અશોભત તદા રામો ધનુર્વિસ્ફારયન્ મહત્। ભગવાનિવ સંક્રુદ્ધો ભવો વેદમયં ધનુઃ
તે સમયે રામ ધનુષ્ય ખેંચતા એટલા તેજસ્વી લાગતા કે જાણે ક્રોધિત મહાદેવ પોતાના વેદમય ધનુષ્ય સાથે ઊભા હોય.
ઉદ્ઘુષ્ટં વાનરાણાં ચ રાક્ષસાનાં ચ નિઃસ્વનમ્। જ્યાશબ્દસ્તાવુભૌ શબ્દાવતિ રામસ્ય શુશ્રુવે
વાનરો અને રાક્ષસોના રડવાનો અવાજ અને સાથે રામના ધનુષ્યની તાંતણે મળીને ગુંજતા સંભળાયા.
વાનરોદ્ઘુષ્ટઘોષશ્ચ રાક્ષસાનાં ચ નિઃસ્વનઃ। જ્યાશબ્દશ્ચાપિ રામસ્ય ત્રયં વ્યાપ દિશો દશ
વાનરોના ગર્જના, રાક્ષસોના રડવાનો અવાજ અને રામના ધનુષ્યની તાંતણ—all ત્રણ અવાજે દસેય દિશાઓ ગુંજી ઉઠી.
તસ્ય કાર્મુકનિર્મુક્તૈઃ શરૈસ્તત્પુરગોપુરમ્। કૈલાસશૃઙ્ગપ્રતિમં વિકીર્ણમભવદ્ ભુવિ
રામના ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા તીરો વડે શહેરનું દ્વારકોતાર, જે કૈલાસ પર્વતની ચોટી જેવું હતું, જમીન પર તૂટી પડ્યું.
તતો રામશરાન્ દૃષ્ટ્વા વિમાનેષુ ગૃહેષુ ચ। સંનાહો રાક્ષસેન્દ્રાણાં તુમુલઃ સમપદ્યત
પછી જ્યારે રાક્ષસ રાજાઓએ રામના તીરો મહેલો અને ઘરોમાં જોયા, ત્યારે તેઓએ ભયાનક યુદ્ધની તૈયારી શરૂ કરી.
તેષાં સંનહ્યમાનાનાં સિંહનાદં ચ કુર્વતામ્। શર્વરી રાક્ષસેન્દ્રાણાં રૌદ્રીવ સમપદ્યત
જ્યારે રાક્ષસ રાજાઓ શસ્ત્રો ધારણ કરી અને સિંહ જેવા ગર્જના કરતા હતા, ત્યારે તેમની રાત્રિ જાણે સંહારમૂર્તિ જેવી ભયાનક બની ગઈ.
આદિષ્ટા વાનરેન્દ્રાસ્તે સુગ્રીવેણ મહાત્મના। આસન્નં દ્વારમાસાદ્ય યુધ્યધ્વં ચ પ્લવંગમાઃ
પછી મહાત્મા સુગ્રીવના આદેશથી વાનર નેતાઓ નજીકના દ્વાર પાસે પહોંચી અને યુદ્ધ માટે તૈયાર થયા.
યશ્ચ વો વિતથં કુર્યાત્ તત્ર તત્રાપ્યુપસ્થિતઃ। સ હન્તવ્યોઽભિસમ્પ્લુત્ય રાજશાસનદૂષકઃ
અને જો તમે પૈકી કોઈ ત્યાં હાજર રહી પણ રાજાના આદેશનું ઉલ્લંઘન કરે, તો તેને પકડીને દંડ આપવો જોઈએ.
તેષુ વાનરમુખ્યેષુ દીપ્તોલ્કોજ્જ્વલપાણિષુ। સ્થિતેષુ દ્વારમાશ્રિત્ય રાવણં ક્રોધ આવિશત્
જ્યારે અગ્નિ જેવી જ્યોત ધરાવતાં વાનરમુખ્યો દ્વાર પાસે ઊભા રહ્યા, ત્યારે રાવણને ક્રોધ આવરી ગયો.
તસ્ય જૃમ્ભિતવિક્ષેપાદ્ વ્યામિશ્રા વૈ દિશો દશ। રૂપવાનિવ રુદ્રસ્ય મન્યુર્ગાત્રેષ્વદૃશ્યત
રાવણના જંભાઈ અને ઉછાળાથી દસેય દિશાઓ ગડમથલ થઈ ગઈ; તેના અંગોમાં જાણે રુદ્રનો ક્રોધ સાકાર થયો હોય એમ લાગતું હતું.
સ કુમ્ભં ચ નિકુમ્ભં ચ કુમ્ભકર્ણાત્મજાવુભૌ। પ્રેષયામાસ સંક્રુદ્ધો રાક્ષસૈર્બહુભિઃ સહ
પછી રાવણે ક્રોધિત થઈ કુંભકર્ણના બંને પુત્ર—કુંભ અને નિકુંભ—અને ઘણા રાક્ષસોને સાથે મોકલ્યા.
યૂપાક્ષઃ શોણિતાક્ષશ્ચ પ્રજઙ્ઘઃ કમ્પનસ્તથા। નિર્યયુઃ કૌમ્ભકર્ણિભ્યાં સહ રાવણશાસનાત્
યૂપાક્ષ, શોણિતાક્ષ, પ્રજંઘ અને કંપન પણ કુંભકર્ણના પુત્રો સાથે રાવણના આદેશે યુદ્ધ માટે નીકળી પડ્યા.
શશાસ ચૈવ તાન્ સર્વાન્ રાક્ષસાન્ સ મહાબલાન્। રાક્ષસા ગચ્છતાદ્યૈવ સિંહનાદં ચ નાદયન્
અને તેણે બધા શક્તિશાળી રાક્ષસોને આદેશ આપ્યો: 'આજે બધા રાક્ષસો સિંહની જેમ ગર્જના કરતા યુદ્ધ માટે નીકળી પડો!'
તતસ્તુ ચોદિતાસ્તેન રાક્ષસા જ્વલિતાયુધાઃ। લઙ્કાયા નિર્યયુર્વીરાઃ પ્રણદન્તઃ પુનઃ પુનઃ
પછી જ્યારે તેણે આદેશ આપ્યો, ત્યારે રાક્ષસો જ્વલંત શસ્ત્રો સાથે, વારંવાર ગર્જના કરતા, લંકાથી બહાર નીકળી પડ્યા.
રક્ષસાં ભૂષણસ્થાભિર્ભાભિઃ સ્વાભિશ્ચ સર્વશઃ। ચક્રુસ્તે સપ્રભં વ્યોમ હરયશ્ચાગ્નિભિઃ સહ
રાક્ષસો પહેરેલા આભૂષણોની કાંતિ અને તેમની પોતાની તેજસ્વિતા સાથે, વાનરો અને અગ્નિએ મળીને આખું આકાશ પ્રકાશમય કરી દીધું.
તત્ર તારાધિપસ્યાભા તારાણાં ભા તથૈવ ચ। તયોરાભરણાભા ચ જ્વલિતા દ્યામભાસયત્
ત્યાં ચંદ્રની શીતલતા, તારાઓની ઝળહળ, અને તેમના આભૂષણોની ઝાંખી મળીને આખું આકાશ પ્રકાશિત કરી દીધું.
ચન્દ્રાભા ભૂષણાભા ચ ગ્રહાણાં જ્વલતાં ચ ભા। હરિરાક્ષસસૈન્યાનિ ભ્રાજયામાસ સર્વતઃ
ચંદ્રની કાંતિ, આભૂષણોની ઝાંખી અને તેજસ્વી ગ્રહોની ઝળહળ સાથે વાનર અને રાક્ષસોની સેના સર્વત્ર ચમકી ઉઠી.
તત્ર ચાર્ધપ્રદીપ્તાનાં ગૃહાણાં સાગરઃ પુનઃ। ભાભિઃ સંસક્તસલિલશ્ચલોર્મિઃ શુશુભેઽધિકમ્
અર્ધપ્રકાશિત ઘરોની ઝાંખીથી, મિશ્રિત પાણી અને લહેરાતી તરંગો ધરાવતો સાગર ત્યાં વધુ તેજસ્વી દેખાતો હતો.
પતાકાધ્વજસંયુક્તમુત્તમાસિપરશ્વધમ્। ભીમાશ્વરથમાતઙ્ગં નાનાપત્તિસમાકુલમ્
ધ્વજ અને પટાકાઓથી શોભિત, ઉત્તમ તલવાર અને કટાર, ભયાનક ઘોડા, રથ અને હાથીઓથી ભરપૂર, વિવિધ પ્રકારની સેનાથી ગૂંથાયેલું—
દીપ્તશૂલગદાખડ્ગપ્રાસતોમરકાર્મુકમ્। તદ્ રાક્ષસબલં ભીમં ઘોરવિક્રમપૌરુષમ્
તે રાક્ષસોની ભયાનક અને પરાક્રમી સેના, જ્વલંત ભાલા, તેજસ્વી ગદા, તલવાર, ભાલા, કટાર અને ધનુષ્યોથી સજ્જ દેખાતી હતી.
દદૃશે જ્વલિતપ્રાસં કિઙ્કિણીશતનાદિતમ્। હેમજાલાચિતભુજં વ્યાવેષ્ટિતપરશ્વધમ્
તેમાં જ્વલંત ભાલા, સો સો ઘંટડીઓની ધ્વનિ, સોનાની જાળીથી શોભિત ભુજાઓ અને બાજુએ લટકતી કટારીઓ નજરે પડતી હતી.
વ્યાઘૂર્ણિતમહાશસ્ત્રં બાણસંસક્તકાર્મુકમ્। ગન્ધમાલ્યમધૂત્સેકસમ્મોદિતમહાનિલમ્
મોટા શસ્ત્રો ઘુમાવતાં, તીરો વડે તણાયેલા ધનુષ્ય, સુગંધિત ફૂલો અને લવણોથી સુગંધિત, મહાવાયુ આનંદિત થતો હતો.
ઘોરં શૂરજનાકીર્ણં મહામ્બુધરનિઃસ્વનમ્। તદ્ દૃષ્ટ્વા બલમાયાતં રાક્ષસાનાં દુરાસદમ્
તે ભયાનક, વીરોથી ભરેલી, મહામેઘ જેવી ગર્જના કરતી, અપરાજેય રાક્ષસોની સેના આગળ વધતી જોઈ.
સંચચાલ પ્લવંગાનાં બલમુચ્ચૈર્નનાદ ચ। જવેનાપ્લુત્ય ચ પુનસ્તદ્ બલં રક્ષસાં મહત્
વાનર સેના ધ્રુજી ઉઠી અને જોરથી ગર્જના કરી; પછી ઝડપથી કૂદી, તેમણે ફરીથી રાક્ષસોની મહાન સેના સામે મુકાબલો કર્યો.
અભ્યયાત્ પ્રત્યરિબલં પતંગા ઇવ પાવકમ્। તેષાં ભુજપરામર્શવ્યામૃષ્ટપરિઘાશનિ
તેઓ દુશ્મન સેના સામે દીવા તરફ પડતાં પતંગિયાં જેમ દોડી ગયા, હાથમાં લોખંડની ગદા અને વજ્ર પકડીને.
રાક્ષસાનાં બલં શ્રેષ્ઠં ભૂયઃ પરમશોભત। તત્રોન્મત્તા ઇવોત્પેતુર્હરયોઽથ યુયુત્સવઃ
પછી ફરી રાક્ષસોની શ્રેષ્ઠ સેના ખૂબ તેજસ્વી દેખાઈ; ત્યારે વાનરો પાગલ જેવા ઉદ્ગ્રહિત થઈ, યુદ્ધ માટે આતુર બન્યા.
તરુશૈલૈરભિઘ્નન્તો મુષ્ટિભિશ્ચ નિશાચરાન્। તથૈવાપતતાં તેષાં હરીણાં નિશિતૈઃ શરૈઃ
તેઓ વૃક્ષો, પર્વતો અને મુઠીઓથી રાતમાં ફરતા રાક્ષસોને મારતા, અને વાનરો પણ તીક્ષ્ણ તીરોની વરસાદમાં તેમના પર તૂટી પડ્યા.
શિરાંસિ સહસા જહ્રૂ રાક્ષસા ભીમવિક્રમાઃ। દશનૈર્હતકર્ણાશ્ચ મુષ્ટિભિર્ભિન્નમસ્તકાઃ। શિલાપ્રહારભગ્નાઙ્ગા વિચેરુસ્તત્ર રાક્ષસાઃ
ભયાનક પરાક્રમ ધરાવતા રાક્ષસોએ તરત જ માથાં પકડી લીધાં; કેટલાકના હાથ દાંતથી કાપી નાખ્યા, કેટલાકના માથાં મુઠીઓથી ફોડી નાખ્યા, અને કેટલાકના અંગો પથ્થરનાં ઘા વડે તૂટી ગયા—એવી રીતે રાક્ષસો ત્યાં ભટકતા હતા.
તથૈવાપ્યપરે તેષાં કપીનામસિભિઃ શિતૈઃ। પ્રવરાનભિતો જઘ્નુર્ઘોરરૂપા નિશાચરાઃ
એ જ રીતે, વાનરોમાંના કેટલાકે તીક્ષ્ણ તલવારોથી ભયાનક રૂપ ધરાવતા શ્રેષ્ઠ રાતના રાક્ષસોને નજીક જઈને ઘાયલ કર્યા.
ઘ્નન્તમન્યં જઘાનાન્યઃ પાતયન્તમપાતયત્। ગર્હમાણં જગર્હાન્યો દશન્તમપરોઽદશત્
એક બીજાને મારતો, બીજો તેને પાછો મારતો; એક પાડી રહ્યો હતો, બીજો તેને પાડી નાખતો; એક ગાળો આપતો, બીજો તેને પાછો ગાળો આપતો; અને એક દાંતથી કાપતો, બીજો પણ તેને કાપતો.