તતઃ ખડ્ગં સમુદ્યમ્ય ત્રિશિરા રાક્ષસોત્તમઃ। નિચખાન તદા ખડ્ગં વાનરેન્દ્રસ્ય વક્ષસિ
પછી શ્રેષ્ઠ રાક્ષસ ત્રિશિરાએ ખડગ ઉઠાવી વાનરરાજાના છાતીમાં ઘુંપાવી દીધો.
ખડ્ગપ્રહારાભિહતો હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ। આજઘાન ત્રિમૂર્ધાનં તલેનોરસિ વીર્યવાન્
ખડગના ઘા થી પવનપુત્ર હનુમાન ઘાયલ થયો, પણ તેણે બહાદુરીથી ત્રિમુખ ત્રિશિરાના છાતી પર તાડથી ઘા કર્યો.
સ તલાભિહતસ્તેન સ્રસ્તહસ્તાયુધો ભુવિ। નિપપાત મહાતેજાસ્ત્રિશિરાસ્ત્યક્તચેતનઃ
એ તાડના ઘા થી ત્રિશિરાના હાથમાંથી શસ્ત્ર છૂટી ગયું, એ મહાતેજસ્વી ત્રિશિરા ભૂમિ પર પડી ગયો અને અચેતન થઈ ગયો.
સ તસ્ય પતતઃ ખડ્ગં તમાચ્છિદ્ય મહાકપિઃ। નનાદ ગિરિસંકાશસ્ત્રાસયન્ સર્વરાક્ષસાન્
પછી મહાન વાનરએ, જ્યારે તે પડતો હતો, તેની તલવાર કાપી નાખી અને પર્વત જેવો ગર્જના કરી, જેથી બધા રાક્ષસો ડરી ગયા.
અમૃષ્યમાણસ્તં ઘોષમુત્પપાત નિશાચરઃ। ઉત્પત્ય ચ હનૂમન્તં તાડયામાસ મુષ્ટિના
તે ગર્જનાને સહન ન કરી શકી, રાત્રે ફરતો રાક્ષસ ઉછળી Hanumānને મુઠ્ઠીથી માર્યો.
તેન મુષ્ટિપ્રહારેણ સંચુકોપ મહાકપિઃ। કુપિતશ્ચ નિજગ્રાહ કિરીટે રાક્ષસર્ષભમ્
આ મુઠ્ઠીનો ઘા પડતાં મહાવાનર ગુસ્સે ભરાઈ ગયો અને ગુસ્સામાં તેણે રાક્ષસના મોખરાના, મકૂટવાળા માથું પકડી લીધું.
સ તસ્ય શીર્ષાણ્યસિના શિતેન કિરીટજુષ્ટાનિ સકુણ્ડલાનિ। ક્રુદ્ધઃ પ્રચિચ્છેદ સુતોઽનિલસ્ય ત્વષ્ટુઃ સુતસ્યેવ શિરાંસિ શક્રઃ
પવનપુત્રે ગુસ્સામાં તીક્ષ્ણ તલવારથી રાક્ષસના ત્રણ મકૂટવાળા અને કુંડળવાળા માથાં કાપી નાખ્યાં, જેમ ઇન્દ્રે કદી ત્વષ્ટ્રપુત્રના માથાં કાપ્યાં હતાં.
તાન્યાયતાક્ષાણ્યગસંનિભાનિ પ્રદીપ્તવૈશ્વાનરલોચનાનિ। પેતુઃ શિરાંસીન્દ્રરિપોઃ પૃથિવ્યાં જ્યોતીંષિ મુક્તાનિ યથાર્કમાર્ગાત્
આ વિશાળ આંખવાળા, અગ્નિ જેવી તેજસ્વી આંખવાળા માથાં, ઇન્દ્રના દુશ્મનના શરીરથી જમીન પર પડ્યાં, જાણે સૂર્યમાર્ગમાંથી પ્રકાશના તારા છૂટી ગયા હોય.
તસ્મિન્ હતે દેવરિપૌ ત્રિશીર્ષે હનૂમતા શક્રપરાક્રમેણ। નેદુઃ પ્લવંગાઃ પ્રચચાલ ભૂમી રક્ષાંસ્યથો દુદ્રુવિરે સમન્તાત્
જ્યારે હનુમાને ઇન્દ્રની સમાન શક્તિથી ત્રિશિરા નામના દેવશત્રુને મારી નાખ્યો, ત્યારે વાનરો ગર્જના કરવા લાગ્યા, ધરતી ધ્રુજી ઉઠી અને રાક્ષસો ચારે બાજુ ભાગી ગયા.
હતં ત્રિશિરસં દૃષ્ટ્વા તથૈવ ચ મહોદરમ્। હતૌ પ્રેક્ષ્ય દુરાધર્ષૌ દેવાન્તકનરાન્તકૌ
ત્રિશિરા અને મહોદર બંનેને મરેલા જોઈ, તેમજ દુર્દમ્ય દેવાંતક અને નરાંતકના મૃત્યુ નિહાળી,
ચુકોપ પરમામર્ષી મત્તો રાક્ષસપુઙ્ગવઃ। જગ્રાહાર્ચિષ્મતીં ચાપિ ગદાં સર્વાયસીં તદા
રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ અને અત્યંત ગુસ્સાવાળાએ, સહન ન કરી શકે તેવો ક્રોધથી, તેજસ્વી અને આખા લોખંડની ગદા ઉપાડી.
હેમપટ્ટપરિક્ષિપ્તાં માંસશોણિતફેનિલામ્। વિરાજમાનાં વિપુલાં શત્રુશોણિતતર્પિતામ્
સુવર્ણના પટ્ટા વડે શોભતી, માંસ, લોહી અને ફેનથી લથપથ, વિશાળ અને શત્રુના લોહીથી તૃપ્ત એવી ગદા તેજથી ચમકી.
તેજસા સમ્પ્રદીપ્તાગ્રાં રક્તમાલ્યવિભૂષિતામ્। ઐરાવતમહાપદ્મસાર્વભૌમભયાવહામ્
તે ગદાનું ટોચ તેજથી પ્રજ્વલિત, લાલ ફૂલોની માળાથી શોભાયમાન, અને એ ગદા એરસાવટ, મહાપદ્મ અને બધા રાજાઓમાં ભય પેદા કરતી હતી.
ગદામાદાય સંક્રુદ્ધો મત્તો રાક્ષસપુઙ્ગવઃ। હરીન્ સમભિદુદ્રાવ યુગાન્તાગ્નિરિવ જ્વલન્
પછી ગુસ્સામાં અને ઉન્મત્ત થયેલો રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ, ગદા લઈને, યુગના અંતની અગ્નિ જેવો જ્વલંત થઈ વાનરો પર તૂટી પડ્યો.
અથર્ષભઃ સમુત્પત્ય વાનરો રાવણાનુજમ્। મત્તાનીકમુપાગમ્ય તસ્થૌ તસ્યાગ્રતો બલી
ત્યારે વાનરોમાં વરિષ્ઠ અને પરાક્રમી વાનરે ઉછળી રાવણના નાના ભાઈના સામે જઈ, તે ઉન્મત્ત યોદ્ધાની સામે ઊભો રહ્યો.
તં પુરસ્તાત્ સ્થિતં દૃષ્ટ્વા વાનરં પર્વતોપમમ્। આજઘાનોરસિ ક્રુદ્ધો ગદયા વજ્રકલ્પયા
પર્વત જેવો વાનર સામે ઊભેલો જોઈ, ગુસ્સે ભરાયેલા રાક્ષસે વજ્ર જેવી ગદા વડે તેના છાતી પર ઘા કર્યો.
સ તયાભિહતસ્તેન ગદયા વાનરર્ષભઃ। ભિન્નવક્ષાઃ સમાધૂતઃ સુસ્રાવ રુધિરં બહુ
તે ગદાના ઘા થી વાનરશ્રેષ્ઠના છાતી ફાટી ગઈ, શરીર હલાઈ ગયું અને ઘણું લોહી વહી ગયું.
સ સમ્પ્રાપ્ય ચિરાત્ સંજ્ઞામૃષભો વાનરેશ્વરઃ। ક્રુદ્ધો વિસ્ફુરમાણૌષ્ઠો મહાપાર્શ્વમુદૈક્ષત
લાંબા સમય પછી સંજ્ઞાનમાં આવી, વાનરરાજા ગુસ્સે ભરાઈ, હોઠ કંપતા, મહાપાર્શ્વ તરફ જોયું.
સ વેગવાન્ વેગવદભ્યુપેત્ય તં રાક્ષસં વાનરવીરમુખ્યઃ। સંવર્ત્ય મુષ્ટિં સહસા જઘાન બાહ્વન્તરે શૈલનિકાશરૂપઃ
પછી પવન જેવો ઝડપી અને વાનરવીરોમાં શ્રેષ્ઠ એ રાક્ષસ પાસે ગયો અને પર્વતની ટોચ જેવો દેખાતો, મુઠ્ઠી ભેગી કરીને તેના હાથ વચ્ચે જોરથી માર્યો.
સ કૃત્તમૂલઃ સહસેવ વૃક્ષઃ ક્ષિતૌ પપાત ક્ષતજોક્ષિતાઙ્ગઃ। તાં ચાસ્ય ઘોરાં યમદણ્ડકલ્પાં ગદાં પ્રગૃહ્યાશુ તદા નનાદ
મૂળ કપાયેલા વૃક્ષ જેવો, લોહીથી લથપથ શરીર સાથે જમીન પર પડી ગયો; પછી યમદંડ જેવી ભયાનક ગદા પકડી જોરથી ગર્જના કરી.
મુહૂર્તમાસીત્ સ ગતાસુકલ્પઃ પ્રત્યાગતાત્મા સહસા સુરારિઃ। ઉત્પત્ય સંધ્યાભ્રસમાનવર્ણ- સ્તં વારિરાજાત્મજમાજઘાન
થોડો સમય તે જાણે જીવ વિહોણો પડ્યો હતો, પછી અચાનક સંજ્ઞાનમાં આવી, દેવશત્રુ ઉછળી, સાંજના વાદળ જેવો રંગ ધરાવી, જળરાજના પુત્રને ઘા કર્યો.
સ મૂર્ચ્છિતો ભૂમિતલે પપાત મુહૂર્તમુત્પત્ય પુનઃ સસંજ્ઞઃ। તામેવ તસ્યાદ્રિવરાદ્રિકલ્પાં ગદાં સમાવિધ્ય જઘાન સંખ્યે
એવી જોરદાર ગદા જેવી પહાડ જેવી હતી, તે પકડીને, એ યુદ્ધમાં ફરી સંભાળી, એ પૃથ્વી પર બેભાન પડી ગયો હતો, પણ થોડા સમયે ફરી સંભળી ઊભો થયો અને એ ગદાથી પ્રહાર કર્યો.
સા તસ્ય રૌદ્રા સમુપેત્ય દેહં રૌદ્રસ્ય દેવાધ્વરવિપ્રશત્રોઃ। બિભેદ વક્ષઃ ક્ષતજં ચ ભૂરિ સુસ્રાવ ધાત્વમ્ભ ઇવાદ્રિરાજઃ
એ ભયાનક ગદાએ દેવો અને બ્રાહ્મણોના દુશ્મન એવા રાક્ષસના શરીર પર જઇને, એની છાતી ફાડી નાખી, અને ત્યાંથી ઘણું લોહી વહી ગયું, જાણે પર્વતમાંથી પાણી વહે છે એમ.
અભિદુદ્રાવ વેગેન ગદાં તસ્ય મહાત્મનઃ। તાં ગૃહીત્વા ગદાં ભીમામાવિધ્ય ચ પુનઃ પુનઃ
પછી એ મહાન આત્માએ ઝડપથી દોડી જઈને, એની ભયાનક ગદા પકડી અને વારંવાર એ ગદાને ભાંજવી.
મત્તાનીકં મહાત્મા સ જઘાન રણમૂર્ધનિ। સ સ્વયા ગદયા ભગ્નો વિશીર્ણદશનેક્ષણઃ
એ મહાન આત્માએ યુદ્ધના મેદાનમાં મસ્ત થયેલા અનીકાને પોતાની જ ગદાથી માર્યો, એની દસ આંખો ફાટી ગઈ અને એ તૂટી પડ્યો.
નિપપાત તદા મત્તો વજ્રાહત ઇવાચલઃ। વિશીર્ણનયને ભૂમૌ ગતસત્ત્વે ગતાયુષિ। પતિતે રાક્ષસે તસ્મિન્ વિદ્રુતં રાક્ષસં બલમ્
પછી એ મસ્ત રાક્ષસ વીજળીના ઘા ખાધેલા પર્વત જેવો ધરતી પર પડી ગયો, એની આંખો તૂટી ગઈ, પ્રાણ અને ચેતના છૂટી ગઈ; એ રાક્ષસ પડી ગયો ત્યારે બાકી રહેલું રાક્ષસ સેના ભાગી ગઈ.
તસ્મિન્ હતે ભ્રાતરિ રાવણસ્ય તન્નૈર્ઋતાનાં બલમર્ણવાભમ્। ત્યક્તાયુધં કેવલજીવિતાર્થં દુદ્રાવ ભિન્નાર્ણવસંનિકાશમ્
રાવણના એ ભાઈના મરણ પછી, સમુદ્ર જેટલી વિશાળ રાતના યોદ્ધાઓની સેના, પોતાનું જીવ બચાવવા માટે હથિયાર છોડી દઈને, તૂટી ગયેલા દરિયાની જેમ ભાગી પડી.
thumb|એકસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે એકસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
શ્રદ્ધાપૂર્વક એકોતેરમો સર્ગ સાંભળો.
સ્વબલં વ્યથિતં દૃષ્ટ્વા તુમુલં લોમહર્ષણમ્। ભ્રાતૄંશ્ચ નિહતાન્ દૃષ્ટ્વા શક્રતુલ્યપરાક્રમાન્
પોતાની સેના દુઃખી અને ભયજનક અવસ્થામાં જોઈ, અને પોતાના ઈન્દ્ર સમાન પરાક્રમી ભાઈઓને મરેલા જોઈને,
પિતૃવ્યૌ ચાપિ સંદૃશ્ય સમરે સંનિપાતિતૌ। યુદ્ધોન્મત્તં ચ મત્તં ચ ભ્રાતરૌ રાક્ષસોત્તમૌ
યુદ્ધમાં પોતાના કાકાઓને પડેલા જોઈ, અને યુદ્ધમાં મસ્ત અને મદમાં ચૂર બે શ્રેષ્ઠ રાક્ષસ ભાઈઓને પણ જોઈને,