તતસ્તુ વાયોર્વચનં નિશમ્ય સૌમિત્રિરિન્દ્રપ્રતિમાનવીર્યઃ। સમાદધે બાણમથોગ્રવેગં તદ્બ્રાહ્મમસ્ત્રં સહસા નિયુજ્ય
પછી વાયુદેવના વચન સાંભળી, ઇન્દ્ર સમાન પરાક્રમી સૌમિત્રિએ તીવ્ર ગતિવાળું તીક્ષ્ણ બાણ હાથમાં લીધો અને તરત જ એમાં બ્રહ્માસ્ત્ર સંકલ્પ્યો.
તસ્મિન્ વરાસ્ત્રે તુ નિયુજ્યમાને સૌમિત્રિણા બાણવરે શિતાગ્રે। દિશશ્ચ ચન્દ્રાર્કમહાગ્રહાશ્ચ નભશ્ચ તત્રાસ રરાસ ચોર્વી
જ્યારે સૌમિત્રિએ એ ઉત્તમ શસ્ત્ર તીક્ષ્ણ અગ્રવાળા બાણમાં સંકલ્પ્યું, ત્યારે દિશાઓ, ચાંદ્ર, સૂર્ય, મોટા ગ્રહો, આકાશ અને ધરતી બધાં કાંપી ઉઠ્યાં.
તં બ્રહ્મણોઽસ્ત્રેણ નિયુજ્ય ચાપે શરં સપુઙ્ખં યમદૂતકલ્પમ્। સૌમિત્રિરિન્દ્રારિસુતસ્ય તસ્ય સસર્જ બાણં યુધિ વજ્રકલ્પમ્
બ્રહ્માસ્ત્રને પાંખવાળા બાણમાં સંકલ્પી, જે યમદૂત જેવું ભયાનક હતું, સૌમિત્રિએ એ વજ્ર જેવું બાણ ઇન્દ્રના શત્રુના પુત્ર પર યુદ્ધમાં છોડ્યું.
તં લક્ષ્મણોત્સૃષ્ટવિવૃદ્ધવેગં સમાપતન્તં શ્વસનોગ્રવેગમ્। સુપર્ણવજ્રોત્તમચિત્રપુઙ્ખં તદાતિકાયઃ સમરે દદર્શ
લક્ષ્મણે છોડેલું એ ઝડપથી આગળ વધતું, તીવ્ર પવન જેવી ગતિ ધરાવતું, સુપર્ણ જેવી સુંદર પાંખવાળું એ બાણ, સમરભૂમિમાં અતિકાયે જોઈ લીધું.
તં પ્રેક્ષમાણઃ સહસાતિકાયો જઘાન બાણૈર્નિશિતૈરનેકૈઃ। સ સાયકસ્તસ્ય સુપર્ણવેગ- સ્તથાતિવેગેન જગામ પાર્શ્વમ્
એને અચાનક આવતું જોઈ, અતિકાયે અનેક તીક્ષ્ણ બાણોથી એ પર પ્રહાર કર્યો; છતાં એ બાણ સુપર્ણ જેવી ગતિથી ભારે જોરથી એની બાજુ તરફ આગળ વધ્યું.
તમાગતં પ્રેક્ષ્ય તદાતિકાયો બાણં પ્રદીપ્તાન્તકકાલકલ્પમ્। જઘાન શક્ત્યૃષ્ટિગદાકુઠારૈઃ શૂલૈઃ શરૈશ્ચાપ્યવિપન્નચેષ્ટઃ
એ બાણ આવતું જોઈ, મૃત્યુ અગ્નિ જેવું પ્રજ્વલિત, અતિકાયે ડર્યા વિના શક્તિ, ભાલા, ગદા, કૂહાડા, શૂળ અને બાણોથી એ પર પ્રહાર કર્યો.
તાન્યાયુધાન્યદ્ભુતવિગ્રહાણિ મોઘાનિ કૃત્વા સ શરોઽગ્નિદીપ્તઃ। પ્રગૃહ્ય તસ્યૈવ કિરીટજુષ્ટં તદાતિકાયસ્ય શિરો જહાર
એ બધા અદ્ભુત શસ્ત્રો નિષ્ફળ થયા પછી, અગ્નિ સમાન તેજવાળું એ બાણ, અતિકાયાના મસ્તક પરના મુગટ સાથે એનું માથું કાપી લીધું.
તચ્છિરઃ સશિરસ્ત્રાણં લક્ષ્મણેષુપ્રમર્દિતમ્। પપાત સહસા ભૂમૌ શૃઙ્ગં હિમવતો યથા
એ માથું, શિરસ્ત્રાણ સાથે, લક્ષ્મણના બાણથી ચકનાચૂર થઈ, હિમાલયના શિખર જેવું અચાનક જમીન પર પડી ગયું.
તં ભૂમૌ પતિતં દૃષ્ટ્વા વિક્ષિપ્તામ્બરભૂષણમ્। બભૂવુર્વ્યથિતાઃ સર્વે હતશેષા નિશાચરાઃ
એને જમીન પર પડેલું જોઈ, એની વસ્ત્રો અને આભૂષણો વિખેરાઈ ગયાં, બચેલા બધા રાક્ષસો ડરથી વ્યાકુળ થઈ ગયા.
તે વિષણ્ણમુખા દીનાઃ પ્રહારજનિતશ્રમાઃ। વિનેદુરુચ્ચૈર્બહવઃ સહસા વિસ્વરૈઃ સ્વરૈઃ
તેમના ચહેરા ઉત્સાહહીન, દુઃખી, ઘા ખાઈ થાકેલા, ઘણા રાક્ષસો એક સાથે ઉંચા અવાજે, તૂટેલા સ્વરે રડવા લાગ્યા.
તતસ્તત્પરિતં યાતા નિરપેક્ષા નિશાચરાઃ। પુરીમભિમુખા ભીતા દ્રવન્તો નાયકે હતે
પછી, પોતાનું કંઈ ધ્યાન રાખ્યા વિના, રાક્ષસો ચારે તરફથી શહેર તરફ ભાગી પડ્યા, કારણ કે તેમનો નેતા મરી ગયો હતો અને બધા ભયભીત હતા.
પ્રહર્ષયુક્તા બહવસ્તુ વાનરાઃ પ્રફુલ્લપદ્મપ્રતિમાનનાસ્તદા। અપૂજયઁલ્લક્ષ્મણમિષ્ટભાગિનં હતે રિપૌ ભીમબલે દુરાસદે
પછી અનેક વાનરો આનંદથી ભરાઈ ગયા, તેમનાં ચહેરા ખીલેલા કમળ જેવા તેજસ્વી થઈ ગયા, અને ભયાનક બળવાન દુશ્મનના વધ પછી, શુભભાગી લક્ષ્મણનું પૂજન કર્યું.
અતિબલમતિકાયમભ્રકલ્પં યુધિ વિનિપાત્ય સ લક્ષ્મણઃ પ્રહૃષ્ટઃ। ત્વરિતમથ તદા સ રામપાર્શ્વં કપિનિવહૈશ્ચ સુપૂજિતો જગામ
અતિબલવાન અતિકાય, જે મેઘ સમાન હતો, એને યુદ્ધમાં પરાજિત કરી, આનંદિત લક્ષ્મણે વાનર સેનાના મહાન સન્માન સાથે ઝડપથી રામજી પાસે પહોંચ્યો.
thumb|દ્વિસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે દ્વિસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો બહોતેરમો સર્ગ સાંભળો.
અતિકાયં હતં શ્રુત્વા લક્ષ્મણેન મહાત્મના। ઉદ્વેગમગમદ્ રાજા વચનં ચેદમબ્રવીત્
લક્ષ્મણ જેવા મહાન આત્માએ અતિકાયને માર્યો એ સાંભળી, રાજા ચિંતિત થયો અને એણે આ રીતે કહ્યું:
ધૂમ્રાક્ષઃ પરમામર્ષી સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરઃ। અકમ્પનઃ પ્રહસ્તશ્ચ કુમ્ભકર્ણસ્તથૈવ ચ
ધૂમ્રાક્ષ, જે અત્યંત ક્રોધી અને બધા શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે; અકંપન, પ્રહસ્ત અને એ જ રીતે કુંભકર્ણ—
એતે મહાબલા વીરા રાક્ષસા યુદ્ધકાઙ્ક્ષિણઃ। જેતારઃ પરસૈન્યાનાં પરૈર્નિત્યાપરાજિતાઃ
આ બધા મહાબલી, પરાક્રમી રાક્ષસો યુદ્ધ માટે આતુર છે, દુશ્મન સેનાને હરાવનારા અને બીજાઓ દ્વારા કદી ન હારનારા છે.
સસૈન્યાસ્તે હતા વીરા રામેણાક્લિષ્ટકર્મણા। રાક્ષસાઃ સુમહાકાયા નાનાશસ્ત્રવિશારદાઃ
રામે, જેના કર્મો ક્યારેય થાક્યા વિના થાય છે, એવા વીર રાક્ષસો અને તેમની સેનાઓને માર્યા છે. આ રાક્ષસો બહુ મોટાં શરીરવાળા અને અનેક શસ્ત્રોમાં નિપુણ હતા.
અન્યે ચ બહવઃ શૂરા મહાત્માનો નિપાતિતાઃ। પ્રખ્યાતબલવીર્યેણ પુત્રેણેન્દ્રજિતા મમ
અને ઘણા બીજા પણ શૂરવીર અને મહાન આત્માવાળા યુદ્ધમાં પડ્યા છે, જેમા મારા પુત્ર ઇન્દ્રજિત પણ છે, જે પોતાની તાકાત અને પરાક્રમ માટે પ્રસિદ્ધ હતો.
તૌ ભ્રાતરૌ તદા બદ્ધૌ ઘોરૈર્દત્તવરૈઃ શરૈઃ। યન્ન શક્યં સુરૈઃ સર્વૈરસુરૈર્વા મહાબલૈઃ
એ બંને ભાઈઓ એ સમયે ભયાનક તીરો વડે બાંધવામાં આવ્યા હતા, જે દેવતાઓ કે મહાબલી અસુરો પણ તોડી શક્યા ન હોત.
મોક્તું તદ્બન્ધનં ઘોરં યક્ષગન્ધર્વપન્નગૈઃ। તન્ન જાને પ્રભાવૈર્વા માયયા મોહનેન વા
એ ભયાનક બંધન યક્ષ, ગંધર્વ કે સાપો પણ ખોલી શક્યા ન હોત. મને ખબર નથી કે તેઓ પોતાની શક્તિથી કે માયાથી કે મોહથી મુક્ત થયા કે કેમ.
શરબન્ધાદ્ વિમુક્તૌ તૌ ભ્રાતરૌ રામલક્ષ્મણૌ। યે યોધા નિર્ગતાઃ શૂરા રાક્ષસા મમ શાસનાત્
તીરબદ્ધનમાંથી મુક્ત થયેલા એ બંને ભાઈઓ, રામ અને લક્ષ્મણ, પાછા આવ્યા છે; અને મારા આદેશે ગયેલા વીર રાક્ષસ યુદ્ધમાં ગયા હતા.
તે સર્વે નિહતા યુદ્ધે વાનરૈઃ સુમહાબલૈઃ। તં ન પશ્યામ્યહં યુદ્ધે યોઽદ્ય રામં સલક્ષ્મણમ્
એ બધા જ વાનરોએ, જે બહુ જ શક્તિશાળી છે, યુદ્ધમાં મારી નાખ્યા છે; આજે હું એવું કોઈ નથી જોતો કે જે રામ અને લક્ષ્મણને યુદ્ધમાં હરાવી શકે.
નાશયેત્ સબલં વીરં સસુગ્રીવં વિભીષણમ્। અહો સુબલવાન્ રામો મહદસ્ત્રબલં ચ વૈ
સુગ્રીવ અને વિભીષણ જેવી પોતાની સેનાવાળાં વીર સાથે, રામ ખરેખર બહુ જ શક્તિશાળી છે અને શસ્ત્રવિદ્યામાં પણ બહુ પારંગત છે.
યસ્ય વિક્રમમાસાદ્ય રાક્ષસા નિધનં ગતાઃ। તં મન્યે રાઘવં વીરં નારાયણમનામયમ્
જેની વીરતાને જોઈને રાક્ષસોનો અંત આવી ગયો, એ રાઘવને હું નિર્દોષ અને સર્વશક્તિમાન નારાયણ જ માનું છું.
તદ્ભયાદ્ધિ પુરી લઙ્કા પિહિતદ્વારતોરણા। અપ્રમત્તૈશ્ચ સર્વત્ર ગુલ્મે રક્ષ્યા પુરી ત્વિયમ્
એના ડરથી લંકાનાં દરવાજા અને તોરણો બંધ છે; અને દરેક જગ્યાએ ચેતન સેનાઓએ આ શહેરની કડક રક્ષા કરવી જોઈએ.
અશોકવનિકા ચૈવ યત્ર સીતાભિરક્ષ્યતે। નિષ્ક્રમો વા પ્રવેશો વા જ્ઞાતવ્યઃ સર્વદૈવ નઃ
અને ખાસ કરીને એ અશોકવાટિકા, જ્યાં સીતાજી રક્ષિત છે—ત્યાંથી કોઈ બહાર જાય કે અંદર આવે, એ વાત આપણે હંમેશા જાણવી જોઈએ.
યત્ર યત્ર ભવેદ્ ગુલ્મસ્તત્ર તત્ર પુનઃ પુનઃ। સર્વતશ્ચાપિ તિષ્ઠધ્વં સ્વૈઃ સ્વૈઃ પરિવૃતા બલૈઃ
જ્યાં જ્યાં સેનાનો તંબુ હોય, ત્યાં વારંવાર અને દરેક જગ્યાએ, તમે દરેકે પોતાના દળ સાથે ચારે બાજુ ચુસ્ત ઊભા રહો.
દ્રષ્ટવ્યં ચ પદં તેષાં વાનરાણાં નિશાચરાઃ। પ્રદોષે વાર્ધરાત્રે વા પ્રત્યૂષે વાપિ સર્વશઃ
રાત્રે ફરતા રાક્ષસોએ વાનરોની હલચલને, સાંજ હોય કે મધરાત કે વહેલી સવાર, દરેક સમયે ધ્યાનપૂર્વક જોવી જોઈએ.
નાવજ્ઞા તત્ર કર્તવ્યા વાનરેષુ કદાચન। દ્વિષતાં બલમુદ્યુક્તમાપતત્ કિં સ્થિતં યથા
ક્યારેય વાનરોને નાની નજરે જોવું નહીં; શત્રુઓની સજ્જ અને આગળ વધતી સેના કદી સ્થિર રહી શકતી નથી.