તાવપ્યુભૌ માનુષરાજપુત્રૌ તં ગન્ધમાઘ્રાય મહૌષધીનામ્। બભૂવતુસ્તત્ર તદા વિશલ્યા- વુત્તસ્થુરન્યે ચ હરિપ્રવીરાઃ
પછી માનવ રાજાના બંને પુત્રોએ એ મહાન ઔષધિઓની સુગંધ શ્વાસે લીધા, તો તેઓના બધા ઘા સાજા થઈ ગયા; અને બીજા શ્રેષ્ઠ વાનરો પણ સ્વસ્થ થઈ ઊભા રહ્યા.
યદાપ્રભૃતિ લઙ્કાયાં યુધ્યન્તે હરિરાક્ષસાઃ। તદાપ્રભૃતિ માનાર્થમાજ્ઞયા રાવણસ્ય ચ
જ્યારે લંકામાં વાનરો અને રાક્ષસો વચ્ચે યુદ્ધ શરૂ થયું, ત્યારે રાવણના આદેશથી અને માન માટે,
યે હન્યન્તે રણે તત્ર રાક્ષસાઃ કપિકુઞ્જરૈઃ। હતા હતાસ્તુ ક્ષિપ્યન્તે સર્વ એવ તુ સાગરે
યુદ્ધમાં વાનરો કે ભાલુઓના હાથે જે રાક્ષસો મારાયા, તેઓ બધાને તરત જ સાગરમાં ફેંકી દેવામાં આવ્યા.
તતો હરિર્ગન્ધવહાત્મજસ્તુ તમોષધીશૈલમુદગ્રવેગઃ। નિનાય વેગાદ્ધિમવન્તમેવ પુનશ્ચ રામેણ સમાજગામ
પછી પવનપુત્ર હનુમાન જોરદાર ગતિથી ઔષધિ પર્વતને પાછો હિમાલય પર મૂકી આવ્યા અને પછી ફરી રામજી પાસે આવ્યા.
thumb|પઞ્ચસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે પઞ્ચસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો પંચોતેરમો સર્ગ સાંભળો.
તતોઽબ્રવીન્મહાતેજાઃ સુગ્રીવો વાનરેશ્વરઃ। અર્થ્યં વિજ્ઞાપયંશ્ચાપિ હનૂમન્તમિદં વચઃ
પછી મહાતેજસ્વી વાનરરાજ સુગ્રીવે હનુમાનને વિનંતી કરતાં કહ્યું:
યતો હતઃ કુમ્ભકર્ણઃ કુમારાશ્ચ નિષૂદિતાઃ। નેદાનીમુપનિર્હારં રાવણો દાતુમર્હતિ
હવે કુંભકર્ણ મારાયો છે અને રાજકુમારો પણ સંહારાયા છે, એટલે રાવણ હવે શરણાગતિ આપવાનો નથી.
યે યે મહાબલાઃ સન્તિ લઘવશ્ચ પ્લવંગમાઃ। લઙ્કામભિપતન્ત્વાશુ ગૃહ્યોલ્કાઃ પ્લવગર્ષભાઃ
જે બધા શક્તિશાળી અને ઝડપી વાનરો છે, એ શ્રેષ્ઠ વાનરોએ જલદી જલદી મશાલો પકડી લંકા પર ચઢાઈ કરો.
તતોઽસ્તં ગત આદિત્યે રૌદ્રે તસ્મિન્ નિશામુખે। લઙ્કામભિમુખાઃ સોલ્કા જગ્મુસ્તે પ્લવગર્ષભાઃ
પછી જ્યારે સૂર્ય અસ્ત થયો અને રાત્રિ શરૂ થઈ, ત્યારે એ શ્રેષ્ઠ વાનર યુદ્ધાઓ મશાલો લઈને લંકા તરફ આગળ વધ્યા.
ઉલ્કાહસ્તૈર્હરિગણૈઃ સર્વતઃ સમભિદ્રુતાઃ। આરક્ષસ્થા વિરૂપાક્ષાઃ સહસા વિપ્રદુદ્રુવુઃ
મશાલો પકડીને વાનર દળોએ ચારે બાજુથી હુમલો કર્યો, તો રાક્ષસ રક્ષકો, જેઓના આંખો વિકૃત હતાં, ડરીને તરત જ ભાગી ગયા.
ગોપુરાટ્ટપ્રતોલીષુ ચર્યાસુ વિવિધાસુ ચ। પ્રાસાદેષુ ચ સંહૃષ્ટાઃ સસૃજુસ્તે હુતાશનમ્
ગોપુર, મકાનની મજલીઓ, રસ્તાઓ અને વિવિધ વિસ્તારોમાં તથા મહેલોમાં આનંદિત વાનરોએ ચારે બાજુ આગ લગાવી.
તેષાં ગૃહસહસ્રાણિ દદાહ હુતભુક્ તદા। પ્રાસાદાઃ પર્વતાકારાઃ પતન્તિ ધરણીતલે
એ સમયે અગ્નિદેવે હજારો ઘરો સળગાવી દીધા; પર્વત જેવાં મહેલ-મકાનો ધરતી પર ધરાશાયી થયા.
અગુરુર્દહ્યતે તત્ર પરં ચૈવ સુચન્દનમ્। મૌક્તિકા મણયઃ સ્નિગ્ધા વજ્રં ચાપિ પ્રવાલકમ્
ત્યાં અગુરુ, ઉત્તમ ચંદન, તેજસ્વી મુક્તા, ચમકતા મણિ, વજ્ર અને મોતી પણ આગમાં બળી ગયા.
ક્ષૌમં ચ દહ્યતે તત્ર કૌશેયં ચાપિ શોભનમ્। આવિકં વિવિધં ચૌર્ણં કાઞ્ચનં ભાણ્ડમાયુધમ્
ત્યાં કાપડ, સુંદર રેશમ, વિવિધ ઉનાળાં કપડાં, ચૂર્ણ, સોનાના વાસણો અને શસ્ત્રો પણ બળી ગયા.
નાનાવિકૃતસંસ્થાનં વાજિભાણ્ડપરિચ્છદમ્। ગજગ્રૈવેયકક્ષ્યાશ્ચ રથભાણ્ડાંશ્ચ સંસ્કૃતાન્
વિવિધ આકારના ઘોડાની સજાવટ, હાથીના બાંધ અને સુશોભિત રથના ભાગો પણ બળી ગયા.
તનુત્રાણિ ચ યોધાનાં હસ્ત્યશ્વાનાં ચ વર્મ ચ। ખડ્ગા ધનૂંષિ જ્યાબાણાસ્તોમરાઙ્કુશશક્તયઃ
યોદ્ધાઓના બખ્તર, હાથી-ઘોડાના કવચ, તલવાર, ધનુષ્ય, તીરની દોરી, બાણ, ભાલા, અંકુશ અને શક્તિ પણ બળી ગયા.
રોમજં વાલજં ચર્મ વ્યાઘ્રજં ચાણ્ડજં બહુ। મુક્તામણિવિચિત્રાંશ્ચ પ્રાસાદાંશ્ચ સમન્તતઃ
વાળ, ઊન, વાઘની ચામડી અને અનેક પક્ષીઓની ચામડી, તેમજ મુક્તા-મણિથી શોભતા મહેલો પણ ચારે બાજુથી બળી ગયા.
વિવિધાનસ્ત્રસંઘાતાનગ્નિર્દહતિ તત્ર વૈ। નાનાવિધાન્ ગૃહાંશ્ચિત્રાન્ દદાહ હુતભુક્ તદા
ત્યાં અગ્નિએ અનેક પ્રકારના શસ્ત્રોના ઢગલાને ભસ્મ કરી નાખ્યા અને એ સમયે અગ્નિદેવે અનેક સુંદર અને વિવિધ ઘરો સળગાવી દીધા.
આવાસાન્ રાક્ષસાનાં ચ સર્વેષાં ગૃહગૃધ્નુનામ્। હેમચિત્રતનુત્રાણાં સ્રગ્ભાણ્ડામ્બરધારિણામ્
સોનાના શણગારવાળા વસ્ત્રો, હાર, ગહનાઓ પહેરનારા અને ઘરો પ્રત્યે લાલચ ધરાવતા બધા રાક્ષસોના નિવાસસ્થાનો પણ અગ્નિએ સળગાવી દીધા.
સીધુપાનચલાક્ષાણાં મદવિહ્વલગામિનામ્। કાન્તાલમ્બિતવસ્ત્રાણાં શત્રુસંજાતમન્યુનામ્
જે રાક્ષસો દારૂ પીતા, જૂઆ રમતા, મદમાં છલકાતા ફરતા, પ્રેમિકાઓના કપડાં પહેરીને ફરતા અને દુશ્મનાવટથી ક્રોધિત થતા, એમના ઘરો પણ આગમાં ભસ્મ થઈ ગયા.
ગદાશૂલાસિહસ્તાનાં ખાદતાં પિબતામપિ। શયનેષુ મહાર્હેષુ પ્રસુપ્તાનાં પ્રિયૈઃ સહ
જે લોકો હાથમાં ગદા, ભાલા, તલવાર લઈને બેઠા હતા, જે ખાઈ રહ્યા હતા, પી રહ્યા હતા, અને જે પોતાના પ્રિયજન સાથે મોંઘા પથારી પર સુઈ રહ્યા હતા, એમના ઘરો પણ આગમાં સળગી ઉઠ્યા.
ત્રસ્તાનાં ગચ્છતાં તૂર્ણં પુત્રાનાદાય સર્વતઃ। તેષાં શતસહસ્રાણિ તદા લઙ્કાનિવાસિનામ્
જે લોકો ડરીને પોતાના બાળકોને લઈને ચારે બાજુ ભાગી રહ્યા હતા, એવા લંકાના લાખો રહેવાસીઓ પણ એ સમયે આગમાં ફસાઈ ગયા.
અદહત્ પાવકસ્તત્ર જજ્વાલ ચ પુનઃ પુનઃ। સારવન્તિ મહાર્હાણિ ગમ્ભીરગુણવન્તિ ચ
ત્યાં અગ્નિએ એમને સળગાવી નાખ્યા અને વારંવાર જ્વલતો રહ્યો; કિંમતી વસ્તુઓથી ભરેલા અને ઊંડા ગુણવાળા મહેલોમાં પણ આગ ફાટી નીકળી.
હેમચન્દ્રાર્ધચન્દ્રાણિ ચન્દ્રશાલોન્નતાનિ ચ। તત્ર ચિત્રગવાક્ષાણિ સાધિષ્ઠાનાનિ સર્વશઃ
સોનાના અને ચાંદીના અર્ધચંદ્ર જેવા શણગારવાળા, ઊંચા ચાંદની મંડપવાળા, સુંદર જાળાવાળા અને પોતપોતાના મંચવાળા બધા મહેલો ત્યાં સળગી ઉઠ્યા.
મણિવિદ્રુમચિત્રાણિ સ્પૃશન્તીવ દિવાકરમ્। ક્રૌઞ્ચબર્હિણવીણાનાં ભૂષણાનાં ચ નિઃસ્વનૈઃ
માણકાં અને મુંગા વડે શોભિત એવા મહેલો, જાણે સૂર્યને સ્પર્શ કરતા હોય, અને જ્યાં ક્રૌંચ, મોર જેવી વાદ્યો અને ગહનાઓના ઘંટણાંની ધ્વનિ ગૂંજતી હતી.
નાદિતાન્યચલાભાનિ વેશ્માન્યગ્નિર્દદાહ સઃ। જ્વલનેન પરીતાનિ તોરણાનિ ચકાશિરે
અગ્નિએ એવા મહેલો સળગાવી નાખ્યા, જે પર્વતની ટોચ જેવી અડગ લાગતી હતી; જ્વાળાઓથી ઘેરાયેલા દરવાજા તેજસ્વી દેખાતા હતા.
વિદ્યુદ્ભિરિવ નદ્ધાનિ મેઘજાલાનિ ઘર્મગે। જ્વલનેન પરીતાનિ ગૃહાણિ પ્રચકાશિરે
જેમ ઉનાળામાં વીજળીથી ઝગમગતા મેઘપટ્ટા હોય તેમ, અગ્નિથી ઘેરાયેલા ઘરો પણ તેજથી ઝગમગતા હતા.
દાવાગ્નિદીપ્તાનિ યથા શિખરાણિ મહાગિરેઃ। વિમાનેષુ પ્રસુપ્તાશ્ચ દહ્યમાના વરાઙ્ગનાઃ
જેમ મહાપર્વતની શિખરો જંગલની આગથી ધધકે છે, તેમ મહેલોમાં સુતી રહેલી શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓ પણ આગમાં સળગી રહી હતી.
ત્યક્તાભરણસંયોગા હાહેત્યુચ્ચૈર્વિચુક્રુશુઃ। તત્ર ચાગ્નિપરીતાનિ નિપેતુર્ભવનાન્યપિ
ગહનાઓથી વંચિત થયેલી એ સ્ત્રીઓ ઉંચે અવાજે 'હાય! હાય!' કહી રડવા લાગી અને ત્યાં આગથી ઘેરાયેલા ઘરો પણ ધરાશાયી થઈ પડ્યા.
વજ્રિવજ્રહતાનીવ શિખરાણિ મહાગિરેઃ। તાનિ નિર્દહ્યમાનાનિ દૂરતઃ પ્રચકાશિરે
જેમ ઇન્દ્રના વજ્રથી તૂટી ગયેલી મહાપર્વતની શિખરો દૂરથી ઝગમગે છે, તેમ સળગતા એ મહેલો પણ દૂરથી તેજસ્વી દેખાતા હતા.