હિમવચ્છિખરાણીવ દહ્યમાનાનિ સર્વશઃ। હર્મ્યાગ્રૈર્દહ્યમાનૈશ્ચ જ્વાલાપ્રજ્વલિતૈરપિ
જેમ હિમાલયની ટોચો આખી આગમાં ઘેરાઈ જાય છે, તેમ મહેલોની છત પર જ્વાળાઓ ધધકી રહી હતી અને બધું સળગી ઉઠ્યું હતું.
રાત્રૌ સા દૃશ્યતે લઙ્કા પુષ્પિતૈરિવ કિંશુકૈઃ। હસ્ત્યધ્યક્ષૈર્ગજૈર્મુક્તૈર્મુક્તૈશ્ચ તુરગૈરપિ। બભૂવ લઙ્કા લોકાન્તે ભ્રાન્તગ્રાહ ઇવાર્ણવઃ
રાત્રે એ લંકા જાણે પુષ્પિત કિમ્શુક ફૂલો વડે શોભાયમાન થાય તેમ લાગી; હાથીઓ અને ઘોડાઓ પોતાના સંભાળનારોથી મુક્ત થઈ ગયા હતા, અને આખી લંકા જાણે વિશ્વના અંતે ઉગ્ર થયેલા દરિયાની જેમ ઉથલપાથલ થઈ રહી હતી.
અશ્વં મુક્તં ગજો દૃષ્ટ્વા ક્વચિદ્ ભીતોઽપસર્પતિ। ભીતો ભીતં ગજં દૃષ્ટ્વા ક્વચિદશ્વો નિવર્તતે
ક્યાંક મુક્ત થયેલા ઘોડાને જોઈને હાથી ડરીને પાછળ હટતો, તો ક્યાંક ડરેલા હાથીને જોઈને ઘોડો પણ ડરીને પાછો વળી જતો.
લઙ્કાયાં દહ્યમાનાયાં શુશુભે ચ મહોદધિઃ। છાયાસંસક્તસલિલો લોહિતોદ ઇવાર્ણવઃ
લંકા સળગતી હતી ત્યારે મહાસાગર પણ ઝગમગતો હતો, એની છાયાઓ પાણીમાં ભળી ગઈ હતી અને એ લાલ રંગના દરિયાની જેમ દેખાતો હતો.
સા બભૂવ મુહૂર્તેન હરિભિર્દીપિતા પુરી। લોકસ્યાસ્ય ક્ષયે ઘોરે પ્રદીપ્તેવ વસુન્ધરા
થોડી જ વારમાં વાનરો દ્વારા આખી નગરી આગમાં ઘેરાઈ ગઈ, જાણે દુનિયાનો અંત આવે ત્યારે ધરતી જ ભયાનક રીતે ધધકે છે.
નારીજનસ્ય ધૂમેન વ્યાપ્તસ્યોચ્ચૈર્વિનેદુષઃ। સ્વનો જ્વલનતપ્તસ્ય શુશ્રુવે શતયોજનમ્
ઘણી ધૂમાડથી ઘેરાયેલા સ્ત્રીઓના ઉંચા રડવાનો અવાજ, ધધકતી આગના ગર્જનામાં ભળી, સો યોજન દૂર સુધી સંભળાતો હતો.
પ્રદગ્ધકાયાનપરાન્ રાક્ષસાન્ નિર્ગતાન્ બહિઃ। સહસા હ્યુત્પતન્તિ સ્મ હરયોઽથ યુયુત્સવઃ
જેમ રાક્ષસોનો દેહ સળગી ગયો હતો અને તેઓ બહાર આવ્યા, ત્યારે યુદ્ધ માટે ઉત્સુક વાનરો અચાનક જ એમના પર તૂટી પડ્યા.
ઉદ્ઘુષ્ટં વાનરાણાં ચ રાક્ષસાનાં ચ નિઃસ્વનમ્। દિશો દશ સમુદ્રં ચ પૃથિવીં ચ વ્યનાદયત્
વાનરો અને રાક્ષસોના ઉગ્ર રડવાના અવાજે દસેય દિશાઓ, સમુદ્ર અને ધરતી ગુંજી ઉઠી.
વિશલ્યૌ ચ મહાત્માનૌ તાવુભૌ રામલક્ષ્મણૌ। અસમ્ભ્રાન્તૌ જગૃહતુસ્તે ઉભે ધનુષી વરે
તે મહાન આત્માઓ રામ અને લક્ષ્મણ, અખંડિત અને નિર્ભય રહી, બંનેએ પોતાના ઉત્તમ ધનુષ્ય હાથમાં લીધાં.
તતો વિસ્ફારયામાસ રામશ્ચ ધનુરુત્તમમ્। બભૂવ તુમુલઃ શબ્દો રાક્ષસાનાં ભયાવહઃ
પછી રામે પોતાનું મહાન ધનુષ્ય ખેંચ્યું ત્યારે ભયાનક અવાજ થયો, જે રાક્ષસોને ડરાવતો હતો.
અશોભત તદા રામો ધનુર્વિસ્ફારયન્ મહત્। ભગવાનિવ સંક્રુદ્ધો ભવો વેદમયં ધનુઃ
તે સમયે રામ ધનુષ્ય ખેંચતા એટલા તેજસ્વી લાગતા કે જાણે ક્રોધિત મહાદેવ પોતાના વેદમય ધનુષ્ય સાથે ઊભા હોય.
ઉદ્ઘુષ્ટં વાનરાણાં ચ રાક્ષસાનાં ચ નિઃસ્વનમ્। જ્યાશબ્દસ્તાવુભૌ શબ્દાવતિ રામસ્ય શુશ્રુવે
વાનરો અને રાક્ષસોના રડવાનો અવાજ અને સાથે રામના ધનુષ્યની તાંતણે મળીને ગુંજતા સંભળાયા.
વાનરોદ્ઘુષ્ટઘોષશ્ચ રાક્ષસાનાં ચ નિઃસ્વનઃ। જ્યાશબ્દશ્ચાપિ રામસ્ય ત્રયં વ્યાપ દિશો દશ
વાનરોના ગર્જના, રાક્ષસોના રડવાનો અવાજ અને રામના ધનુષ્યની તાંતણ—all ત્રણ અવાજે દસેય દિશાઓ ગુંજી ઉઠી.
તસ્ય કાર્મુકનિર્મુક્તૈઃ શરૈસ્તત્પુરગોપુરમ્। કૈલાસશૃઙ્ગપ્રતિમં વિકીર્ણમભવદ્ ભુવિ
રામના ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા તીરો વડે શહેરનું દ્વારકોતાર, જે કૈલાસ પર્વતની ચોટી જેવું હતું, જમીન પર તૂટી પડ્યું.
તતો રામશરાન્ દૃષ્ટ્વા વિમાનેષુ ગૃહેષુ ચ। સંનાહો રાક્ષસેન્દ્રાણાં તુમુલઃ સમપદ્યત
પછી જ્યારે રાક્ષસ રાજાઓએ રામના તીરો મહેલો અને ઘરોમાં જોયા, ત્યારે તેઓએ ભયાનક યુદ્ધની તૈયારી શરૂ કરી.
તેષાં સંનહ્યમાનાનાં સિંહનાદં ચ કુર્વતામ્। શર્વરી રાક્ષસેન્દ્રાણાં રૌદ્રીવ સમપદ્યત
જ્યારે રાક્ષસ રાજાઓ શસ્ત્રો ધારણ કરી અને સિંહ જેવા ગર્જના કરતા હતા, ત્યારે તેમની રાત્રિ જાણે સંહારમૂર્તિ જેવી ભયાનક બની ગઈ.
આદિષ્ટા વાનરેન્દ્રાસ્તે સુગ્રીવેણ મહાત્મના। આસન્નં દ્વારમાસાદ્ય યુધ્યધ્વં ચ પ્લવંગમાઃ
પછી મહાત્મા સુગ્રીવના આદેશથી વાનર નેતાઓ નજીકના દ્વાર પાસે પહોંચી અને યુદ્ધ માટે તૈયાર થયા.
યશ્ચ વો વિતથં કુર્યાત્ તત્ર તત્રાપ્યુપસ્થિતઃ। સ હન્તવ્યોઽભિસમ્પ્લુત્ય રાજશાસનદૂષકઃ
અને જો તમે પૈકી કોઈ ત્યાં હાજર રહી પણ રાજાના આદેશનું ઉલ્લંઘન કરે, તો તેને પકડીને દંડ આપવો જોઈએ.
તેષુ વાનરમુખ્યેષુ દીપ્તોલ્કોજ્જ્વલપાણિષુ। સ્થિતેષુ દ્વારમાશ્રિત્ય રાવણં ક્રોધ આવિશત્
જ્યારે અગ્નિ જેવી જ્યોત ધરાવતાં વાનરમુખ્યો દ્વાર પાસે ઊભા રહ્યા, ત્યારે રાવણને ક્રોધ આવરી ગયો.
તસ્ય જૃમ્ભિતવિક્ષેપાદ્ વ્યામિશ્રા વૈ દિશો દશ। રૂપવાનિવ રુદ્રસ્ય મન્યુર્ગાત્રેષ્વદૃશ્યત
રાવણના જંભાઈ અને ઉછાળાથી દસેય દિશાઓ ગડમથલ થઈ ગઈ; તેના અંગોમાં જાણે રુદ્રનો ક્રોધ સાકાર થયો હોય એમ લાગતું હતું.
સ કુમ્ભં ચ નિકુમ્ભં ચ કુમ્ભકર્ણાત્મજાવુભૌ। પ્રેષયામાસ સંક્રુદ્ધો રાક્ષસૈર્બહુભિઃ સહ
પછી રાવણે ક્રોધિત થઈ કુંભકર્ણના બંને પુત્ર—કુંભ અને નિકુંભ—અને ઘણા રાક્ષસોને સાથે મોકલ્યા.
યૂપાક્ષઃ શોણિતાક્ષશ્ચ પ્રજઙ્ઘઃ કમ્પનસ્તથા। નિર્યયુઃ કૌમ્ભકર્ણિભ્યાં સહ રાવણશાસનાત્
યૂપાક્ષ, શોણિતાક્ષ, પ્રજંઘ અને કંપન પણ કુંભકર્ણના પુત્રો સાથે રાવણના આદેશે યુદ્ધ માટે નીકળી પડ્યા.
શશાસ ચૈવ તાન્ સર્વાન્ રાક્ષસાન્ સ મહાબલાન્। રાક્ષસા ગચ્છતાદ્યૈવ સિંહનાદં ચ નાદયન્
અને તેણે બધા શક્તિશાળી રાક્ષસોને આદેશ આપ્યો: 'આજે બધા રાક્ષસો સિંહની જેમ ગર્જના કરતા યુદ્ધ માટે નીકળી પડો!'
તતસ્તુ ચોદિતાસ્તેન રાક્ષસા જ્વલિતાયુધાઃ। લઙ્કાયા નિર્યયુર્વીરાઃ પ્રણદન્તઃ પુનઃ પુનઃ
પછી જ્યારે તેણે આદેશ આપ્યો, ત્યારે રાક્ષસો જ્વલંત શસ્ત્રો સાથે, વારંવાર ગર્જના કરતા, લંકાથી બહાર નીકળી પડ્યા.
રક્ષસાં ભૂષણસ્થાભિર્ભાભિઃ સ્વાભિશ્ચ સર્વશઃ। ચક્રુસ્તે સપ્રભં વ્યોમ હરયશ્ચાગ્નિભિઃ સહ
રાક્ષસો પહેરેલા આભૂષણોની કાંતિ અને તેમની પોતાની તેજસ્વિતા સાથે, વાનરો અને અગ્નિએ મળીને આખું આકાશ પ્રકાશમય કરી દીધું.
તત્ર તારાધિપસ્યાભા તારાણાં ભા તથૈવ ચ। તયોરાભરણાભા ચ જ્વલિતા દ્યામભાસયત્
ત્યાં ચંદ્રની શીતલતા, તારાઓની ઝળહળ, અને તેમના આભૂષણોની ઝાંખી મળીને આખું આકાશ પ્રકાશિત કરી દીધું.
ચન્દ્રાભા ભૂષણાભા ચ ગ્રહાણાં જ્વલતાં ચ ભા। હરિરાક્ષસસૈન્યાનિ ભ્રાજયામાસ સર્વતઃ
ચંદ્રની કાંતિ, આભૂષણોની ઝાંખી અને તેજસ્વી ગ્રહોની ઝળહળ સાથે વાનર અને રાક્ષસોની સેના સર્વત્ર ચમકી ઉઠી.
તત્ર ચાર્ધપ્રદીપ્તાનાં ગૃહાણાં સાગરઃ પુનઃ। ભાભિઃ સંસક્તસલિલશ્ચલોર્મિઃ શુશુભેઽધિકમ્
અર્ધપ્રકાશિત ઘરોની ઝાંખીથી, મિશ્રિત પાણી અને લહેરાતી તરંગો ધરાવતો સાગર ત્યાં વધુ તેજસ્વી દેખાતો હતો.
પતાકાધ્વજસંયુક્તમુત્તમાસિપરશ્વધમ્। ભીમાશ્વરથમાતઙ્ગં નાનાપત્તિસમાકુલમ્
ધ્વજ અને પટાકાઓથી શોભિત, ઉત્તમ તલવાર અને કટાર, ભયાનક ઘોડા, રથ અને હાથીઓથી ભરપૂર, વિવિધ પ્રકારની સેનાથી ગૂંથાયેલું—
દીપ્તશૂલગદાખડ્ગપ્રાસતોમરકાર્મુકમ્। તદ્ રાક્ષસબલં ભીમં ઘોરવિક્રમપૌરુષમ્
તે રાક્ષસોની ભયાનક અને પરાક્રમી સેના, જ્વલંત ભાલા, તેજસ્વી ગદા, તલવાર, ભાલા, કટાર અને ધનુષ્યોથી સજ્જ દેખાતી હતી.