અથૈનં શરધારાભિર્ધારાભિરિવ તોયદઃ। અભ્યવર્ષત સંક્રુદ્ધો લક્ષ્મણો રાવણાત્મજમ્
પછી ગુસ્સે ભરાયેલા લક્ષ્મણે રાવણના પુત્ર પર બાણોની ધોધ વરસાવી, જેમ મેઘધન્ય પાણીની ધોધ વરસાવે છે.
તેઽતિકાયં સમાસાદ્ય કવચે વજ્રભૂષિતે। ભગ્નાગ્રશલ્યાઃ સહસા પેતુર્બાણા મહીતલે
એ બાણો અતિકાયના વજ્રથી શોભિત કવચને વાગ્યા, તેમનાં અગ્ર ભાગ તૂટી ગયા અને તરત જ જમીન પર પડી ગયા.
તાન્મોઘાનભિસમ્પ્રેક્ષ્ય લક્ષ્મણઃ પરવીરહા। અભ્યવર્ષત બાણાનાં સહસ્રેણ મહાયશાઃ
એ બાણો વ્યર્થ થઈ ગયા જોઈ, દુશ્મનવીરોના વિનાશક અને પ્રસિદ્ધ લક્ષ્મણે હજારો બાણોની વધુ એક ધોધ વરસાવી.
સ વૃષ્યમાણો બાણૌઘૈરતિકાયો મહાબલઃ। અવધ્યકવચઃ સંખ્યે રાક્ષસો નૈવ વિવ્યથે
એટલી બાણવર્ષા છતાં, મહાબલવાન અને અવિજય કવચધારી રાક્ષસ અતિકાય યુદ્ધમાં અડગ રહ્યો.
શરં ચાશીવિષાકારં લક્ષ્મણાય વ્યપાસૃજત્। સ તેન વિદ્ધઃ સૌમિત્રિર્મર્મદેશે શરેણ હ
એણે લક્ષ્મણ પર ઝેરી સાપ જેવું બાણ છોડ્યું; એ બાણ લક્ષ્મણને મર્મસ્થાને વાગ્યું અને તેમને ઘાયલ કરી દીધા.
મુહૂર્તમાત્રં નિઃસંજ્ઞો હ્યભવચ્છત્રુતાપનઃ। તતઃ સંજ્ઞામુપાલભ્ય ચતુર્ભિઃ સાયકોત્તમૈઃ
શત્રુઓના તાપ આપનાર લક્ષ્મણ થોડા ક્ષણ માટે અચેત થયા; પછી સંજ્ઞા મેળવતાં જ ચાર ઉત્તમ બાણો લીધા—
નિજઘાન હયાન્ સંખ્યે સારથિં ચ મહાબલઃ। ધ્વજસ્યોન્મથનં કૃત્વા શરવર્ષૈરરિંદમઃ
મહાબલવાને યુદ્ધમાં ઘોડા અને સારથીને મારી નાખ્યા; અને બાણોની ધોધથી ધ્વજને પણ તોડી નાખ્યો.
અસમ્ભ્રાન્તઃ સ સૌમિત્રિસ્તાન્ શરાનભિલક્ષિતાન્। મુમોચ લક્ષ્મણો બાણાન્ વધાર્થં તસ્ય રક્ષસઃ
સોમિત્રિ અચંચળ રહી, એ બાણોને નિશાન બનાવી, રાક્ષસના વિનાશ માટે બીજા બાણ છોડ્યા.
ન શશાક રુજં કર્તું યુધિ તસ્ય નરોત્તમઃ। અથૈનમભ્યુપાગમ્ય વાયુર્વાક્યમુવાચ હ
યુદ્ધમાં એ મહાન પુરુષ અતિકાયને કોઈ નુકસાન કરી શક્યા નહીં; ત્યારે વાયુ નજીક આવીને એમને કહ્યું—
બ્રહ્મદત્તવરો હ્યેષ અવધ્યકવચાવૃતઃ। બ્રાહ્મેણાસ્ત્રેણ ભિન્ધ્યેનમેષ વધ્યો હિ નાન્યથા। અવધ્ય એષ હ્યન્યેષામસ્ત્રાણાં કવચી બલી
આને બ્રહ્માજીનું વરદાન છે અને એ અદમ્ય કવચથી ઢંકાયેલો છે; એને માત્ર બ્રહ્માસ્ત્રથી જ મારો, બીજાં કોઈ રીતે નહીં. એ બીજા કોઈ પણ શસ્ત્રથી મરતો નથી, કારણ કે એ કવચધારી અને બળવાન છે.
તતસ્તુ વાયોર્વચનં નિશમ્ય સૌમિત્રિરિન્દ્રપ્રતિમાનવીર્યઃ। સમાદધે બાણમથોગ્રવેગં તદ્બ્રાહ્મમસ્ત્રં સહસા નિયુજ્ય
પછી વાયુદેવના વચન સાંભળી, ઇન્દ્ર સમાન પરાક્રમી સૌમિત્રિએ તીવ્ર ગતિવાળું તીક્ષ્ણ બાણ હાથમાં લીધો અને તરત જ એમાં બ્રહ્માસ્ત્ર સંકલ્પ્યો.
તસ્મિન્ વરાસ્ત્રે તુ નિયુજ્યમાને સૌમિત્રિણા બાણવરે શિતાગ્રે। દિશશ્ચ ચન્દ્રાર્કમહાગ્રહાશ્ચ નભશ્ચ તત્રાસ રરાસ ચોર્વી
જ્યારે સૌમિત્રિએ એ ઉત્તમ શસ્ત્ર તીક્ષ્ણ અગ્રવાળા બાણમાં સંકલ્પ્યું, ત્યારે દિશાઓ, ચાંદ્ર, સૂર્ય, મોટા ગ્રહો, આકાશ અને ધરતી બધાં કાંપી ઉઠ્યાં.
તં બ્રહ્મણોઽસ્ત્રેણ નિયુજ્ય ચાપે શરં સપુઙ્ખં યમદૂતકલ્પમ્। સૌમિત્રિરિન્દ્રારિસુતસ્ય તસ્ય સસર્જ બાણં યુધિ વજ્રકલ્પમ્
બ્રહ્માસ્ત્રને પાંખવાળા બાણમાં સંકલ્પી, જે યમદૂત જેવું ભયાનક હતું, સૌમિત્રિએ એ વજ્ર જેવું બાણ ઇન્દ્રના શત્રુના પુત્ર પર યુદ્ધમાં છોડ્યું.
તં લક્ષ્મણોત્સૃષ્ટવિવૃદ્ધવેગં સમાપતન્તં શ્વસનોગ્રવેગમ્। સુપર્ણવજ્રોત્તમચિત્રપુઙ્ખં તદાતિકાયઃ સમરે દદર્શ
લક્ષ્મણે છોડેલું એ ઝડપથી આગળ વધતું, તીવ્ર પવન જેવી ગતિ ધરાવતું, સુપર્ણ જેવી સુંદર પાંખવાળું એ બાણ, સમરભૂમિમાં અતિકાયે જોઈ લીધું.
તં પ્રેક્ષમાણઃ સહસાતિકાયો જઘાન બાણૈર્નિશિતૈરનેકૈઃ। સ સાયકસ્તસ્ય સુપર્ણવેગ- સ્તથાતિવેગેન જગામ પાર્શ્વમ્
એને અચાનક આવતું જોઈ, અતિકાયે અનેક તીક્ષ્ણ બાણોથી એ પર પ્રહાર કર્યો; છતાં એ બાણ સુપર્ણ જેવી ગતિથી ભારે જોરથી એની બાજુ તરફ આગળ વધ્યું.
તમાગતં પ્રેક્ષ્ય તદાતિકાયો બાણં પ્રદીપ્તાન્તકકાલકલ્પમ્। જઘાન શક્ત્યૃષ્ટિગદાકુઠારૈઃ શૂલૈઃ શરૈશ્ચાપ્યવિપન્નચેષ્ટઃ
એ બાણ આવતું જોઈ, મૃત્યુ અગ્નિ જેવું પ્રજ્વલિત, અતિકાયે ડર્યા વિના શક્તિ, ભાલા, ગદા, કૂહાડા, શૂળ અને બાણોથી એ પર પ્રહાર કર્યો.
તાન્યાયુધાન્યદ્ભુતવિગ્રહાણિ મોઘાનિ કૃત્વા સ શરોઽગ્નિદીપ્તઃ। પ્રગૃહ્ય તસ્યૈવ કિરીટજુષ્ટં તદાતિકાયસ્ય શિરો જહાર
એ બધા અદ્ભુત શસ્ત્રો નિષ્ફળ થયા પછી, અગ્નિ સમાન તેજવાળું એ બાણ, અતિકાયાના મસ્તક પરના મુગટ સાથે એનું માથું કાપી લીધું.
તચ્છિરઃ સશિરસ્ત્રાણં લક્ષ્મણેષુપ્રમર્દિતમ્। પપાત સહસા ભૂમૌ શૃઙ્ગં હિમવતો યથા
એ માથું, શિરસ્ત્રાણ સાથે, લક્ષ્મણના બાણથી ચકનાચૂર થઈ, હિમાલયના શિખર જેવું અચાનક જમીન પર પડી ગયું.
તં ભૂમૌ પતિતં દૃષ્ટ્વા વિક્ષિપ્તામ્બરભૂષણમ્। બભૂવુર્વ્યથિતાઃ સર્વે હતશેષા નિશાચરાઃ
એને જમીન પર પડેલું જોઈ, એની વસ્ત્રો અને આભૂષણો વિખેરાઈ ગયાં, બચેલા બધા રાક્ષસો ડરથી વ્યાકુળ થઈ ગયા.
તે વિષણ્ણમુખા દીનાઃ પ્રહારજનિતશ્રમાઃ। વિનેદુરુચ્ચૈર્બહવઃ સહસા વિસ્વરૈઃ સ્વરૈઃ
તેમના ચહેરા ઉત્સાહહીન, દુઃખી, ઘા ખાઈ થાકેલા, ઘણા રાક્ષસો એક સાથે ઉંચા અવાજે, તૂટેલા સ્વરે રડવા લાગ્યા.
તતસ્તત્પરિતં યાતા નિરપેક્ષા નિશાચરાઃ। પુરીમભિમુખા ભીતા દ્રવન્તો નાયકે હતે
પછી, પોતાનું કંઈ ધ્યાન રાખ્યા વિના, રાક્ષસો ચારે તરફથી શહેર તરફ ભાગી પડ્યા, કારણ કે તેમનો નેતા મરી ગયો હતો અને બધા ભયભીત હતા.
પ્રહર્ષયુક્તા બહવસ્તુ વાનરાઃ પ્રફુલ્લપદ્મપ્રતિમાનનાસ્તદા। અપૂજયઁલ્લક્ષ્મણમિષ્ટભાગિનં હતે રિપૌ ભીમબલે દુરાસદે
પછી અનેક વાનરો આનંદથી ભરાઈ ગયા, તેમનાં ચહેરા ખીલેલા કમળ જેવા તેજસ્વી થઈ ગયા, અને ભયાનક બળવાન દુશ્મનના વધ પછી, શુભભાગી લક્ષ્મણનું પૂજન કર્યું.
અતિબલમતિકાયમભ્રકલ્પં યુધિ વિનિપાત્ય સ લક્ષ્મણઃ પ્રહૃષ્ટઃ। ત્વરિતમથ તદા સ રામપાર્શ્વં કપિનિવહૈશ્ચ સુપૂજિતો જગામ
અતિબલવાન અતિકાય, જે મેઘ સમાન હતો, એને યુદ્ધમાં પરાજિત કરી, આનંદિત લક્ષ્મણે વાનર સેનાના મહાન સન્માન સાથે ઝડપથી રામજી પાસે પહોંચ્યો.
thumb|દ્વિસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે દ્વિસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો બહોતેરમો સર્ગ સાંભળો.
અતિકાયં હતં શ્રુત્વા લક્ષ્મણેન મહાત્મના। ઉદ્વેગમગમદ્ રાજા વચનં ચેદમબ્રવીત્
લક્ષ્મણ જેવા મહાન આત્માએ અતિકાયને માર્યો એ સાંભળી, રાજા ચિંતિત થયો અને એણે આ રીતે કહ્યું:
ધૂમ્રાક્ષઃ પરમામર્ષી સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરઃ। અકમ્પનઃ પ્રહસ્તશ્ચ કુમ્ભકર્ણસ્તથૈવ ચ
ધૂમ્રાક્ષ, જે અત્યંત ક્રોધી અને બધા શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે; અકંપન, પ્રહસ્ત અને એ જ રીતે કુંભકર્ણ—
એતે મહાબલા વીરા રાક્ષસા યુદ્ધકાઙ્ક્ષિણઃ। જેતારઃ પરસૈન્યાનાં પરૈર્નિત્યાપરાજિતાઃ
આ બધા મહાબલી, પરાક્રમી રાક્ષસો યુદ્ધ માટે આતુર છે, દુશ્મન સેનાને હરાવનારા અને બીજાઓ દ્વારા કદી ન હારનારા છે.
સસૈન્યાસ્તે હતા વીરા રામેણાક્લિષ્ટકર્મણા। રાક્ષસાઃ સુમહાકાયા નાનાશસ્ત્રવિશારદાઃ
રામે, જેના કર્મો ક્યારેય થાક્યા વિના થાય છે, એવા વીર રાક્ષસો અને તેમની સેનાઓને માર્યા છે. આ રાક્ષસો બહુ મોટાં શરીરવાળા અને અનેક શસ્ત્રોમાં નિપુણ હતા.
અન્યે ચ બહવઃ શૂરા મહાત્માનો નિપાતિતાઃ। પ્રખ્યાતબલવીર્યેણ પુત્રેણેન્દ્રજિતા મમ
અને ઘણા બીજા પણ શૂરવીર અને મહાન આત્માવાળા યુદ્ધમાં પડ્યા છે, જેમા મારા પુત્ર ઇન્દ્રજિત પણ છે, જે પોતાની તાકાત અને પરાક્રમ માટે પ્રસિદ્ધ હતો.
તૌ ભ્રાતરૌ તદા બદ્ધૌ ઘોરૈર્દત્તવરૈઃ શરૈઃ। યન્ન શક્યં સુરૈઃ સર્વૈરસુરૈર્વા મહાબલૈઃ
એ બંને ભાઈઓ એ સમયે ભયાનક તીરો વડે બાંધવામાં આવ્યા હતા, જે દેવતાઓ કે મહાબલી અસુરો પણ તોડી શક્યા ન હોત.