વ્યાઘૂર્ણિતમહાશસ્ત્રં બાણસંસક્તકાર્મુકમ્। ગન્ધમાલ્યમધૂત્સેકસમ્મોદિતમહાનિલમ્
મોટા શસ્ત્રો ઘુમાવતાં, તીરો વડે તણાયેલા ધનુષ્ય, સુગંધિત ફૂલો અને લવણોથી સુગંધિત, મહાવાયુ આનંદિત થતો હતો.
ઘોરં શૂરજનાકીર્ણં મહામ્બુધરનિઃસ્વનમ્। તદ્ દૃષ્ટ્વા બલમાયાતં રાક્ષસાનાં દુરાસદમ્
તે ભયાનક, વીરોથી ભરેલી, મહામેઘ જેવી ગર્જના કરતી, અપરાજેય રાક્ષસોની સેના આગળ વધતી જોઈ.
સંચચાલ પ્લવંગાનાં બલમુચ્ચૈર્નનાદ ચ। જવેનાપ્લુત્ય ચ પુનસ્તદ્ બલં રક્ષસાં મહત્
વાનર સેના ધ્રુજી ઉઠી અને જોરથી ગર્જના કરી; પછી ઝડપથી કૂદી, તેમણે ફરીથી રાક્ષસોની મહાન સેના સામે મુકાબલો કર્યો.
અભ્યયાત્ પ્રત્યરિબલં પતંગા ઇવ પાવકમ્। તેષાં ભુજપરામર્શવ્યામૃષ્ટપરિઘાશનિ
તેઓ દુશ્મન સેના સામે દીવા તરફ પડતાં પતંગિયાં જેમ દોડી ગયા, હાથમાં લોખંડની ગદા અને વજ્ર પકડીને.
રાક્ષસાનાં બલં શ્રેષ્ઠં ભૂયઃ પરમશોભત। તત્રોન્મત્તા ઇવોત્પેતુર્હરયોઽથ યુયુત્સવઃ
પછી ફરી રાક્ષસોની શ્રેષ્ઠ સેના ખૂબ તેજસ્વી દેખાઈ; ત્યારે વાનરો પાગલ જેવા ઉદ્ગ્રહિત થઈ, યુદ્ધ માટે આતુર બન્યા.
તરુશૈલૈરભિઘ્નન્તો મુષ્ટિભિશ્ચ નિશાચરાન્। તથૈવાપતતાં તેષાં હરીણાં નિશિતૈઃ શરૈઃ
તેઓ વૃક્ષો, પર્વતો અને મુઠીઓથી રાતમાં ફરતા રાક્ષસોને મારતા, અને વાનરો પણ તીક્ષ્ણ તીરોની વરસાદમાં તેમના પર તૂટી પડ્યા.
શિરાંસિ સહસા જહ્રૂ રાક્ષસા ભીમવિક્રમાઃ। દશનૈર્હતકર્ણાશ્ચ મુષ્ટિભિર્ભિન્નમસ્તકાઃ। શિલાપ્રહારભગ્નાઙ્ગા વિચેરુસ્તત્ર રાક્ષસાઃ
ભયાનક પરાક્રમ ધરાવતા રાક્ષસોએ તરત જ માથાં પકડી લીધાં; કેટલાકના હાથ દાંતથી કાપી નાખ્યા, કેટલાકના માથાં મુઠીઓથી ફોડી નાખ્યા, અને કેટલાકના અંગો પથ્થરનાં ઘા વડે તૂટી ગયા—એવી રીતે રાક્ષસો ત્યાં ભટકતા હતા.
તથૈવાપ્યપરે તેષાં કપીનામસિભિઃ શિતૈઃ। પ્રવરાનભિતો જઘ્નુર્ઘોરરૂપા નિશાચરાઃ
એ જ રીતે, વાનરોમાંના કેટલાકે તીક્ષ્ણ તલવારોથી ભયાનક રૂપ ધરાવતા શ્રેષ્ઠ રાતના રાક્ષસોને નજીક જઈને ઘાયલ કર્યા.
ઘ્નન્તમન્યં જઘાનાન્યઃ પાતયન્તમપાતયત્। ગર્હમાણં જગર્હાન્યો દશન્તમપરોઽદશત્
એક બીજાને મારતો, બીજો તેને પાછો મારતો; એક પાડી રહ્યો હતો, બીજો તેને પાડી નાખતો; એક ગાળો આપતો, બીજો તેને પાછો ગાળો આપતો; અને એક દાંતથી કાપતો, બીજો પણ તેને કાપતો.
દેહીત્યન્યો દદાત્યન્યો દદામીત્યપરઃ પુનઃ। કિં ક્લેશયસિ તિષ્ઠેતિ તત્રાન્યોન્યં બભાષિરે
'આપ!' એક બોલતો, બીજો કહેતો, 'હા, આપું છું!' ત્રીજો કહેતો, 'હું આપું છું!' અને બીજો કહેતો, 'શા માટે તકલીફ આપે છે? ઊભો રહો!' એમ તેઓ ત્યાં એકબીજાને બોલતા હતા.
વિપ્રલમ્ભિતશસ્ત્રં ચ વિમુક્તકવચાયુધમ્। સમુદ્યતમહાપ્રાસં મુષ્ટિશૂલાસિકુન્તલમ્
કેટલાંક યોદ્ધાઓ શસ્ત્ર વિના, તો કેટલાક કવચ કે હથિયાર વગર, અને કેટલાક મોટા ભાલા, મુઠ્ઠી, ભાલા, તલવાર અને ભાલા ઉંચકીને યુદ્ધમાં ઊતરી પડ્યા.
પ્રાવર્તત મહારૌદ્રં યુદ્ધં વાનરરક્ષસામ્। વાનરાન્ દશ સપ્તેતિ રાક્ષસા જઘ્નુરાહવે
પછી વાનર અને રાક્ષસો વચ્ચે ભયાનક યુદ્ધ શરૂ થયું; રાક્ષસોએ યુદ્ધમાં દસ કે સાત વાનરોને મારી નાખ્યા.
રાક્ષસાન્ દશ સપ્તેતિ વાનરાશ્ચાભ્યપાતયન્। વિપ્રલમ્ભિતવસ્ત્રં ચ વિમુક્તકવચધ્વજમ્। બલં રાક્ષસમાલમ્બ્ય વાનરાઃ પર્યવારયન્
વાનરોએ પણ દસ કે સાત રાક્ષસોને પછાડ્યા; કેટલાકના વસ્ત્ર ફાટેલા હતા, તો કેટલાકે કવચ અને ધ્વજ છોડી દીધા હતા. વાનરોએ પોતાની તાકાતના ભરોસે રાક્ષસોને ઘેરી લીધા.
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીયે આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે પઞ્ચસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ
આ રીતે શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો પચોતેરમો સર્ગ પૂર્ણ થાય છે.
thumb|ષટ્સપ્તતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે ષટ્સપ્તતિતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો છોતેરમો સર્ગ સાંભળો.
પ્રવૃત્તે સંકુલે તસ્મિન્ ઘોરે વીરજનક્ષયે। અઙ્ગદઃ કમ્પનં વીરમાસસાદ રણોત્સુકઃ
જ્યારે એ ભયાનક અને ગૂંચવણભર્યું યુદ્ધ ચાલી રહ્યું હતું, ત્યારે યુદ્ધ માટે ઉત્સુક અંગદે વીર કંપનાને સામો કર્યો.
આહૂય સોઽઙ્ગદં કોપાત્ તાડયામાસ વેગિતઃ। ગદયા કમ્પનઃ પૂર્વં સ ચચાલ ભૃશાહતઃ
કંપનાએ ગુસ્સે ભરાઈ અંગદને લલકાર્યો અને ઝડપથી પોતાની ગદા વડે પહેલા પ્રહાર કર્યો, જેના કારણે અંગદ જોરદાર ઘા ખાઈ ડગમગ્યો.
સ સંજ્ઞાં પ્રાપ્ય તેજસ્વી ચિક્ષેપ શિખરં ગિરેઃ। અર્દિતશ્ચ પ્રહારેણ કમ્પનઃ પતિતો ભુવિ
પછી તેજસ્વી અંગદે સંભળી ને પર્વતનું શિખર ઉછાળ્યું અને એ ઘા થી કંપના જમીન પર પડી ગયો.
તતસ્તુ કમ્પનં દૃષ્ટ્વા શોણિતાક્ષો હતં રણે। રથેનાભ્યપતત્ ક્ષિપ્રં તત્રાઙ્ગદમભીતવત્
પછી યુદ્ધમાં કંપનાને મરેલો જોઈને શોણિતાક્ષે કોઈ ડર વિના ઝડપથી રથ લઈને અંગદ પર ચઢાઈ કરી.
સોઽઙ્ગદં નિશિતૈર્બાણૈસ્તદા વિવ્યાધ વેગિતઃ। શરીરદારણૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ કાલાગ્નિસમવિગ્રહૈઃ
એ પછી શોણિતાક્ષે તીખા અને ઝડપથી ચાલતા બાણોથી અંગદના શરીર પર ઘા કર્યા, જે ઘા કાળાગ્નિ જેવાં ભયાનક લાગતા હતા.
ક્ષુરક્ષુરપ્રનારાચૈર્વત્સદન્તૈઃ શિલીમુખૈઃ। કર્ણિશલ્યવિપાઠૈશ્ચ બહુભિર્નિશિતૈઃ શરૈઃ
ક્યારેક કાપવા માટેના, તો ક્યારેક તીક્ષ્ણ અને પથ્થરનાં ટોચવાળા, વાછરડાના દાંત જેવા અને અનેક પ્રકારના તીક્ષ્ણ બાણોથી તેણે અંગદને ઘાયલ કર્યો.
અઙ્ગદઃ પ્રતિવિદ્ધાઙ્ગો વાલિપુત્રઃ પ્રતાપવાન્। ધનુરુગ્રં રથં બાણાન્ મમર્દ તરસા બલી
વાલીપુત્ર અંગદ, શરીરે ઘાયલ છતાં, પોતાની તાકાતથી શોણિતાક્ષના ધનુષ્ય, રથ અને બાણોને ચકનાચૂર કરી નાખ્યા.
શોણિતાક્ષસ્તતઃ ક્ષિપ્રમસિચર્મ સમાદદે। ઉત્પપાત તદા ક્રુદ્ધો વેગવાનવિચારયન્
પછી શોણિતાક્ષે તરત જ તલવાર અને ઢાલ ઉપાડી, ગુસ્સામાં ભરાઈ, ઝડપથી મેદાનમાં દોડ્યો.
તં ક્ષિપ્રતરમાપ્લુત્ય પરામૃશ્યાઙ્ગદો બલી। કરેણ તસ્ય તં ખડ્ગં સમાચ્છિદ્ય નનાદ ચ
અંગદે વધુ ઝડપથી ઉછળી, તેની હાથમાંથી તલવાર છીનવી લીધી અને જોરદાર ગર્જના કરી.
તસ્યાંસફલકે ખડ્ગં નિજઘાન તતોઽઙ્ગદઃ। યજ્ઞોપવીતવચ્ચૈનં ચિચ્છેદ કપિકુઞ્જરઃ
પછી અંગદે એ તલવારથી શોણિતાક્ષના ખભા પરના ઢાલ પર ઘા કર્યો અને યજ્ઞોપવીત જેવું કાપી નાખ્યું.
તં પ્રગૃહ્ય મહાખડ્ગં વિનદ્ય ચ પુનઃ પુનઃ। વાલિપુત્રોઽભિદુદ્રાવ રણશીર્ષે પરાનરીન્
મોટી તલવાર પકડીને અને વારંવાર ગર્જના કરતા વાલીપુત્ર અંગદ યુદ્ધમેદાનના મથાડા પર દુશ્મન નેતાઓ પર તૂટી પડ્યો.
પ્રજઙ્ઘસહિતો વીરો યૂપાક્ષસ્તુ તતો બલી। રથેનાભિયયૌ ક્રુદ્ધો વાલિપુત્રં મહાબલમ્
પછી પ્રજંઘ સાથે શક્તિશાળી યૂપાક્ષ ગુસ્સામાં ભરાઈ, રથ લઈને વાલીપુત્ર અંગદ સામે ચઢાઈ કરવા આવ્યો.
આયસીં તુ ગદાં ગૃહ્ય સ વીરઃ કનકાઙ્ગદઃ। શોણિતાક્ષઃ સમાશ્વસ્ય તમેવાનુપપાત હ
સોનાના કડાં પહેરેલા વીર શોણિતાક્ષે લોખંડની ગદા ઉપાડી, પોતાને સંભાળી અને ઝડપથી અંગદ સામે દોડી ગયો.
પ્રજઙ્ઘસ્તુ મહાવીરો યૂપાક્ષસહિતો બલી। ગદયાભિયયૌ ક્રુદ્ધો વાલિપુત્રં મહાબલમ્
પ્રજઙ્ઘ અને યૂપાક્ષ, બંને મહાવીર અને બલવાન, ગુસ્સામાં વાલીપુત્રના સામે ગદા લઈને આગળ વધ્યા.
તયોર્મધ્યે કપિશ્રેષ્ઠઃ શોણિતાક્ષપ્રજઙ્ઘયોઃ। વિશાખયોર્મધ્યગતઃ પૂર્ણચન્દ્ર ઇવાબભૌ
શોણિતાક્ષ અને પ્રજઙ્ઘ વચ્ચે વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ એવા વાનર, બે વિશાખા તારાઓ વચ્ચે પૂર્ણચંદ્ર જેવો તેજસ્વી લાગતો હતો.