સ કુમ્ભં ચ નિકુમ્ભં ચ કુમ્ભકર્ણાત્મજાવુભૌ। પ્રેષયામાસ સંક્રુદ્ધો રાક્ષસૈર્બહુભિઃ સહ
પછી રાવણે ક્રોધિત થઈ કુંભકર્ણના બંને પુત્ર—કુંભ અને નિકુંભ—અને ઘણા રાક્ષસોને સાથે મોકલ્યા.
યૂપાક્ષઃ શોણિતાક્ષશ્ચ પ્રજઙ્ઘઃ કમ્પનસ્તથા। નિર્યયુઃ કૌમ્ભકર્ણિભ્યાં સહ રાવણશાસનાત્
યૂપાક્ષ, શોણિતાક્ષ, પ્રજંઘ અને કંપન પણ કુંભકર્ણના પુત્રો સાથે રાવણના આદેશે યુદ્ધ માટે નીકળી પડ્યા.
શશાસ ચૈવ તાન્ સર્વાન્ રાક્ષસાન્ સ મહાબલાન્। રાક્ષસા ગચ્છતાદ્યૈવ સિંહનાદં ચ નાદયન્
અને તેણે બધા શક્તિશાળી રાક્ષસોને આદેશ આપ્યો: 'આજે બધા રાક્ષસો સિંહની જેમ ગર્જના કરતા યુદ્ધ માટે નીકળી પડો!'
તતસ્તુ ચોદિતાસ્તેન રાક્ષસા જ્વલિતાયુધાઃ। લઙ્કાયા નિર્યયુર્વીરાઃ પ્રણદન્તઃ પુનઃ પુનઃ
પછી જ્યારે તેણે આદેશ આપ્યો, ત્યારે રાક્ષસો જ્વલંત શસ્ત્રો સાથે, વારંવાર ગર્જના કરતા, લંકાથી બહાર નીકળી પડ્યા.
રક્ષસાં ભૂષણસ્થાભિર્ભાભિઃ સ્વાભિશ્ચ સર્વશઃ। ચક્રુસ્તે સપ્રભં વ્યોમ હરયશ્ચાગ્નિભિઃ સહ
રાક્ષસો પહેરેલા આભૂષણોની કાંતિ અને તેમની પોતાની તેજસ્વિતા સાથે, વાનરો અને અગ્નિએ મળીને આખું આકાશ પ્રકાશમય કરી દીધું.
તત્ર તારાધિપસ્યાભા તારાણાં ભા તથૈવ ચ। તયોરાભરણાભા ચ જ્વલિતા દ્યામભાસયત્
ત્યાં ચંદ્રની શીતલતા, તારાઓની ઝળહળ, અને તેમના આભૂષણોની ઝાંખી મળીને આખું આકાશ પ્રકાશિત કરી દીધું.
ચન્દ્રાભા ભૂષણાભા ચ ગ્રહાણાં જ્વલતાં ચ ભા। હરિરાક્ષસસૈન્યાનિ ભ્રાજયામાસ સર્વતઃ
ચંદ્રની કાંતિ, આભૂષણોની ઝાંખી અને તેજસ્વી ગ્રહોની ઝળહળ સાથે વાનર અને રાક્ષસોની સેના સર્વત્ર ચમકી ઉઠી.
તત્ર ચાર્ધપ્રદીપ્તાનાં ગૃહાણાં સાગરઃ પુનઃ। ભાભિઃ સંસક્તસલિલશ્ચલોર્મિઃ શુશુભેઽધિકમ્
અર્ધપ્રકાશિત ઘરોની ઝાંખીથી, મિશ્રિત પાણી અને લહેરાતી તરંગો ધરાવતો સાગર ત્યાં વધુ તેજસ્વી દેખાતો હતો.
પતાકાધ્વજસંયુક્તમુત્તમાસિપરશ્વધમ્। ભીમાશ્વરથમાતઙ્ગં નાનાપત્તિસમાકુલમ્
ધ્વજ અને પટાકાઓથી શોભિત, ઉત્તમ તલવાર અને કટાર, ભયાનક ઘોડા, રથ અને હાથીઓથી ભરપૂર, વિવિધ પ્રકારની સેનાથી ગૂંથાયેલું—
દીપ્તશૂલગદાખડ્ગપ્રાસતોમરકાર્મુકમ્। તદ્ રાક્ષસબલં ભીમં ઘોરવિક્રમપૌરુષમ્
તે રાક્ષસોની ભયાનક અને પરાક્રમી સેના, જ્વલંત ભાલા, તેજસ્વી ગદા, તલવાર, ભાલા, કટાર અને ધનુષ્યોથી સજ્જ દેખાતી હતી.
દદૃશે જ્વલિતપ્રાસં કિઙ્કિણીશતનાદિતમ્। હેમજાલાચિતભુજં વ્યાવેષ્ટિતપરશ્વધમ્
તેમાં જ્વલંત ભાલા, સો સો ઘંટડીઓની ધ્વનિ, સોનાની જાળીથી શોભિત ભુજાઓ અને બાજુએ લટકતી કટારીઓ નજરે પડતી હતી.
વ્યાઘૂર્ણિતમહાશસ્ત્રં બાણસંસક્તકાર્મુકમ્। ગન્ધમાલ્યમધૂત્સેકસમ્મોદિતમહાનિલમ્
મોટા શસ્ત્રો ઘુમાવતાં, તીરો વડે તણાયેલા ધનુષ્ય, સુગંધિત ફૂલો અને લવણોથી સુગંધિત, મહાવાયુ આનંદિત થતો હતો.
ઘોરં શૂરજનાકીર્ણં મહામ્બુધરનિઃસ્વનમ્। તદ્ દૃષ્ટ્વા બલમાયાતં રાક્ષસાનાં દુરાસદમ્
તે ભયાનક, વીરોથી ભરેલી, મહામેઘ જેવી ગર્જના કરતી, અપરાજેય રાક્ષસોની સેના આગળ વધતી જોઈ.
સંચચાલ પ્લવંગાનાં બલમુચ્ચૈર્નનાદ ચ। જવેનાપ્લુત્ય ચ પુનસ્તદ્ બલં રક્ષસાં મહત્
વાનર સેના ધ્રુજી ઉઠી અને જોરથી ગર્જના કરી; પછી ઝડપથી કૂદી, તેમણે ફરીથી રાક્ષસોની મહાન સેના સામે મુકાબલો કર્યો.
અભ્યયાત્ પ્રત્યરિબલં પતંગા ઇવ પાવકમ્। તેષાં ભુજપરામર્શવ્યામૃષ્ટપરિઘાશનિ
તેઓ દુશ્મન સેના સામે દીવા તરફ પડતાં પતંગિયાં જેમ દોડી ગયા, હાથમાં લોખંડની ગદા અને વજ્ર પકડીને.
રાક્ષસાનાં બલં શ્રેષ્ઠં ભૂયઃ પરમશોભત। તત્રોન્મત્તા ઇવોત્પેતુર્હરયોઽથ યુયુત્સવઃ
પછી ફરી રાક્ષસોની શ્રેષ્ઠ સેના ખૂબ તેજસ્વી દેખાઈ; ત્યારે વાનરો પાગલ જેવા ઉદ્ગ્રહિત થઈ, યુદ્ધ માટે આતુર બન્યા.
તરુશૈલૈરભિઘ્નન્તો મુષ્ટિભિશ્ચ નિશાચરાન્। તથૈવાપતતાં તેષાં હરીણાં નિશિતૈઃ શરૈઃ
તેઓ વૃક્ષો, પર્વતો અને મુઠીઓથી રાતમાં ફરતા રાક્ષસોને મારતા, અને વાનરો પણ તીક્ષ્ણ તીરોની વરસાદમાં તેમના પર તૂટી પડ્યા.
શિરાંસિ સહસા જહ્રૂ રાક્ષસા ભીમવિક્રમાઃ। દશનૈર્હતકર્ણાશ્ચ મુષ્ટિભિર્ભિન્નમસ્તકાઃ। શિલાપ્રહારભગ્નાઙ્ગા વિચેરુસ્તત્ર રાક્ષસાઃ
ભયાનક પરાક્રમ ધરાવતા રાક્ષસોએ તરત જ માથાં પકડી લીધાં; કેટલાકના હાથ દાંતથી કાપી નાખ્યા, કેટલાકના માથાં મુઠીઓથી ફોડી નાખ્યા, અને કેટલાકના અંગો પથ્થરનાં ઘા વડે તૂટી ગયા—એવી રીતે રાક્ષસો ત્યાં ભટકતા હતા.
તથૈવાપ્યપરે તેષાં કપીનામસિભિઃ શિતૈઃ। પ્રવરાનભિતો જઘ્નુર્ઘોરરૂપા નિશાચરાઃ
એ જ રીતે, વાનરોમાંના કેટલાકે તીક્ષ્ણ તલવારોથી ભયાનક રૂપ ધરાવતા શ્રેષ્ઠ રાતના રાક્ષસોને નજીક જઈને ઘાયલ કર્યા.
ઘ્નન્તમન્યં જઘાનાન્યઃ પાતયન્તમપાતયત્। ગર્હમાણં જગર્હાન્યો દશન્તમપરોઽદશત્
એક બીજાને મારતો, બીજો તેને પાછો મારતો; એક પાડી રહ્યો હતો, બીજો તેને પાડી નાખતો; એક ગાળો આપતો, બીજો તેને પાછો ગાળો આપતો; અને એક દાંતથી કાપતો, બીજો પણ તેને કાપતો.
દેહીત્યન્યો દદાત્યન્યો દદામીત્યપરઃ પુનઃ। કિં ક્લેશયસિ તિષ્ઠેતિ તત્રાન્યોન્યં બભાષિરે
'આપ!' એક બોલતો, બીજો કહેતો, 'હા, આપું છું!' ત્રીજો કહેતો, 'હું આપું છું!' અને બીજો કહેતો, 'શા માટે તકલીફ આપે છે? ઊભો રહો!' એમ તેઓ ત્યાં એકબીજાને બોલતા હતા.
વિપ્રલમ્ભિતશસ્ત્રં ચ વિમુક્તકવચાયુધમ્। સમુદ્યતમહાપ્રાસં મુષ્ટિશૂલાસિકુન્તલમ્
કેટલાંક યોદ્ધાઓ શસ્ત્ર વિના, તો કેટલાક કવચ કે હથિયાર વગર, અને કેટલાક મોટા ભાલા, મુઠ્ઠી, ભાલા, તલવાર અને ભાલા ઉંચકીને યુદ્ધમાં ઊતરી પડ્યા.
પ્રાવર્તત મહારૌદ્રં યુદ્ધં વાનરરક્ષસામ્। વાનરાન્ દશ સપ્તેતિ રાક્ષસા જઘ્નુરાહવે
પછી વાનર અને રાક્ષસો વચ્ચે ભયાનક યુદ્ધ શરૂ થયું; રાક્ષસોએ યુદ્ધમાં દસ કે સાત વાનરોને મારી નાખ્યા.
રાક્ષસાન્ દશ સપ્તેતિ વાનરાશ્ચાભ્યપાતયન્। વિપ્રલમ્ભિતવસ્ત્રં ચ વિમુક્તકવચધ્વજમ્। બલં રાક્ષસમાલમ્બ્ય વાનરાઃ પર્યવારયન્
વાનરોએ પણ દસ કે સાત રાક્ષસોને પછાડ્યા; કેટલાકના વસ્ત્ર ફાટેલા હતા, તો કેટલાકે કવચ અને ધ્વજ છોડી દીધા હતા. વાનરોએ પોતાની તાકાતના ભરોસે રાક્ષસોને ઘેરી લીધા.
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીયે આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે પઞ્ચસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ
આ રીતે શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો પચોતેરમો સર્ગ પૂર્ણ થાય છે.
thumb|ષટ્સપ્તતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે ષટ્સપ્તતિતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો છોતેરમો સર્ગ સાંભળો.
પ્રવૃત્તે સંકુલે તસ્મિન્ ઘોરે વીરજનક્ષયે। અઙ્ગદઃ કમ્પનં વીરમાસસાદ રણોત્સુકઃ
જ્યારે એ ભયાનક અને ગૂંચવણભર્યું યુદ્ધ ચાલી રહ્યું હતું, ત્યારે યુદ્ધ માટે ઉત્સુક અંગદે વીર કંપનાને સામો કર્યો.
આહૂય સોઽઙ્ગદં કોપાત્ તાડયામાસ વેગિતઃ। ગદયા કમ્પનઃ પૂર્વં સ ચચાલ ભૃશાહતઃ
કંપનાએ ગુસ્સે ભરાઈ અંગદને લલકાર્યો અને ઝડપથી પોતાની ગદા વડે પહેલા પ્રહાર કર્યો, જેના કારણે અંગદ જોરદાર ઘા ખાઈ ડગમગ્યો.
સ સંજ્ઞાં પ્રાપ્ય તેજસ્વી ચિક્ષેપ શિખરં ગિરેઃ। અર્દિતશ્ચ પ્રહારેણ કમ્પનઃ પતિતો ભુવિ
પછી તેજસ્વી અંગદે સંભળી ને પર્વતનું શિખર ઉછાળ્યું અને એ ઘા થી કંપના જમીન પર પડી ગયો.
તતસ્તુ કમ્પનં દૃષ્ટ્વા શોણિતાક્ષો હતં રણે। રથેનાભ્યપતત્ ક્ષિપ્રં તત્રાઙ્ગદમભીતવત્
પછી યુદ્ધમાં કંપનાને મરેલો જોઈને શોણિતાક્ષે કોઈ ડર વિના ઝડપથી રથ લઈને અંગદ પર ચઢાઈ કરી.