મા ભૈષ્ટ નાસ્ત્યત્ર વિષાદકાલો યદાર્યપુત્રૌ હ્યવશૌ વિષણ્ણૌ। સ્વયંભુવો વાક્યમથોદ્વહન્તૌ યત્સાદિતાવિન્દ્રજિતાસ્ત્રજાલૈઃ
'ડરશો નહીં; આ નિરાશ થવાનો સમય નથી. ભલે એ મહાન રાજકુમારો હાલ બળહીન અને દુઃખી છે, પણ તેઓ સ્વયંભુએ આપેલા ઇન્દ્રજિતના શસ્ત્રોને સહન કરી રહ્યા છે.'
તસ્મૈ તુ દત્તં પરમાસ્ત્રમેતત્ સ્વયંભુવા બ્રાહ્મમમોઘવીર્યમ્। તન્માનયન્તૌ યુધિ રાજપુત્રૌ નિપાતિતૌ કોઽત્ર વિષાદકાલઃ
'આ સર્વોત્તમ બ્રહ્માસ્ત્ર સ્વયંભુએ આપેલું છે, જે અચૂક છે. રાજકુમારો એનું માન રાખીને યુદ્ધમાં ઘાયલ થયા છે. તો, અહીં નિરાશ થવાનો પ્રશ્ન જ ક્યાં છે?'
બ્રાહ્મમસ્ત્રં તતો ધીમાન્ માનયિત્વા તુ મારુતિઃ। વિભીષણવચઃ શ્રુત્વા હનૂમાનિદમબ્રવીત્
પછી, વિભીષણના વચન સાંભળી અને બ્રહ્માસ્ત્રનું માન રાખીને, બુદ્ધિશાળી હનુમાને કહ્યું:
અસ્મિન્નસ્ત્રહતે સૈન્યે વાનરાણાં તરસ્વિનામ્। યો યો ધારયતે પ્રાણાંસ્તં તમાશ્વાસયાવહે
'આ શસ્ત્રથી ઘાયલ થયેલી વાનર સેનામાં, જે-જે જીવતા છે, તેમને આપણે આશ્વાસન આપીએ.'
તાવુભૌ યુગપદ્ વીરૌ હનૂમદ્રાક્ષસોત્તમૌ। ઉલ્કાહસ્તૌ તદા રાત્રૌ રણશીર્ષે વિચેરતુઃ
પછી એ બંને વીર—હનુમાન અને શ્રેષ્ઠ રાક્ષસ—રાત્રે યુદ્ધના મથકે હાથમાં અગ્નિશખા લઈને સાથે ફર્યા.
ભિન્નલાઙ્ગૂલહસ્તોરુપાદાઙ્ગુલિશિરોધરૈઃ। સ્રવદ્ભિઃ ક્ષતજં ગાત્રૈઃ પ્રસ્રવદ્ભિઃ સમન્તતઃ
તેઓએ તૂટેલા પૂંછડા, હાથ, જાંઘ, આંગળીઓ, માથા અને ગળાવાળા, લોહી વહેતાં અને ઘા ભરેલા શરીરોને ચારે બાજુ જોયા.
પતિતૈઃ પર્વતાકારૈર્વાનરૈરભિસંવૃતામ્। શસ્ત્રૈશ્ચ પતિતૈર્દીપ્તૈર્દદૃશાતે વસુંધરામ્
પર્વત જેવાં મોટા વાનરો ધરતી પર પડેલા હતા અને ચમકતાં શસ્ત્રો પણ બધે બिखરાયેલા દેખાતા હતા.
સુગ્રીવમઙ્ગદં નીલં શરભં ગન્ધમાદનમ્। જામ્બવન્તં સુષેણં ચ વેગદર્શિનમેવ ચ
તેમણે સુગ્રીવ, અંગદ, નીલ, શરભ, ગંધમાદન, જાંબવંત, સુષેણ અને વેગદર્શનને જોયા.
મૈન્દં નલં જ્યોતિર્મુખં દ્વિવિદં ચાપિ વાનરમ્। વિભીષણો હનૂમાંશ્ચ દદૃશાતે હતાન્ રણે
વિભીષણ અને હનુમાનએ મેઇંદ, નલ, જ્યોતિર્મુખ, દ્વિવિદ અને અન્ય વાનરોને પણ યુદ્ધમાં પડેલા જોયા.
સપ્તષષ્ટિર્હતાઃ કોટ્યો વાનરાણાં તરસ્વિનામ્। અહ્નઃ પઞ્ચમશેષેણ વલ્લભેન સ્વયંભુવઃ
સ્વયંભુના પ્રિય દ્વારા, પાંચમો ભાગ દિવસ બાકી હતો ત્યારે, સડસઠ કરોડ તીવ્ર વાનરો માર્યા ગયા હતા.
સાગરૌઘનિભં ભીમં દૃષ્ટ્વા બાણાર્દિતં બલમ્। માર્ગતે જામ્બવન્તં ચ હનૂમાન્ સવિભીષણઃ
તીરોથી ઘાયલ, સાગરના પ્રવાહ જેવું ભયાનક અને વિશાળ વાનર સેના જોઈ, હનુમાન અને વિભીષણ જાંબવંતને શોધવા લાગ્યા.
સ્વભાવજરયા યુક્તં વૃદ્ધં શરશતૈશ્ચિતમ્। પ્રજાપતિસુતં વીરં શામ્યન્તમિવ પાવકમ્
તેઓએ પ્રજાપતિપુત્ર વીર જાંબવંતને, વૃદ્ધ અને સ્વાભાવિક વૃદ્ધાવસ્થાથી થાકેલા, શતાવધિ તીરો ઘૂસેલા અને શાંત થતી અગ્નિ જેવાં જોયા.
દૃષ્ટ્વા સમભિસંક્રમ્ય પૌલસ્ત્યો વાક્યમબ્રવીત્। કચ્ચિદાર્ય શરૈસ્તીક્ષ્ણૈર્ન પ્રાણા ધ્વંસિતાસ્તવ
તેને જોઈને, રાક્ષસે નજીક જઈને કહ્યું: 'આર્ય, શું તીખા તીરોને કારણે તારા પ્રાણ તો ગયા નથી ને?'
વિભીષણવચઃ શ્રુત્વા જામ્બવાનૃક્ષપુઙ્ગવઃ। કૃચ્છ્રાદભ્યુદ્ગિરન્ વાક્યમિદં વચનમબ્રવીત્
વિભીષણના શબ્દો સાંભળી, રીંછોમાં શ્રેષ્ઠ જાંબવંતે ભારે પરેશાન થઈને આ શબ્દો ઉચ્ચાર્યા.
નૈર્ઋતેન્દ્ર મહાવીર્ય સ્વરેણ ત્વાભિલક્ષયે। વિદ્ધગાત્રઃ શિતૈર્બાણૈર્ન ત્વાં પશ્યામિ ચક્ષુષા
'રાક્ષસોના મહાવીર રાજા, હું તારો અવાજ સાંભળી ઓળખી શકું છું; મારું શરીર તીખા તીરો વડે ઘાયલ છે, પણ આંખે હું તને જોઈ શકતો નથી.'
અઞ્જના સુપ્રજા યેન માતરિશ્વા ચ સુવ્રત। હનૂમાન્ વાનરશ્રેષ્ઠઃ પ્રાણાન્ ધારયતે ક્વચિત્
અંજના અને પવનદેવના પુત્ર, શ્રેષ્ઠ વાનર હનુમાન જ્યાં જીવતા હોય છે, ત્યાં આશા હમેશા ટકી રહે છે.
શ્રુત્વા જામ્બવતો વાક્યમુવાચેદં વિભીષણઃ। આર્યપુત્રાવતિક્રમ્ય કસ્માત્ પૃચ્છસિ મારુતિમ્
જાંબવનના વચન સાંભળી વિભીષણએ કહ્યું: 'આર્યપુત્રોને અવગણીને તમે મારુતિ વિશે શા માટે પૂછો છો?
નૈવ રાજનિ સુગ્રીવે નાઙ્ગદે નાપિ રાઘવે। આર્ય સંદર્શિતઃ સ્નેહો યથા વાયુસુતે પરઃ
રાજા સુગ્રીવ, અંગદ કે રાઘવ માટે પણ, આર્ય, એવો વિશેષ સ્નેહ કોઈએ બતાવ્યો નથી, જેવો પવનપુત્ર માટે છે.
વિભીષણવચઃ શ્રુત્વા જામ્બવાન્ વાક્યમબ્રવીત્। શૃણુ નૈર્ઋતશાર્દૂલ યસ્માત્ પૃચ્છામિ મારુતિમ્
વિભીષણના શબ્દો સાંભળી જાંબવને કહ્યું: 'રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ, સાંભળો, હું મારુતિ વિશે શા માટે પૂછું છું.'
અસ્મિઞ્જીવતિ વીરે તુ હતમપ્યહતં બલમ્। હનૂમત્યુજ્ઝિતપ્રાણે જીવન્તોઽપિ મૃતા વયમ્
આ વીર હનુમાન જીવતો હોય તો સૈન્ય મારાયું હોવા છતાં પણ અખંડિત રહે છે; પણ જો હનુમાન પ્રાણ ત્યાગે તો અમે જીવતા હોવા છતાં પણ મરણ પામ્યા સમાન છીએ.
ધરતે મારુતિસ્તાત મારુતપ્રતિમો યદિ। વૈશ્વાનરસમો વીર્યે જીવિતાશા તતો ભવેત્
પવન સમાન શક્તિશાળી અને અગ્નિ જેવી તેજવાળું હનુમાન જો હજી જીવતો હોય તો જીવનની આશા ટકી રહે છે.
તતો વૃદ્ધમુપાગમ્ય વિનયેનાભ્યવાદયત્। ગૃહ્ય જામ્બવતઃ પાદૌ હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ
પછી પવનપુત્ર હનુમાન વયસ્ક જાંબવન પાસે વિનમ્રતાથી ગયો અને તેમના પગ પકડી નમસ્કાર કર્યો.
શ્રુત્વા હનૂમતો વાક્યં તદા વિવ્યથિતેન્દ્રિયઃ। પુનર્જાતમિવાત્માનં મન્યતે સ્મર્ક્ષપુઙ્ગવઃ
હનુમાનના વચન સાંભળી, જાંબવનના ઇન્દ્રિયો ઉલ્લાસિત થયા અને તેને એવું લાગ્યું કે તે ફરીથી જન્મ્યો છે.
તતોઽબ્રવીન્મહાતેજા હનૂમન્તં સ જામ્બવાન્। આગચ્છ હરિશાર્દૂલ વાનરાંસ્ત્રાતુમર્હસિ
પછી તેજસ્વી જાંબવને હનુમાનને કહ્યું: 'વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ, આવો, વાનરોને બચાવવું હવે તમારો ધર્મ છે.'
નાન્યો વિક્રમપર્યાપ્તસ્ત્વમેષાં પરમઃ સખા। ત્વત્પરાક્રમકાલોઽયં નાન્યં પશ્યામિ કઞ્ચન
આ બધામાં તારી જ શક્તિ પૂરતી છે; તું તેમનો સૌથી મોટો મિત્ર છે. હવે તારા પરાક્રમનો સમય છે, હું બીજું કોઈ નથી જોતો.
ઋક્ષવાનરવીરાણામનીકાનિ પ્રહર્ષય। વિશલ્યૌ કુરુ ચાપ્યેતૌ સાદિતૌ રામલક્ષ્મણૌ
ભાલુ અને વાનર વીરોથી ભરેલા સૈન્યને ઉત્સાહ આપ અને રામ-લક્ષ્મણને પણ, જે ઘાયલ થયા છે, સ્વસ્થ કરી દે.
ગત્વા પરમમધ્વાનમુપર્યુપરિ સાગરમ્। હિમવન્તં નગશ્રેષ્ઠં હનૂમન્ ગન્તુમર્હસિ
હનુમાન, તારે વિશાળ સાગર પાર કરીને, પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ હિમવંત સુધી જવું છે.
તતઃ કાઞ્ચનમત્યુચ્ચમૃષભં પર્વતોત્તમમ્। કૈલાસશિખરં ચાત્ર દ્રક્ષ્યસ્યરિનિષૂદન
પછી, દુશ્મનોના વિનાશક, તું ત્યાં કાંચન જેવો ઊંચો અને શ્રેષ્ઠ પર્વત, તેમજ કૈલાસનું શિખર જોઈશ.
તયોઃ શિખરયોર્મધ્યે પ્રદીપ્તમતુલપ્રભમ્। સર્વૌષધિયુતં વીર દ્રક્ષ્યસ્યોષધિપર્વતમ્
એ બંને શિખરોની વચ્ચે, વીર, તું તેજથી ચમકતો અને સર્વ ઔષધિઓથી ભરેલો ઔષધિ પર્વત જોઈશ.
તસ્ય વાનરશાર્દૂલ ચતસ્રો મૂર્ધ્નિ સમ્ભવાઃ। દ્રક્ષ્યસ્યોષધયો દીપ્તા દીપયન્તીર્દિશો દશ
એ પર્વતના શિખરે, વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ, ચાર તેજસ્વી ઔષધિઓ ઉગેલી છે, જે દસ દિશાઓને પ્રકાશિત કરે છે.