ય એષ નિશિતૈઃ શૂલૈઃ સુતીક્ષ્ણૈઃ પ્રાસતોમરૈઃ। અર્ચિષ્મદ્ભિર્વૃતો ભાતિ ભૂતૈરિવ મહેશ્વરઃ
જેની આજુબાજુ તીક્ષ્ણ ભાલા, ગાઢ ભાલા અને તેજસ્વી શસ્ત્રો છે, જે અગ્નિ જેવી જ્વાળા સાથે ચમકે છે—જેમ મહાદેવ પોતાના ભૂતગણોથી ઘેરાયેલા હોય એમ.
કાલજિહ્વાપ્રકાશાભિર્ય એષોઽભિવિરાજતે। આવૃતો રથશક્તીભિર્વિદ્યુદ્ભિરિવ તોયદઃ
જેના રથના ભાલા કાળની જીભ જેવી તેજસ્વી છે, તે મેઘમાં વીજળી ઝલકે તેમ પ્રકાશિત થાય છે.
ધનૂંષિ ચાસ્ય સજ્જાનિ હેમપૃષ્ઠાનિ સર્વશઃ। શોભયન્તિ રથશ્રેષ્ઠં શક્રચાપમિવામ્બરમ્
તેના બધા ધનુષ્યોનું પીઠ સોનાથી શોભાયમાન છે, જે તેના ઉત્તમ રથને શોભાવે છે, જેમ ઇન્દ્રધનુષ્ય આકાશને શોભાવે છે.
ય એષ રક્ષઃશાર્દૂલો રણભૂમિં વિરાજયન્। અભ્યેતિ રથિનાં શ્રેષ્ઠો રથેનાદિત્યવર્ચસા
આ રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ, યુદ્ધભૂમિને પ્રકાશિત કરતો, રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ, સૂર્ય સમાન તેજસ્વી રથમાં આવી રહ્યો છે.
ધ્વજશૃઙ્ગપ્રતિષ્ઠેન રાહુણાભિવિરાજતે। સૂર્યરશ્મિપ્રભૈર્બાણૈર્દિશો દશ વિરાજયન્
જેના રથ પર ધ્વજ રાહુ સમાન ઊભો છે, તે સૂર્યકિરણ જેવા તીક્ષ્ણ બાણોથી દસ દિશાઓને પ્રકાશિત કરે છે.
ત્રિનતં મેઘનિર્હ્રાદં હેમપૃષ્ઠમલંકૃતમ્। શતક્રતુધનુઃપ્રખ્યં ધનુશ્ચાસ્ય વિરાજતે
તેનું ધનુષ્ય ત્રણ પટ્ટાવાળું, મેઘના ગર્જનાની જેમ ધ્વનિ કરતું, સોનાથી શોભાયમાન છે અને ઇન્દ્રના ધનુષ્ય જેવું તેજ ધરાવે છે.
સધ્વજઃ સપતાકશ્ચ સાનુકર્ષો મહારથઃ। ચતુઃસાદિસમાયુક્તો મેઘસ્તનિતનિઃસ્વનઃ
ધ્વજ અને પટાકા સાથે, પાછળના મંચવાળું, ચાર ઘોડાઓ જોડાયેલું એ મહાન રથ મેઘની ગર્જના જેવો અવાજ કરે છે.
વિંશતિર્દશ ચાષ્ટૌ ચ તૂણાસ્ય રથમાસ્થિતાઃ। કાર્મુકાણિ ચ ભીમાનિ જ્યાશ્ચ કાઞ્ચનપિઙ્ગલાઃ
એના રથ પર વીસ, દસ અને આઠ તૂણા મુકાયેલા છે, સાથે જ ભયાનક ધનુષ્યો અને સુવર્ણ પીળા રંગની જ્યા પણ છે.
દ્વૌ ચ ખડ્ગૌ ચ પાર્શ્વસ્થૌ પ્રદીપ્તૌ પાર્શ્વશોભિતૌ। ચતુર્હસ્તત્સરુયુતૌ વ્યક્તહસ્તદશાયતૌ
અને બંને બાજુએ બે તેજસ્વી તલવારો શોભે છે, દરેકમાં ચાર હાથપકડી છે અને સ્પષ્ટ દસ આંગળીઓના હિલ્ટ છે.
રક્તકણ્ઠગુણો ધીરો મહાપર્વતસંનિભઃ। કાલઃ કાલમહાવક્ત્રો મેઘસ્થ ઇવ ભાસ્કરઃ
લાલ ગળાવાળી ધનુષ્યની દોરી ધરાવતો, સ્થિર અને મહાપર્વત જેવો વિશાળ, એ કાળ સમાન છે, વિશાળ મુખ ધરાવે છે, જેમ મેઘમાં સૂર્ય પ્રકાશે છે.
કાઞ્ચનાઙ્ગદનદ્ધાભ્યાં ભુજાભ્યામેષ શોભતે। શૃઙ્ગાભ્યામિવ તુઙ્ગાભ્યાં હિમવાન્ પર્વતોત્તમઃ
સોનાની કડીઓથી શોભતા બંને હાથો સાથે, એ હિમાલયના ઊંચા દ્વિ-શિખરો જેવી શોભા પામે છે.
કુણ્ડલાભ્યામુભાભ્યાં ચ ભાતિ વક્ત્રં સુભીષણમ્। પુનર્વસ્વન્તરગતં પરિપૂર્ણો નિશાકરઃ
તેના ભયાનક મુખમાં બે કુંડળોથી તેજ આવે છે, જેમ પુનર્વસુ નક્ષત્ર વચ્ચે પૂર્ણ ચંદ્ર શોભે છે.
આચક્ષ્વ મે મહાબાહો ત્વમેનં રાક્ષસોત્તમમ્। યં દૃષ્ટ્વા વાનરાઃ સર્વે ભયાર્તા વિદ્રુતા દિશઃ
હે મહાબાહુ, મને કહો કે આ રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ કોણ છે, જેને જોઈ બધા વાનરો ભયથી દિશા દિશામાં ભાગી ગયા છે?
સ પૃષ્ટો રાજપુત્રેણ રામેણામિતતેજસા। આચચક્ષે મહાતેજા રાઘવાય વિભીષણઃ
ત્યારે અમિત તેજસ્વી રામે પૂછ્યું ત્યારે મહાતેજસ્વી વિભીષણે રાઘવને જવાબ આપ્યો.
દશગ્રીવો મહાતેજા રાજા વૈશ્રવણાનુજઃ। ભીમકર્મા મહાત્મા હિ રાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ
એ મહાતેજસ્વી દશમુખ, વૈશ્વરવણનો નાના ભાઈ, ભયાનક કર્મોવાળો, મહાત્મા અને રાક્ષસોના રાજા રાવણ છે.
તસ્યાસીદ્ વીર્યવાન્ પુત્રો રાવણપ્રતિમો બલે। વૃદ્ધસેવી શ્રુતિધરઃ સર્વાસ્ત્રવિદુષાં વરઃ
તેને એક પુત્ર હતો, જે બળમાં રાવણ સમાન, વડીલોની સેવા કરનાર, શાસ્ત્રોમાં પારંગત અને સર્વાસ્ત્રોમાં શ્રેષ્ઠ હતો.
અશ્વપૃષ્ઠે નાગપૃષ્ઠે ખડ્ગે ધનુષિ કર્ષણે। ભેદે સાન્ત્વે ચ દાને ચ નયે મન્ત્રે ચ સમ્મતઃ
એ ઘોડા અને હાથી પર સવાર થવામાં, તલવાર અને ધનુષ્ય ચલાવવામાં, શત્રુની પાંખ તોડવામાં, સંમતિ, દાન, નીતિ અને મંત્રણા—allમાં નિપુણ હતો.
યસ્ય બાહું સમાશ્રિત્ય લઙ્કા ભવતિ નિર્ભયા। તનયં ધાન્યમાલિન્યા અતિકાયમિમં વિદુઃ
જેના બળવાન હાથ પર લંકા નિર્ભય બની રહે છે, તે ધન્યમાલિનીનો પુત્ર આ અતિકાય કહેવાય છે.
એતેનારાધિતો બ્રહ્મા તપસા ભાવિતાત્મના। અસ્ત્રાણિ ચાપ્યવાપ્તાનિ રિપવશ્ચ પરાજિતાઃ
આણે તપસ્યા કરીને બ્રહ્માને પ્રસન્ન કર્યા, અને તેથી તેને શસ્ત્રો મળ્યા તથા દુશ્મનોને હરાવ્યા.
સુરાસુરૈરવધ્યત્વં દત્તમસ્મૈ સ્વયંભુવા। એતચ્ચ કવચં દિવ્યં રથશ્ચ રવિભાસ્વરઃ
સ્વયંભૂએ તેને દેવો અને અસુરો દ્વારા અપરાજિત રહેવાની કૃપા આપી, અને આ દિવ્ય કવચ તથા સૂર્ય જેવો તેજસ્વી રથ પણ આપ્યો.
એતેન શતશો દેવા દાનવાશ્ચ પરાજિતાઃ। રક્ષિતાનિ ચ રક્ષાંસિ યક્ષાશ્ચાપિ નિષૂદિતાઃ
આ બધાથી તેણે સૈંકડો દેવો અને દાનવોને હરાવ્યા, રાક્ષસોને બચાવ્યા અને યક્ષોને પણ મારી નાખ્યા.
વજ્રં વિષ્ટમ્ભિતં યેન બાણૈરિન્દ્રસ્ય ધીમતા। પાશઃ સલિલરાજસ્ય યુદ્ધે પ્રતિહતસ્તથા
વિદ્વાન ઇન્દ્રનું વજ્ર પણ તેણે તીરો વડે રોકી દીધું, અને જળના રાજાનું પાસ પણ યુદ્ધમાં પાછું ફેંકી દીધું.
એષોઽતિકાયો બલવાન્ રાક્ષસાનામથર્ષભઃ। સ રાવણસુતો ધીમાન્ દેવદાનવદર્પહા
આ અતિકાય છે, બળવાન અને રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ, રાવણનો બુદ્ધિશાળી પુત્ર, જેણે દેવો અને દાનવોનો અહંકાર તોડી નાખ્યો છે.
તદસ્મિન્ ક્રિયતાં યત્નઃ ક્ષિપ્રં પુરુષપુઙ્ગવ। પુરા વાનરસૈન્યાનિ ક્ષયં નયતિ સાયકૈઃ
એથી, પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, તું ઝડપથી પ્રયત્ન કર, નહીં તો એ પોતાના તીરો વડે વાનર સેના નાશ કરી નાખે.
તતોઽતિકાયો બલવાન્ પ્રવિશ્ય હરિવાહિનીમ્। વિસ્ફારયામાસ ધનુર્નનાદ ચ પુનઃ પુનઃ
પછી બળવાન અતિકાય વાનર સેના વચ્ચે પ્રવેશ્યો, ધનુષ ખેંચ્યું અને વારંવાર ધ્વનિ પેદા કરી.
તં ભીમવપુષં દૃષ્ટ્વા રથસ્થં રથિનાં વરમ્। અભિપેતુર્મહાત્માનઃ પ્રધાના યે વનૌકસઃ
તે ભયાનક આકારવાળા, રથ પર ઊભેલા અને યુદ્ધમાં શ્રેષ્ઠ એવા અતિકાયને જોઈ, વનવાસી વીરોએ દોડ કરી તેની સામે ધસી આવ્યા.
કુમુદો દ્વિવિદો મૈન્દો નીલઃ શરભ એવ ચ। પાદપૈર્ગિરિશૃઙ્ગૈશ્ચ યુગપત્ સમભિદ્રવન્
કુમુદ, દ્વિવિદ, મેઇંદ, નીલ અને શરભ—allએ ઝાડો અને પર્વતના શિખરો લઈને એકસાથે તેની સામે દોડી ગયા.
તેષાં વૃક્ષાંશ્ચ શૈલાંશ્ચ શરૈઃ કનકભૂષણૈઃ। અતિકાયો મહાતેજાશ્ચિચ્છેદાસ્ત્રવિદાં વરઃ
મહાતેજસ્વી અને શસ્ત્રકલા માં પારંગત અતિકાયે તેમના ઝાડો અને પર્વતોને સોનાથી શોભિત તીરો વડે કાપી નાખ્યા.
તાંશ્ચૈવ સર્વાન્ સ હરીન્ શરૈઃ સર્વાયસૈર્બલી। વિવ્યાધાભિમુખાન્ સંખ્યે ભીમકાયો નિશાચરઃ
પછી તે બળવાન રાત્રિચર અતિકાયે યુદ્ધમાં સામે આવેલા બધા વાનરોને લોખંડના તીરો વડે ઘાયલ કર્યા.
તેઽર્દિતા બાણવર્ષેણ ભિન્નગાત્રાઃ પરાજિતાઃ। ન શેકુરતિકાયસ્ય પ્રતિકર્તું મહાહવે
તીરોની વરસાદથી ઘાયલ અને હારેલા તે વાનરો, મહાયુદ્ધમાં અતિકાય સામે ટકી શક્યા નહીં.