દ્રુમાંશ્ચ વિપુલસ્કન્ધાન્ ગૃહ્ય વાનરપુઙ્ગવાઃ। તદ્ યુદ્ધમભવદ્ ઘોરં રક્ષોવાનરસંકુલમ્
મોટા અને જાડા થડવાળા વૃક્ષો પકડીને વાનર શ્રેષ્ઠોએ એ યુદ્ધને ભયાનક બનાવી દીધું, જ્યાં રાક્ષસો અને વાનરો ભેગા થયા હતા.
તે પાદપશિલાશૈલૈશ્ચક્રુર્વૃષ્ટિમનૂપમામ્। બાણૌઘૈર્વાર્યમાણાશ્ચ હરયો ભીમવિક્રમાઃ
વૃક્ષો, પથ્થરો અને પર્વતોની અવિરત વરસાદ વરસાવી, ભયાનક પરાક્રમી વાનરો તીરોની વરસાદ વચ્ચે પણ આગળ વધતા રહ્યા.
સિંહનાદાન્ વિનેદુશ્ચ રણે રાક્ષસવાનરાઃ। શિલાભિશ્ચૂર્ણયામાસુર્યાતુધાનાન્ પ્લવઙ્ગમાઃ
યુદ્ધમાં રાક્ષસો અને વાનરો સિંહ જેવી ગર્જના કરતા; વાનરો પથ્થરો વડે રાક્ષસોને ચૂરચૂર કરી નાખતા.
નિર્જઘ્નુઃ સંયુગે ક્રુદ્ધાઃ કવચાભરણાવૃતાન્। કેચિદ્ રથગતાન્ વીરાન્ ગજવાજિગતાનપિ
ક્રોધથી ભરાયેલા વાનરો એ યુદ્ધમાં કવચ અને આભૂષણોથી સજ્જ એવા રાક્ષસોને, કેટલાક રથ પર, અને કેટલાક હાથી-ઘોડા પર બેઠેલા વીર રાક્ષસોને પણ પરાસ્ત કર્યા.
નિર્જઘ્નુઃ સહસાઽઽપ્લુત્ય યાતુધાનાન્ પ્લવઙ્ગમાઃ। શૈલશૃઙ્ગાન્વિતાઙ્ગાસ્તે મુષ્ટિભિર્વાન્તલોચનાઃ
વાનરો અચાનક ઉછળીને, પોતાના શરીર પર પહાડની ચોટીઓ લઈને, લોહીથી લથપથ મુઠ્ઠીઓ અને ગુસ્સે ભરેલા આંખો સાથે, રાક્ષસોને માર્યા.
ચેલુઃ પેતુશ્ચ નેદુશ્ચ તત્ર રાક્ષસપુઙ્ગવાઃ। રાક્ષસાશ્ચ શરૈસ્તીક્ષ્ણૈર્બિભિદુઃ કપિકુઞ્જરાન્
ત્યાં રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ એવા કેટલાક લથડ્યા, પડી ગયા અને ગર્જના કરી; અને રાક્ષસોએ તીક્ષ્ણ બાણોથી વાનરો અને હાથીઓને ભેદી નાખ્યા.
શૂલમુદ્ગરખડ્ગૈશ્ચ જઘ્નુઃ પ્રાસૈશ્ચ શક્તિભિઃ। અન્યોન્યં પાતયામાસુઃ પરસ્પરજયૈષિણઃ
શૂળ, ગદા, તલવાર, ભાલા અને શક્તિથી બંને પક્ષે એકબીજાને માર્યા, દરેક પોતાના વિજય માટે ઝઝૂમતો હતો.
રિપુશોણિતદિગ્ધાઙ્ગાસ્તત્ર વાનરરાક્ષસાઃ। તતઃ શૈલૈશ્ચ ખડ્ગૈશ્ચ વિસૃષ્ટૈર્હરિરાક્ષસૈઃ
શત્રુના લોહીથી લથપથ શરીરવાળા વાનરો અને રાક્ષસોએ ત્યાં એકબીજા પર પહાડ અને તલવારો ફેંકી માર્યા.
મુહૂર્તેનાવૃતા ભૂમિરભવચ્છોણિતોક્ષિતા। વિકીર્ણૈઃ પર્વતાકારૈ રક્ષોભિરભિમર્દિતૈઃ। આસીદ્ વસુમતી પૂર્ણા તદા યુદ્ધમદાન્વિતૈઃ
થોડા જ સમયમાં ધરતી લોહીથી ભીંજાઈ ગઈ, પહાડ જેવાં રાક્ષસોના મૃતદેહોથી છવાઈ ગઈ, અને યુદ્ધના ઉન્માદમાં મસ્ત થયેલાઓથી ભૂમિ ભરાઈ ગઈ.
આક્ષિપ્તાઃ ક્ષિપ્યમાણાશ્ચ ભગ્નશૈલાશ્ચ વાનરાઃ। પુનરઙ્ગૈસ્તદા ચક્રુરાસન્ના યુદ્ધમદ્ભુતમ્
ટૂટી ગયેલા પહાડોથી ફેંકાયેલા અને ઘાયલ થયેલા વાનરો એ ફરી પોતાના શરીરથી નજીક જઈને અદ્ભુત યુદ્ધ કર્યું.
વાનરાન્ વાનરૈરેવ જઘ્નુસ્તે નૈર્ઋતર્ષભાઃ। રાક્ષસાન્ રાક્ષસૈરેવ જઘ્નુસ્તે વાનરા અપિ
શ્રેષ્ઠ રાક્ષસોએ વાનરોને વાનરો વડે માર્યા, અને વાનરો એ પણ રાક્ષસોને રાક્ષસો વડે પરાસ્ત કર્યા.
આક્ષિપ્ય ચ શિલાઃ શૈલાઞ્જઘ્નુસ્તે રાક્ષસાસ્તદા। તેષાં ચાચ્છિદ્ય શસ્ત્રાણિ જઘ્નૂ રક્ષાંસિ વાનરાઃ
તે સમયે રાક્ષસોએ પથ્થરો અને પહાડો ફેંકી પોતાના દુશ્મનોને માર્યા; અને વાનરો એ તેમના શસ્ત્રો તોડી રાક્ષસોને પરાજિત કર્યા.
નિર્જઘ્નુઃ શૈલશૃઙ્ગૈશ્ચ બિભિદુશ્ચ પરસ્પરમ્। સિંહનાદાન્ વિનેદુશ્ચ રણે રાક્ષસવાનરાઃ
રાક્ષસો અને વાનરો એ પહાડની ચોટીઓથી એકબીજાને માર્યા અને ભાંગ્યા; યુદ્ધમાં બંને પક્ષે સિંહ જેવી ગર્જના કરી.
છિન્નવર્મતનુત્રાણા રાક્ષસા વાનરૈર્હતાઃ। રુધિરં પ્રસૃતાસ્તત્ર રસસારમિવ દ્રુમાઃ
રાક્ષસોના કવચ અને શરીર રક્ષણ તૂટી ગયા, અને વાનરોના હાથથી માર્યા ગયા; તેમનું લોહી ત્યાં વૃક્ષમાંથી રસ નીકળે તેમ વહેવા લાગ્યું.
રથેન ચ રથં ચાપિ વારણેનાપિ વારણમ્। હયેન ચ હયં કેચિન્નિર્જઘ્નુર્વાનરા રણે
કેટલાક વાનરો એ યુદ્ધમાં રથને રથથી, હાથીને હાથીથી અને ઘોડાને ઘોડાથી પરાસ્ત કર્યા.
ક્ષુરપ્રૈરર્ધચન્દ્રૈશ્ચ ભલ્લૈશ્ચ નિશિતૈઃ શરૈઃ। રાક્ષસા વાનરેન્દ્રાણાં બિભિદુઃ પાદપાન્ શિલાઃ
કટાર, અર્ધચંદ્ર અને તીક્ષ્ણ બાણોથી રાક્ષસોએ વાનરમુખ્યો દ્વારા ફેંકાયેલા વૃક્ષો અને પથ્થરોને તોડી નાખ્યા.
વિકીર્ણાઃ પર્વતાસ્તૈશ્ચ દ્રુમચ્છિન્નૈશ્ચ સંયુગે। હતૈશ્ચ કપિરક્ષોભિર્દુર્ગમા વસુધાભવત્
યુદ્ધમાં પહાડો વિખેરાઈ ગયા, વૃક્ષો કાપી નાખાયા, અને વાનરો તથા રાક્ષસોના મૃતદેહોથી ધરતી અતિશય દુર્ગમ બની ગઈ.
તે વાનરા ગર્વિતહૃષ્ટચેષ્ટાઃ સંગ્રામમાસાદ્ય ભયં વિમુચ્ય। યુદ્ધં સ્મ સર્વે સહ રાક્ષસૈસ્તે નાનાયુધાશ્ચક્રુરદીનસત્ત્વાઃ
તે ગર્વીલા અને આનંદિત વાનરો એ યુદ્ધમાં ઉતરી, ભય છોડીને, વિવિધ શસ્ત્રો લઈને, રાક્ષસો સાથે અડીખમ મનથી યુદ્ધ કર્યું.
તસ્મિન્ પ્રવૃત્તે તુમુલે વિમર્દે પ્રહૃષ્યમાણેષુ વલીમુખેષુ। નિપાત્યમાનેષુ ચ રાક્ષસેષુ મહર્ષયો દેવગણાશ્ચ નેદુઃ
તે ભયાનક અને ઘમાસાણ યુદ્ધ શરૂ થયું, વાનરમુખ્યો આનંદિત થયા અને રાક્ષસો પડ્યા; ત્યારે મહર્ષિઓ અને દેવતાઓએ ગર્જના કરી.
તતો હયં મારુતતુલ્યવેગ- મારુહ્ય શક્તિં નિશિતાં પ્રગૃહ્ય। નરાન્તકો વાનરસૈન્યમુગ્રં મહાર્ણવં મીન ઇવાવિવેશ
પછી નરાંતક એ પવન જેવી ઝડપથી દોડતા ઘોડા પર ચડી, તીક્ષ્ણ ભાલો હાથમાં લઈને, ભયંકર વાનરસેનામાં માછલી જેમ મહાસાગરમાં પ્રવેશી ગયો.
સ વાનરાન્ સપ્ત શતાનિ વીરઃ પ્રાસેન દીપ્તેન વિનિર્બિભેદ। એકઃ ક્ષણેનેન્દ્રરિપુર્મહાત્મા જઘાન સૈન્યં હરિપુઙ્ગવાનામ્
તે વીર એ તેજસ્વી ભાલાથી સાતસો વાનરોને ભેદી નાખ્યા; એક ક્ષણમાં જ એ મહાન આત્માવાળા, ઇન્દ્રના દુશ્મને વાનરમુખ્યોની સેના નાશ કરી નાખી.
દદૃશુશ્ચ મહાત્માનં હયપૃષ્ઠપ્રતિષ્ઠિતમ્। ચરન્તં હરિસૈન્યેષુ વિદ્યાધરમહર્ષયઃ
વિદ્યાધરો અને મહર્ષિઓએ મહાન આત્મા નરાંતકને ઘોડા પર બેસીને વાનર સેના વચ્ચે ફરતો જોયો.
યાવદ્ વિક્રમિતું બુદ્ધિં ચક્રુઃ પ્લવગપુઙ્ગવાઃ। તાવદેતાનતિક્રમ્ય નિર્બિભેદ નરાન્તકઃ
જ્યારે વાનરોના શ્રેષ્ઠો આગળ વધવાની તૈયારી કરી રહ્યા હતા, ત્યારે નરાંતકે તેમને પાર કરીને બધાને ભેદી નાખ્યા.
જ્વલન્તં પ્રાસમુદ્યમ્ય સંગ્રામાગ્રે નરાન્તકઃ। દદાહ હરિસૈન્યાનિ વનાનીવ વિભાવસુઃ
યુદ્ધના મથક પર નરાંતકે જ્વલંત ભાલા ઉંચકીને વાનર સેના પર એવી રીતે તબાહી મચાવી, જેમ અગ્નિ જંગલને સળગાવે છે.
યાવદુત્પાટયામાસુર્વૃક્ષાન્ શૈલાન્ વનૌકસઃ। તાવત્ પ્રાસહતાઃ પેતુર્વજ્રકૃત્તા ઇવાચલાઃ
જ્યારે વાનરો વૃક્ષો અને પર્વતો ઉખાડી રહ્યા હતા, ત્યારે ભાલાથી ઘાયલ થઈને તેઓ વીજળીથી ફાટેલા પર્વતોની જેમ ધરતી પર પડી ગયા.
દિક્ષુ સર્વાસુ બલવાન્ વિચચાર નરાન્તકઃ। પ્રમૃદ્નન્ સર્વતો યુદ્ધે પ્રાવૃટ્કાલે યથાનિલઃ
શક્તિશાળી નરાંતક બધાજ દિશાઓમાં યુદ્ધના મેદાનમાં ફરતો રહ્યો, બધું ચકનાચૂર કરતો, જેમ વરસાદી ઋતુમાં પવન તોફાન મચાવે છે.
ન શેકુર્ધાવિતું વીરા ન સ્થાતું સ્પન્દિતું ભયાત્। ઉત્પતન્તં સ્થિતં યાન્તં સર્વાન્ વિવ્યાધ વીર્યવાન્
વીરો ભયથી દોડી શક્યા નહીં, ઊભા રહી શક્યા નહીં કે હલનચલન પણ કરી શક્યા નહીં; જંપ લગાવતા, ઊભા કે આગળ વધતા, નરાંતકે બધાને ઘાયલ કર્યા.
એકેનાન્તકકલ્પેન પ્રાસેનાદિત્યતેજસા। ભગ્નાનિ હરિસૈન્યાનિ નિપેતુર્ધરણીતલે
એક જ ભાલાથી, જે વિનાશના અંત જેવું અને સૂર્ય જેવી તેજસ્વી હતી, વાનર સેના તૂટી પડી અને ધરતી પર ઢળી ગઈ.
વજ્રનિષ્પેષસદૃશં પ્રાસસ્યાભિનિપાતનમ્। ન શેકુર્વાનરાઃ સોઢું તે વિનેદુર્મહાસ્વનમ્
ભાલાનો પ્રહાર વીજળીના ઘા જેવો હતો; વાનરો એ સહન કરી શક્યા નહીં અને જોરદાર ચીસો પાડી.
પતતાં હરિવીરાણાં રૂપાણિ પ્રચકાશિરે। વજ્રભિન્નાગ્રકૂટાનાં શૈલાનાં પતતામિવ
જ્યારે વાનર વીરો પડી રહ્યા હતા, ત્યારે તેમની આકૃતિઓ વીજળીથી ફાટેલા પર્વતોના ટુકડા પડે છે એમ તેજસ્વી લાગી રહી હતી.