અંગદ સામે દોડી ગયો.
પ્રજઙ્ઘસ્તુ મહાવીરો યૂપાક્ષસહિતો બલી। ગદયાભિયયૌ ક્રુદ્ધો વાલિપુત્રં મહાબલમ્
પ્રજઙ્ઘ અને યૂપાક્ષ, બંને મહાવીર અને બલવાન, ગુસ્સામાં વાલીપુત્રના સામે ગદા લઈને આગળ વધ્યા.
તયોર્મધ્યે કપિશ્રેષ્ઠઃ શોણિતાક્ષપ્રજઙ્ઘયોઃ। વિશાખયોર્મધ્યગતઃ પૂર્ણચન્દ્ર ઇવાબભૌ
શોણિતાક્ષ અને પ્રજઙ્ઘ વચ્ચે વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ એવા વાનર, બે વિશાખા તારાઓ વચ્ચે પૂર્ણચંદ્ર જેવો તેજસ્વી લાગતો હતો.
અઙ્ગદં પરિરક્ષન્તૌ મૈન્દો દ્વિવિદ એવ ચ। તસ્ય તસ્થતુરભ્યાશે પરસ્પરદિદૃક્ષયા
મૈંદ અને દ્વિવિદે, અઙ્ગદની રક્ષા કરતાં, તેની પાસે ઊભા રહ્યા અને એકબીજાને જોવાની ઇચ્છા રાખતા હતા.
અભિપેતુર્મહાકાયાઃ પ્રતિયત્તા મહાબલાઃ। રાક્ષસા વાનરાન્ રોષાદસિબાણગદાધરાઃ
મોટા શરીરવાળા, તૈયાર અને બલવાન રાક્ષસોએ ગુસ્સામાં તલવાર, બાણ અને ગદાઓ લઈને વાનરો પર હુમલો કર્યો.
ત્રયાણાં વાનરેન્દ્રાણાં ત્રિભી રાક્ષસપુંગવૈઃ। સંસક્તાનાં મહદ્ યુદ્ધમભવદ્ રોમહર્ષણમ્
ત્રણ વાનરમુખ્યો અને ત્રણ રાક્ષસમુખ્યો વચ્ચે ભયાનક અને રોમાંચક યુદ્ધ શરૂ થયું.
તે તુ વૃક્ષાન્ સમાદાય સમ્પ્રચિક્ષિપુરાહવે। ખડ્ગેન પ્રતિચિક્ષેપ તાન્ પ્રજઙ્ઘો મહાબલઃ
તેઓએ ઝાડો ઉપાડી યુદ્ધમાં ફેંક્યા, તો પ્રજઙ્ઘે પોતાની તલવારથી એ બધાને રોકી દીધા.
રથાનશ્વાન્ દ્રુમાઞ્છૈલાન્ પ્રતિચિક્ષિપુરાહવે। શરૌઘૈઃ પ્રતિચિચ્છેદ તાન્ યૂપાક્ષો મહાબલઃ
યુદ્ધમાં રથ, ઘોડા, ઝાડ અને પર્વતો ફેંકવામાં આવ્યા, પણ યૂપાક્ષે પોતાની બળવાન બાણવર્ષાથી એ બધું કાપી નાખ્યું.
સૃષ્ટાન્ દ્વિવિદમૈન્દાભ્યાં દ્રુમાનુત્પાટ્ય વીર્યવાન્। બભઞ્જ ગદયા મધ્યે શોણિતાક્ષઃ પ્રતાપવાન્
દ્વિવિદ અને મૈંદે જે ઝાડો ઉખાડી ફેંક્યા હતા, તેને વીર શોણિતાક્ષે પોતાની ગદાથી તોડી નાખ્યા.
ઉદ્યમ્ય વિપુલં ખડ્ગં પરમર્મવિદારણમ્। પ્રજઙ્ઘો વાલિપુત્રાય અભિદુદ્રાવ વેગિતઃ
પ્રજઙ્ઘે મોટું અને ધારદાર તલવાર ઉંચકી, વાલીપુત્ર પર ઝડપથી દોડ્યો.
તમભ્યાશગતં દૃષ્ટ્વા વાનરેન્દ્રો મહાબલઃ। આજઘાનાશ્વકર્ણેન દ્રુમેણાતિબલસ્તદા
તેને નજીક આવતો જોઈ, બલવાન વાનરમુખ્યે અશ્વકર્ણ નામનું ઝાડ લઈને તેને જોરથી માર્યું.
બાહું ચાસ્ય સનિસ્ત્રિંશમાજઘાન સ મુષ્ટિના। વાલિપુત્રસ્ય ઘાતેન સ પપાત ક્ષિતાવસિઃ
પછી વાલીપુત્રે તેની તલવારવાળી બાજુએ મુઠીથી માર્યો, અને એ ઘા વાગતાં તલવારધારી જમીન પર પડી ગયો.
તં દૃષ્ટ્વા પતિતં ભૂમૌ ખડ્ગં મુસલસંનિભમ્। મુષ્ટિં સંવર્તયામાસ વજ્રકલ્પં મહાબલઃ
તેને જમીન પર પડેલો જોઈ, મહાબલીએ તલવાર કે મુસળ જેવો કઠોર મુઠ્ઠી બાંધ્યો.
સ લલાટે મહાવીર્યમઙ્ગદં વાનરર્ષભમ્। આજઘાન મહાતેજાઃ સ મુહૂર્તં ચચાલ હ
મહાવીર અને તેજસ્વી અઙ્ગદને, વાનરમુખ્યને, લલાટ પર ઘા માર્યો, જેથી તે થોડા ક્ષણ માટે ડગમગ્યો.
સ સંજ્ઞાં પ્રાપ્ય તેજસ્વી વાલિપુત્રઃ પ્રતાપવાન્। પ્રજઙ્ઘસ્ય શિરઃ કાયાત્ પાતયામાસ મુષ્ટિના
પછી વાલીપુત્રે સંજ્ઞાનમાં આવી, પ્રજઙ્ઘનું માથું તેની દેહ પરથી મુઠીથી ફટકારીને પાડી દીધું.
સ યૂપાક્ષોઽશ્રુપૂર્ણાક્ષઃ પિતૃવ્યે નિહતે રણે। અવરુહ્ય રથાત્ ક્ષિપ્રં ક્ષીણેષુઃ ખડ્ગમાદદે
પિતૃવ્ય યુદ્ધમાં માર્યા ગયા તે જોઈ, યૂપાક્ષના આંખોમાં આંસુ આવી ગયા. તે તરત જ રથમાંથી નીચે ઉતર્યો અને થાકેલો હોવા છતાં તલવાર ઉપાડી.
તમાપતન્તં સમ્પ્રેક્ષ્ય યૂપાક્ષં દ્વિવિદસ્ત્વરન્। આજઘાનોરસિ ક્રુદ્ધો જગ્રાહ ચ બલાદ્ બલી
યૂપાક્ષને દોડતો જોઈ, દ્વિવિદે ઝડપથી અને ગુસ્સામાં તેની છાતી પર ઘા કર્યો અને જોરથી પકડી લીધો.