તતસ્તે રાક્ષસાઃ સર્વે શ્રુત્વા લઙ્કાધિપસ્ય તત્। વચનં સર્વમાતિષ્ઠન્ યથાવત્ તુ મહાબલાઃ
પછી બધા મહાબલી રાક્ષસોએ લંકાના રાજાના એ વચનો સાંભળી, જેમ કહેવામાં આવ્યું તેમ જ, તે બધું પાળ્યું.
તાન્ સર્વાન્ હિ સમાદિશ્ય રાવણો રાક્ષસાધિપઃ। મન્યુશલ્યં વહન્ દીનઃ પ્રવિવેશ સ્વમાલયમ્
બધી આજ્ઞાઓ આપી, રાક્ષસોના રાજા રાવણે, ગુસ્સાની અગ્નિથી દહેલીને અને દુઃખી થઈને, પોતાનું મહેલ પધાર્યું.
તતઃ સ સંદીપિતકોપવહ્નિ- ર્નિશાચરાણામધિપો મહાબલઃ। તદેવ પુત્રવ્યસનં વિચિન્તયન્ મુહુર્મુહુશ્ચૈવ તદા વિનિઃશ્વસન્
પછી એ મહાબલી રાત્રે ફરનારા રાક્ષસોના સ્વામી, ગુસ્સાની જ્વાળા સાથે, પોતાના પુત્રના દુઃખને વારંવાર વિચારી, ઊંડા શ્વાસ લેતો રહ્યો.
thumb|ત્રિસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે ત્રિસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રેષ્ઠ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો ત્રેપનોતેરમો સર્ગ સાંભળો.
તતો હતાન્ રાક્ષસપુઙ્ગવાંસ્તાન્ દેવાન્તકાદિત્રિશિરોઽતિકાયાન્। રક્ષોગણાસ્તત્ર હતાવશિષ્ટા- સ્તે રાવણાય ત્વરિતાઃ શશંસુઃ
પછી જ્યારે દેવાંતક, ત્રિશિર અને અતિકાય જેવા રાક્ષસોના મુખ્યોએ યુદ્ધમાં પ્રાણ ગુમાવ્યા, ત્યારે બચેલા રાક્ષસોએ ઝડપથી રાવણને એ સમાચાર આપ્યા.
તતો હતાંસ્તાન્ સહસા નિશમ્ય રાજા મહાબાષ્પપરિપ્લુતાક્ષઃ। પુત્રક્ષયં ભ્રાતૃવધં ચ ઘોરં વિચિન્ત્ય રાજા વિપુલં પ્રદધ્યૌ
પછી, જ્યારે રાજાએ એકાએક પોતાના પુત્રો અને ભાઈઓના મૃત્યુના સમાચાર સાંભળ્યા, ત્યારે તેની આંખોમાંથી ભારે આંસુઓ વહવા લાગ્યા. પોતાના પુત્રો અને ભાઈઓના ભયાનક વિનાશ વિશે વિચારીને રાજા ખૂબ જ ઊંડા વિચારોમાં ગરકાવ થઈ ગયો.
તતસ્તુ રાજાનમુદીક્ષ્ય દીનં શોકાર્ણવે સમ્પરિપુપ્લુવાનમ્। રથર્ષભો રાક્ષસરાજસૂનુ- સ્તમિન્દ્રજિદ્ વાક્યમિદં બભાષે
પછી, જ્યારે રાજા ખૂબ જ દુઃખી થઈને શોકના દરિયામાં ડૂબી રહ્યો હતો, ત્યારે રાક્ષસરાજનો પુત્ર અને શ્રેષ્ઠ રથચાલક ઇન્દ્રજિતે રાજાને આ રીતે કહ્યું.
ન તાત મોહં પરિગન્તુમર્હસે યત્રેન્દ્રજિજ્જીવતિ નૈર્ઋતેશ। નેન્દ્રારિબાણાભિહતો હિ કશ્ચિત્ પ્રાણાન્ સમર્થઃ સમરેઽભિપાતુમ્
પિતા, જ્યારે સુધી હું, ઇન્દ્રજિત, જીવિત છું, તું શોકમાં ડૂબી જવાનો વિચાર પણ ના કર. કેમ કે, મારા તીરોની ઝપટમાં જે આવે છે, તે કોઈ પણ યુદ્ધમાં જીવતો રહી શકતો નથી.
પશ્યાદ્ય રામં સહ લક્ષ્મણેન મદ્બાણનિર્ભિન્નવિકીર્ણદેહમ્। ગતાયુષં ભૂમિતલે શયાનં શિતૈઃ શરૈરાચિતસર્વગાત્રમ્
આજે તું રામ અને લક્ષ્મણને જોઈશ, જેમના શરીર મારા તીરો વડે છિન્નભિન્ન અને વિખરાઈ ગયાં છે, અને બંને જમીન પર નિર્વાણ અવસ્થામાં, આખા શરીર પર તીરોની ઝાંખી લઈને પડેલા હશે.
ઇમાં પ્રતિજ્ઞાં શૃણુ શક્રશત્રોઃ સુનિશ્ચિતાં પૌરુષદૈવયુક્તામ્। અદ્યૈવ રામં સહ લક્ષ્મણેન સંતર્પયિષ્યામિ શરૈરમોઘૈઃ
હવે મારી આ પક્કી પ્રતિજ્ઞા સાંભળ, જે પુરુષાર્થ અને વિધિના સહારે છે: આજે જ હું નિષ્ફળ ન થનારા તીરો વડે રામ અને લક્ષ્મણને તારી આંખે દેખાડીને તને સંતોષ આપીશ.
અદ્યેન્દ્રવૈવસ્વતવિષ્ણુરુદ્ર- સાધ્યાશ્ચ વૈશ્વાનરચન્દ્રસૂર્યાઃ। દ્રક્ષ્યન્તિ મે વિક્રમમપ્રમેયં વિષ્ણોરિવોગ્રં બલિયજ્ઞવાટે
આજે ઇન્દ્ર, યમ, વિષ્ણુ, રુદ્ર, સાધ્યદેવતાઓ, અગ્નિ, ચંદ્ર અને સૂર્ય — બધા જ મારા અસીમ પરાક્રમને જોઈ લેશે, જે બલિના યજ્ઞમાં વિષ્ણુએ બતાવેલો ભયાનક બળ જેવું જ હશે.
સ એવમુક્ત્વા ત્રિદશેન્દ્રશત્રુ- રાપૃચ્છ્ય રાજાનમદીનસત્ત્વઃ। સમારુરોહાનિલતુલ્યવેગં રથં ખરશ્રેષ્ઠસમાધિયુક્તમ્
આ રીતે કહીને, દેવતાઓના શત્રુ ઇન્દ્રજિતે, જેનું મન અડગ હતું, રાજાને વિદાય લીધી અને પવન જેવી ઝડપ ધરાવતો, શ્રેષ્ઠ ઘોડાઓ જોડાયેલો રથ ચડીને નીકળી પડ્યો.
સમાસ્થાય મહાતેજા રથં હરિરથોપમમ્। જગામ સહસા તત્ર યત્ર યુદ્ધમરિંદમઃ
મહાન તેજ ધરાવતો ઇન્દ્રજિત દેવરથ સમાન પોતાના રથ પર બેઠો અને ઝડપથી ત્યાં ગયો, જ્યાં શત્રુઓને હરાવનાર યુદ્ધ કરી રહ્યો હતો.
તં પ્રસ્થિતં મહાત્માનમનુજગ્મુર્મહાબલાઃ। સંહર્ષમાણા બહવો ધનુઃપ્રવરપાણયઃ
પછી અનેક શક્તિશાળી યોદ્ધાઓ, ઉત્તમ ધનુષ્ય લઈને, આનંદિત થઈને, એ મહાન આત્માવાળાને અનુસરીને નીકળી પડ્યા.
ગજસ્કન્ધગતાઃ કેચિત્ કેચિત્ પરમવાજિભિઃ। વ્યાઘ્રવૃશ્ચિકમાર્જારખરોષ્ટ્રૈશ્ચ ભુજઙ્ગમૈઃ
કેટલાક યોદ્ધાઓ હાથીઓ પર બેઠેલા હતા, કેટલાક શ્રેષ્ઠ ઘોડાઓ પર, તો કેટલાક વાઘ, વિચ્છુ, બિલાડી, ગધેડા, ઊંટ અને સાપ જેવા પ્રાણીઓ પર સવાર હતા.
વરાહૈઃ શ્વાપદૈઃ સિંહૈર્જમ્બુકૈઃ પર્વતોપમૈઃ। કાકહંસમયૂરૈશ્ચ રાક્ષસા ભીમવિક્રમાઃ
કેટલાક યોદ્ધાઓ વનદુક્કર, જંગલી પ્રાણીઓ, સિંહ, પહાડ જેટલા મોટા ગીધ, કાગડા, હંસ અને મોર સાથે, ભયાનક પરાક્રમ ધરાવતા રાક્ષસો તરીકે આગળ વધ્યા.
પ્રાસપટ્ટિશનિસ્ત્રિંશપરશ્વધગદાધરાઃ। ભુશુણ્ડિમુદ્ગરાયષ્ટિશતઘ્નીપરિઘાયુધાઃ
તેઓએ ભાલા, ભાલ, તલવાર, કુહાડી, ગદા, મુઠ્ઠી, મુગદર, લોખંડની લાઠી અને દંડ જેવા શસ્ત્રો લઈને કૂચ કરી.
સ શઙ્ખનિનદૈઃ પૂર્ણૈર્ભેરીણાં ચાપિ નિઃસ્વનૈઃ। જગામ ત્રિદશેન્દ્રારિરાજિં વેગેન વીર્યવાન્
શંખના ગર્જન અને ઢોલના ગુંજથી આખું મેદાન ગુંજી ઉઠ્યું, અને દેવતાઓના દુશ્મન, પરાક્રમી અને બલવાન ઇન્દ્રજિત ઝડપથી યુદ્ધભૂમિ તરફ આગળ વધ્યો.
સ શઙ્ખશશિવર્ણેન છત્રેણ રિપુસૂદનઃ। રરાજ પ્રતિપૂર્ણેન નભશ્ચન્દ્રમસા યથા
શત્રુઓના વિનાશક ઇન્દ્રજિત શંખ જેવી ધોળી છત્રીથી શોભતો હતો, જે આખી ભરાઈ ગઈ હતી, જાણે આકાશમાં પૂર્ણ ચંદ્ર પ્રકાશતો હોય.
વીજ્યમાનસ્તતો વીરો હૈમૈર્હેમવિભૂષણઃ। ચારુચામરમુખ્યૈશ્ચ મુખ્યઃ સર્વધનુષ્મતામ્
પછી એ વીર, સોનાના આભૂષણોથી શોભતો, સુંદર સોનાની ચામરોથી પંખો પાડવામાં આવતો અને બધા ધનુર્ધારોમાં શ્રેષ્ઠ જણાતો હતો.
સ તુ દૃષ્ટ્વા વિનિર્યાન્તં બલેન મહતા વૃતમ્। રાક્ષસાધિપતિઃ શ્રીમાન્ રાવણઃ પુત્રમબ્રવીત્
જ્યારે રાવણે જોયું કે તેનો પુત્ર વિશાળ સેના સાથે બહાર નીકળી રહ્યો છે, ત્યારે એ મહિમાવાન રાક્ષસરાજ રાવણે પોતાના પુત્રને કહ્યું.
ત્વમપ્રતિરથઃ પુત્ર ત્વયા વૈ વાસવો જિતઃ। કિં પુનર્માનુષં ધૃષ્યં નિહનિષ્યસિ રાઘવમ્
પુત્ર, તું તો યુદ્ધમાં અપરાજેય છે; તારા હાથમાં તો ઇન્દ્ર પણ હાર્યો છે. તો પછી માનવ રાઘવને મારવો તો તારા માટે શું મુશ્કેલ છે? તું તેને ચોક્કસ મારી નાખીશ.
તથોક્તો રાક્ષસેન્દ્રેણ પ્રત્યગૃહ્ણાન્મહાશિષઃ। તતસ્ત્વિન્દ્રજિતા લઙ્કા સૂર્યપ્રતિમતેજસા
રાક્ષસરાજ રાવણના આવા આશીર્વાદભર્યા શબ્દો સાંભળી, મહાન ઇન્દ્રજિતે એ આશીર્વાદ સ્વીકાર્યા અને પછી સૂર્ય જેવું તેજ ધરાવતો ઇન્દ્રજિત લંકામાં પ્રવેશ્યો.
રરાજાપ્રતિવીર્યેણ દ્યૌરિવાર્કેણ ભાસ્વતા। સ સમ્પ્રાપ્ય મહાતેજા યુદ્ધભૂમિમરિંદમઃ
તે અપરમિત શક્તિથી તેજસ્વી બનીને, જેમ આકાશમાં તેજસ્વી સૂર્ય ઝગમગે છે તેમ, એ મહાન પરાક્રમી અને દુશ્મનોનો વિનાશક યુદ્ધભૂમિ પર પહોંચ્યો.
સ્થાપયામાસ રક્ષાંસિ રથં પ્રતિ સમન્તતઃ। તતસ્તુ હુતભોક્તારં હુતભુક્સદૃશપ્રભઃ
એણે પોતાની રથની ચારે બાજુ રાક્ષસોને રક્ષા માટે ગોઠવ્યા; પછી અગ્નિ જેવો તેજ ધરાવતો, યજ્ઞ માટે તૈયાર થયો.
જુહુવે રાક્ષસશ્રેષ્ઠો વિધિવન્મન્ત્રસત્તમૈઃ। સ હવિર્લાજસત્કારૈર્માલ્યગન્ધપુરસ્કૃતૈઃ
રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ એણે વિધિ પ્રમાણે શ્રેષ્ઠ મંત્રો સાથે અગ્નિમાં હોળી અર્પણ કરી; એ હવનમાં જૌ, ફૂલોની માળા અને સુગંધિત વસ્તુઓ પણ અર્પણ કરી.
જુહુવે પાવકં તત્ર રાક્ષસેન્દ્રઃ પ્રતાપવાન્। શસ્ત્રાણિ શરપત્રાણિ સમિધોઽથ બિભીતકાઃ
ત્યાં એ પરાક્રમી રાક્ષસ રાજાએ અગ્નિમાં શસ્ત્રો, બાણના પાંખ, લાકડાં અને બિભીતકાં ફળો અર્પણ કર્યા.
લોહિતાનિ ચ વાસાંસિ સ્રુવં કાર્ષ્ણાયસં તથા। સ તત્રાગ્નિં સમાસ્તીર્ય શરપત્રૈઃ સતોમરૈઃ
એણે લાલ કપડાં અને કાળી લોખંડની ચમચી પણ અર્પણ કરી; પછી એણે અગ્નિને બાણના પાંખ અને ભાલાંથી ગોઠવી.
છાગસ્ય કૃષ્ણવર્ણસ્ય ગલં જગ્રાહ જીવતઃ। સકૃદેવ સમિદ્ધસ્ય વિધૂમસ્ય મહાર્ચિષઃ
એણે જીવતા કાળાં બકરાંનું ગળું પકડી લીધું; એ સમયે અગ્નિ ધૂમરહિત અને મહાન જ્વાળાઓ સાથે પ્રગટ થયો.
બભૂવુસ્તાનિ લિઙ્ગાનિ વિજયં યાન્યદર્શયન્। પ્રદક્ષિણાવર્તશિખસ્તપ્તકાઞ્ચનસંનિભઃ
એ સમયે વિજયના શુભ સંકેતો દેખાયા: અગ્નિની જ્વાળા જમણેથી વળી અને તપેલા સોનાની જેમ તેજસ્વી બની.