ચુકોપ પરમામર્ષી મત્તો રાક્ષસપુઙ્ગવઃ। જગ્રાહાર્ચિષ્મતીં ચાપિ ગદાં સર્વાયસીં તદા
રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ અને અત્યંત ગુસ્સાવાળાએ, સહન ન કરી શકે તેવો ક્રોધથી, તેજસ્વી અને આખા લોખંડની ગદા ઉપાડી.
હેમપટ્ટપરિક્ષિપ્તાં માંસશોણિતફેનિલામ્। વિરાજમાનાં વિપુલાં શત્રુશોણિતતર્પિતામ્
સુવર્ણના પટ્ટા વડે શોભતી, માંસ, લોહી અને ફેનથી લથપથ, વિશાળ અને શત્રુના લોહીથી તૃપ્ત એવી ગદા તેજથી ચમકી.
તેજસા સમ્પ્રદીપ્તાગ્રાં રક્તમાલ્યવિભૂષિતામ્। ઐરાવતમહાપદ્મસાર્વભૌમભયાવહામ્
તે ગદાનું ટોચ તેજથી પ્રજ્વલિત, લાલ ફૂલોની માળાથી શોભાયમાન, અને એ ગદા એરસાવટ, મહાપદ્મ અને બધા રાજાઓમાં ભય પેદા કરતી હતી.
ગદામાદાય સંક્રુદ્ધો મત્તો રાક્ષસપુઙ્ગવઃ। હરીન્ સમભિદુદ્રાવ યુગાન્તાગ્નિરિવ જ્વલન્
પછી ગુસ્સામાં અને ઉન્મત્ત થયેલો રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ, ગદા લઈને, યુગના અંતની અગ્નિ જેવો જ્વલંત થઈ વાનરો પર તૂટી પડ્યો.
અથર્ષભઃ સમુત્પત્ય વાનરો રાવણાનુજમ્। મત્તાનીકમુપાગમ્ય તસ્થૌ તસ્યાગ્રતો બલી
ત્યારે વાનરોમાં વરિષ્ઠ અને પરાક્રમી વાનરે ઉછળી રાવણના નાના ભાઈના સામે જઈ, તે ઉન્મત્ત યોદ્ધાની સામે ઊભો રહ્યો.
તં પુરસ્તાત્ સ્થિતં દૃષ્ટ્વા વાનરં પર્વતોપમમ્। આજઘાનોરસિ ક્રુદ્ધો ગદયા વજ્રકલ્પયા
પર્વત જેવો વાનર સામે ઊભેલો જોઈ, ગુસ્સે ભરાયેલા રાક્ષસે વજ્ર જેવી ગદા વડે તેના છાતી પર ઘા કર્યો.
સ તયાભિહતસ્તેન ગદયા વાનરર્ષભઃ। ભિન્નવક્ષાઃ સમાધૂતઃ સુસ્રાવ રુધિરં બહુ
તે ગદાના ઘા થી વાનરશ્રેષ્ઠના છાતી ફાટી ગઈ, શરીર હલાઈ ગયું અને ઘણું લોહી વહી ગયું.
સ સમ્પ્રાપ્ય ચિરાત્ સંજ્ઞામૃષભો વાનરેશ્વરઃ। ક્રુદ્ધો વિસ્ફુરમાણૌષ્ઠો મહાપાર્શ્વમુદૈક્ષત
લાંબા સમય પછી સંજ્ઞાનમાં આવી, વાનરરાજા ગુસ્સે ભરાઈ, હોઠ કંપતા, મહાપાર્શ્વ તરફ જોયું.
સ વેગવાન્ વેગવદભ્યુપેત્ય તં રાક્ષસં વાનરવીરમુખ્યઃ। સંવર્ત્ય મુષ્ટિં સહસા જઘાન બાહ્વન્તરે શૈલનિકાશરૂપઃ
પછી પવન જેવો ઝડપી અને વાનરવીરોમાં શ્રેષ્ઠ એ રાક્ષસ પાસે ગયો અને પર્વતની ટોચ જેવો દેખાતો, મુઠ્ઠી ભેગી કરીને તેના હાથ વચ્ચે જોરથી માર્યો.
સ કૃત્તમૂલઃ સહસેવ વૃક્ષઃ ક્ષિતૌ પપાત ક્ષતજોક્ષિતાઙ્ગઃ। તાં ચાસ્ય ઘોરાં યમદણ્ડકલ્પાં ગદાં પ્રગૃહ્યાશુ તદા નનાદ
મૂળ કપાયેલા વૃક્ષ જેવો, લોહીથી લથપથ શરીર સાથે જમીન પર પડી ગયો; પછી યમદંડ જેવી ભયાનક ગદા પકડી જોરથી ગર્જના કરી.
મુહૂર્તમાસીત્ સ ગતાસુકલ્પઃ પ્રત્યાગતાત્મા સહસા સુરારિઃ। ઉત્પત્ય સંધ્યાભ્રસમાનવર્ણ- સ્તં વારિરાજાત્મજમાજઘાન
થોડો સમય તે જાણે જીવ વિહોણો પડ્યો હતો, પછી અચાનક સંજ્ઞાનમાં આવી, દેવશત્રુ ઉછળી, સાંજના વાદળ જેવો રંગ ધરાવી, જળરાજના પુત્રને ઘા કર્યો.
સ મૂર્ચ્છિતો ભૂમિતલે પપાત મુહૂર્તમુત્પત્ય પુનઃ સસંજ્ઞઃ। તામેવ તસ્યાદ્રિવરાદ્રિકલ્પાં ગદાં સમાવિધ્ય જઘાન સંખ્યે
એવી જોરદાર ગદા જેવી પહાડ જેવી હતી, તે પકડીને, એ યુદ્ધમાં ફરી સંભાળી, એ પૃથ્વી પર બેભાન પડી ગયો હતો, પણ થોડા સમયે ફરી સંભળી ઊભો થયો અને એ ગદાથી પ્રહાર કર્યો.
સા તસ્ય રૌદ્રા સમુપેત્ય દેહં રૌદ્રસ્ય દેવાધ્વરવિપ્રશત્રોઃ। બિભેદ વક્ષઃ ક્ષતજં ચ ભૂરિ સુસ્રાવ ધાત્વમ્ભ ઇવાદ્રિરાજઃ
એ ભયાનક ગદાએ દેવો અને બ્રાહ્મણોના દુશ્મન એવા રાક્ષસના શરીર પર જઇને, એની છાતી ફાડી નાખી, અને ત્યાંથી ઘણું લોહી વહી ગયું, જાણે પર્વતમાંથી પાણી વહે છે એમ.
અભિદુદ્રાવ વેગેન ગદાં તસ્ય મહાત્મનઃ। તાં ગૃહીત્વા ગદાં ભીમામાવિધ્ય ચ પુનઃ પુનઃ
પછી એ મહાન આત્માએ ઝડપથી દોડી જઈને, એની ભયાનક ગદા પકડી અને વારંવાર એ ગદાને ભાંજવી.
મત્તાનીકં મહાત્મા સ જઘાન રણમૂર્ધનિ। સ સ્વયા ગદયા ભગ્નો વિશીર્ણદશનેક્ષણઃ
એ મહાન આત્માએ યુદ્ધના મેદાનમાં મસ્ત થયેલા અનીકાને પોતાની જ ગદાથી માર્યો, એની દસ આંખો ફાટી ગઈ અને એ તૂટી પડ્યો.
નિપપાત તદા મત્તો વજ્રાહત ઇવાચલઃ। વિશીર્ણનયને ભૂમૌ ગતસત્ત્વે ગતાયુષિ। પતિતે રાક્ષસે તસ્મિન્ વિદ્રુતં રાક્ષસં બલમ્
પછી એ મસ્ત રાક્ષસ વીજળીના ઘા ખાધેલા પર્વત જેવો ધરતી પર પડી ગયો, એની આંખો તૂટી ગઈ, પ્રાણ અને ચેતના છૂટી ગઈ; એ રાક્ષસ પડી ગયો ત્યારે બાકી રહેલું રાક્ષસ સેના ભાગી ગઈ.
તસ્મિન્ હતે ભ્રાતરિ રાવણસ્ય તન્નૈર્ઋતાનાં બલમર્ણવાભમ્। ત્યક્તાયુધં કેવલજીવિતાર્થં દુદ્રાવ ભિન્નાર્ણવસંનિકાશમ્
રાવણના એ ભાઈના મરણ પછી, સમુદ્ર જેટલી વિશાળ રાતના યોદ્ધાઓની સેના, પોતાનું જીવ બચાવવા માટે હથિયાર છોડી દઈને, તૂટી ગયેલા દરિયાની જેમ ભાગી પડી.
thumb|એકસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે એકસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
શ્રદ્ધાપૂર્વક એકોતેરમો સર્ગ સાંભળો.
સ્વબલં વ્યથિતં દૃષ્ટ્વા તુમુલં લોમહર્ષણમ્। ભ્રાતૄંશ્ચ નિહતાન્ દૃષ્ટ્વા શક્રતુલ્યપરાક્રમાન્
પોતાની સેના દુઃખી અને ભયજનક અવસ્થામાં જોઈ, અને પોતાના ઈન્દ્ર સમાન પરાક્રમી ભાઈઓને મરેલા જોઈને,
પિતૃવ્યૌ ચાપિ સંદૃશ્ય સમરે સંનિપાતિતૌ। યુદ્ધોન્મત્તં ચ મત્તં ચ ભ્રાતરૌ રાક્ષસોત્તમૌ
યુદ્ધમાં પોતાના કાકાઓને પડેલા જોઈ, અને યુદ્ધમાં મસ્ત અને મદમાં ચૂર બે શ્રેષ્ઠ રાક્ષસ ભાઈઓને પણ જોઈને,
ચુકોપ ચ મહાતેજા બ્રહ્મદત્તવરો યુધિ। અતિકાયોઽદ્રિસંકાશો દેવદાનવદર્પહા
મહાતેજસ્વી, બ્રહ્માજીનું વરદાન પ્રાપ્ત, દેવ-દાનવોનો અહંકાર તોડી નાખનાર, એ પહાડ જેવો અતિકાય યુદ્ધમાં ખુબ ગુસ્સે થયો.
સ ભાસ્કરસહસ્રસ્ય સંઘાતમિવ ભાસ્વરમ્। રથમારુહ્ય શક્રારિરભિદુદ્રાવ વાનરાન્
એમણે હજાર સૂર્યના તેજ જેવા પ્રકાશથી ચમકતો રથ ચઢ્યો અને ઈન્દ્રના દુશ્મન એવા અતિકાય વાનરોએ દોડ્યો.
સ વિસ્ફાર્ય તદા ચાપં કિરીટી મૃષ્ટકુણ્ડલઃ। નામ સંશ્રાવયામાસ નનાદ ચ મહાસ્વનમ્
પછી એ મસ્તક પર મુગટ અને ચમકતા કુંડળ પહેરેલા અતિકાયે ધનુષ્ય ખેંચ્યું, પોતાનું નામ જાહેર કર્યું અને ભયાનક ગર્જના કરી.
તેન સિંહપ્રણાદેન નામવિશ્રાવણેન ચ। જ્યાશબ્દેન ચ ભીમેન ત્રાસયામાસ વાનરાન્
એના સિંહ જેવી ગર્જના, પોતાનું નામ બોલવું અને ભયાનક ધનુષ્યની તાણની અવાજથી એ વાનરો ડરી ગયા.
તે દૃષ્ટ્વા દેહમાહાત્મ્યં કુમ્ભકર્ણોઽયમુત્થિતઃ। ભયાર્તા વાનરાઃ સર્વે સંશ્રયન્તે પરસ્પરમ્
એની વિશાળ કાયાની મહિમા જોઈને, જાણે કુંભકર્ણ જ ઊઠ્યો હોય એમ, બધા વાનરો ભયથી એકબીજાને ચોંટીને આશરો લેવા લાગ્યા.
તે તસ્ય રૂપમાલોક્ય યથા વિષ્ણોસ્ત્રિવિક્રમે। ભયાદ્ વાનરયોધાસ્તે વિદ્રવન્તિ તતસ્તતઃ
એના રૂપને જોઈને, જેમ વિષ્ણુએ ત્રણ પગલાં ભરી હતાં તેમ, એ વાનર યોદ્ધાઓ ડરીને ચારે બાજુ ભાગી પડ્યા.
તેઽતિકાયં સમાસાદ્ય વાનરા મૂઢચેતસઃ। શરણ્યં શરણં જગ્મુર્લક્ષ્મણાગ્રજમાહવે
એ વાનરો અતિકાયને સામે મળતાં જ, ભયથી મૂંઝાઈ ગયા અને યુદ્ધમાં લક્ષ્મણના મોટા ભાઈ પાસે આશરો લેવા ગયા.
તતોઽતિકાયં કાકુત્સ્થો રથસ્થં પર્વતોપમમ્। દદર્શ ધન્વિનં દૂરાદ્ ગર્જન્તં કાલમેઘવત્
પછી કકુત્સ્થ વંશના રામે દૂરથી રથ પર ઊભેલા, પર્વત જેવા, ધનુષ્યધારી અને કાળમેઘ જેવી ગર્જના કરતો અતિકાયને જોયો.
સ તં દૃષ્ટ્વા મહાકાયં રાઘવસ્તુ સુવિસ્મિતઃ। વાનરાન્ સાન્ત્વયિત્વા ચ વિભીષણમુવાચ હ
એ મહાકાય અતિકાયને જોઈને, રાઘવ ખૂબ આશ્ચર્યચકિત થયો; તેણે વાનરોને શાંત કર્યા પછી વિભીષણને કહ્યું.
કોઽસૌ પર્વતસંકાશો ધનુષ્માન્ હરિલોચનઃ। યુક્તે હયસહસ્રેણ વિશાલે સ્યન્દને સ્થિતઃ
આ પર્વત જેવો, ધનુષ્ય ધારણ કરનાર, સિંહ જેવી આંખો ધરાવનાર કોણ છે, જે વિશાળ રથમાં હજાર ઘોડાઓ જોડાયેલા છે, તેમાં ઊભો છે?