સ કાઞ્ચનવિચિત્રેણ કિરીટેન વિરાજતા। ભૂષણૈશ્ચ બભૌ મેરુઃ પ્રભાભિરિવ ભાસયન્
સુવર્ણથી સુંદર રીતે શોભિત મુગટ અને આભૂષણોથી શણગારાયેલી એ અતિકાય એવો તેજસ્વી લાગતો હતો જેમ પ્રકાશથી ઝગમગતો મેરુ પર્વત.
સ રરાજ રથે તસ્મિન્ રાજસૂનુર્મહાબલઃ। વૃતો નૈર્ઋતશાર્દૂલૈર્વજ્રપાણિરિવામરૈઃ
એ મહાબલી રાજકુમાર, નૈરૃત વીરોએ ઘેરાયેલો, પોતાના રથ પર એવો તેજસ્વી લાગતો હતો જેમ દેવો વચ્ચે વજ્રધારી ઇન્દ્ર.
હયમુચ્ચૈઃશ્રવઃપ્રખ્યં શ્વેતં કનકભૂષણમ્। મનોજવં મહાકાયમારુરોહ નરાન્તકઃ
નરાંતકે, ઉચ્ચૈઃશ્રવાસ સમાન, સફેદ, સુવર્ણ આભૂષણોથી શોભિત, મન જેટલી ઝડપથી દોડે એવો અને વિશાળ શરીર ધરાવતો ઘોડો ચઢ્યો.
ગૃહીત્વા પ્રાસમુલ્કાભં વિરરાજ નરાન્તકઃ। શક્તિમાદાય તેજસ્વી ગુહઃ શિખિગતો યથા
નરાંતકે અગ્નિ સમાન તેજવાળી ભાલા હાથમાં લઈ, એવો તેજસ્વી લાગતો હતો જેમ ગુહા પર્વત પર મયૂર સમાન શોભે છે.
દેવાન્તકઃ સમાદાય પરિઘં હેમભૂષણમ્। પરિગૃહ્ય ગિરિં દોર્ભ્યાં વપુર્વિષ્ણોર્વિડમ્બયન્
દેવાંતકે સુવર્ણથી શોભિત પરિઘા (ગદા) લઈ, પોતાના બળવાન હાથોમાં પર્વત પકડી, વિષ્ણુના રૂપની નકલ કરતાં શોભતો હતો.
મહાપાર્શ્વો મહાતેજા ગદામાદાય વીર્યવાન્। વિરરાજ ગદાપાણિઃ કુબેર ઇવ સંયુગે
મહાપાર્શ્વે, જે મહાન તેજ અને પરાક્રમ ધરાવે છે, તેણે ગદા હાથમાં લઈ લીધા અને યુદ્ધમાં કુબેર જેવો તેજસ્વી લાગ્યો.
તે પ્રતસ્થુર્મહાત્માનોઽમરાવત્યાઃ સુરા ઇવ। તાન્ ગજૈશ્ચ તુરઙ્ગૈશ્ચ રથૈશ્ચામ્બુદનિઃસ્વનૈઃ
એ મહાન આત્માઓ અમરાવતીના દેવો જેવી દપ્તા સાથે આગળ વધ્યા; હાથી, ઘોડા અને રથોની ગર્જના સાથે તેમનો અવાજ ગૂંજતો હતો.
અનૂત્પેતુર્મહાત્માનો રાક્ષસાઃ પ્રવરાયુધાઃ। તે વિરેજુર્મહાત્માનઃ કુમારાઃ સૂર્યવર્ચસઃ
મહાન રાક્ષસો શ્રેષ્ઠ શસ્ત્રોથી સજ્જ થઈ દોડ્યા; એ તેજસ્વી યુવરાજાઓ સૂર્ય જેવી કાંતિથી ચમકતા હતા.
કિરીટિનઃ શ્રિયા જુષ્ટા ગ્રહા દીપ્તા ઇવામ્બરે। પ્રગૃહીતા બભૌ તેષાં શસ્ત્રાણામવલિઃ સિતા
મુકુટધારી અને વૈભવથી શોભિત એવા યુવરાજાઓ આકાશમાં તેજસ્વી ગ્રહો જેવા લાગતા હતા; તેમના શસ્ત્રોની પંક્તિ ચોખ્ખી ઝગમગતી હતી.
શરદભ્રપ્રતીકાશા હંસાવલિરિવામ્બરે। મરણં વાપિ નિશ્ચિત્ય શત્રૂણાં વા પરાજયમ્
શરદના વાદળ જેવા, આકાશમાં હંસોની પંક્તિ જેવી તેમની પંક્તિ હતી; તેમણે નક્કી કર્યું કે તો મૃત્યુ સ્વીકારવું કે તો દુશ્મનોને હરાવવું.
ઇતિ કૃત્વા મતિં વીરાઃ સંજગ્મુઃ સંયુગાર્થિનઃ। જગર્જુશ્ચ પ્રણેદુશ્ચ ચિક્ષિપુશ્ચાપિ સાયકાન્
આ રીતે મનમાં નિશ્ચય કરીને, એ વીરોએ યુદ્ધ માટે આગળ વધ્યા; તેઓ ગર્જના કરતા, શંખ વગાડતા અને તીરો વરસાવતા હતા.
જગૃહુશ્ચ મહાત્માનો નિર્યાન્તો યુદ્ધદુર્મદાઃ। ક્ષ્વેડિતાસ્ફોટિતાનાં વૈ સંચચાલેવ મેદિની
મહાન આત્માઓ, યુદ્ધમાં ઉગ્ર બનીને, શસ્ત્રો લઈને બહાર નીકળ્યા; તેમની ગર્જના અને ઘા પડવાના અવાજથી ધરતી ધ્રૂજી ઉઠી હતી.
રક્ષસાં સિંહનાદૈશ્ચ સંસ્ફોટિતમિવામ્બરમ્। તેઽભિનિષ્ક્રમ્ય મુદિતા રાક્ષસેન્દ્રા મહાબલાઃ
રાક્ષસોની સિંહગર્જનાથી આકાશ ધ્રૂજી ઉઠ્યું હતું; એ મહાબલી રાક્ષસ રાજાઓ આનંદથી બહાર નીકળ્યા.
દદૃશુર્વાનરાનીકં સમુદ્યતશિલાનગમ્। હરયોઽપિ મહાત્માનો દદૃશૂ રાક્ષસં બલમ્
તેમણે વાનરોની સેના જોઈ, જે પથ્થરો અને વૃક્ષો ઉંચકીને ઉભી હતી; અને મહાન વાનરોએ પણ રાક્ષસોની સેના જોઈ.
હસ્ત્યશ્વરથસમ્બાધં કિઙ્કિણીશતનાદિતમ્। નીલજીમૂતસંકાશં સમુદ્યતમહાયુધમ્
હાથી, ઘોડા અને રથોથી ભરેલી, સોંસો ઘંટની ઝાંઝર વાગતી, નીલ વાદળ જેવી કાળી અને મહાન શસ્ત્રોથી સજ્જ એવી સેના હતી.
દીપ્તાનલરવિપ્રખ્યૈર્નૈર્ઋતૈઃ સર્વતો વૃતમ્। તદ્ દૃષ્ટ્વા બલમાયાતં લબ્ધલક્ષાઃ પ્લવઙ્ગમાઃ
ચારે બાજુથી રાત્રિચરોથી ઘેરાયેલી, અગ્નિ જેવી તેજસ્વી એ સેના જોઈને વાનરોને પોતાનું લક્ષ્ય મળી ગયું.
સમુદ્યતમહાશૈલાઃ સમ્પ્રણેદુર્મુહુર્મુહુઃ। અમૃષ્યમાણા રક્ષાંસિ પ્રતિનર્દન્ત વાનરાઃ
મહાન પર્વતો ઉંચકીને તેઓ વારંવાર ગર્જના કરતા; રાક્ષસોને સહન ન કરી શકી વાનરો પણ જવાબમાં ગર્જના કરતા.
તતઃ સમુત્કૃષ્ટરવં નિશમ્ય રક્ષોગણા વાનરયૂથપાનામ્। અમૃષ્યમાણાઃ પરહર્ષમુગ્રં મહાબલા ભીમતરં પ્રણેદુઃ
પછી, રાક્ષસો અને વાનર યૂથપતિઓના ઉંચા અવાજો સાંભળી, મહાબલી રાક્ષસો દુશ્મનોના ઉગ્ર આનંદને સહન ન કરી શકી, વધુ ભયાનક રીતે ગર્જના કરી.
તે રાક્ષસબલં ઘોરં પ્રવિશ્ય હરિયૂથપાઃ। વિચેરુરુદ્યતૈઃ શૈલૈર્નગાઃ શિખરિણો યથા
એ વાનર યૂથપતિઓ ભયાનક રાક્ષસ સેના વચ્ચે પ્રવેશી, ઊંચા પર્વતો ઉંચકીને પર્વતો વચ્ચેના શિખરો જેવી રીતે ફરતા હતા.
કેચિદાકાશમાવિશ્ય કેચિદુર્વ્યાં પ્લવઙ્ગમાઃ। રક્ષઃસૈન્યેષુ સંક્રુદ્ધાઃ કેચિદ્ દ્રુમશિલાયુધાઃ
કેટલાક વાનરો આકાશમાં ઉડી ગયા, કેટલાક જમીન પર પડ્યા, અને કેટલાક ક્રોધથી વૃક્ષો અને પથ્થરો શસ્ત્ર બનાવી રાક્ષસ સેના પર તૂટી પડ્યા.
દ્રુમાંશ્ચ વિપુલસ્કન્ધાન્ ગૃહ્ય વાનરપુઙ્ગવાઃ। તદ્ યુદ્ધમભવદ્ ઘોરં રક્ષોવાનરસંકુલમ્
મોટા અને જાડા થડવાળા વૃક્ષો પકડીને વાનર શ્રેષ્ઠોએ એ યુદ્ધને ભયાનક બનાવી દીધું, જ્યાં રાક્ષસો અને વાનરો ભેગા થયા હતા.
તે પાદપશિલાશૈલૈશ્ચક્રુર્વૃષ્ટિમનૂપમામ્। બાણૌઘૈર્વાર્યમાણાશ્ચ હરયો ભીમવિક્રમાઃ
વૃક્ષો, પથ્થરો અને પર્વતોની અવિરત વરસાદ વરસાવી, ભયાનક પરાક્રમી વાનરો તીરોની વરસાદ વચ્ચે પણ આગળ વધતા રહ્યા.
સિંહનાદાન્ વિનેદુશ્ચ રણે રાક્ષસવાનરાઃ। શિલાભિશ્ચૂર્ણયામાસુર્યાતુધાનાન્ પ્લવઙ્ગમાઃ
યુદ્ધમાં રાક્ષસો અને વાનરો સિંહ જેવી ગર્જના કરતા; વાનરો પથ્થરો વડે રાક્ષસોને ચૂરચૂર કરી નાખતા.
નિર્જઘ્નુઃ સંયુગે ક્રુદ્ધાઃ કવચાભરણાવૃતાન્। કેચિદ્ રથગતાન્ વીરાન્ ગજવાજિગતાનપિ
ક્રોધથી ભરાયેલા વાનરો એ યુદ્ધમાં કવચ અને આભૂષણોથી સજ્જ એવા રાક્ષસોને, કેટલાક રથ પર, અને કેટલાક હાથી-ઘોડા પર બેઠેલા વીર રાક્ષસોને પણ પરાસ્ત કર્યા.
નિર્જઘ્નુઃ સહસાઽઽપ્લુત્ય યાતુધાનાન્ પ્લવઙ્ગમાઃ। શૈલશૃઙ્ગાન્વિતાઙ્ગાસ્તે મુષ્ટિભિર્વાન્તલોચનાઃ
વાનરો અચાનક ઉછળીને, પોતાના શરીર પર પહાડની ચોટીઓ લઈને, લોહીથી લથપથ મુઠ્ઠીઓ અને ગુસ્સે ભરેલા આંખો સાથે, રાક્ષસોને માર્યા.
ચેલુઃ પેતુશ્ચ નેદુશ્ચ તત્ર રાક્ષસપુઙ્ગવાઃ। રાક્ષસાશ્ચ શરૈસ્તીક્ષ્ણૈર્બિભિદુઃ કપિકુઞ્જરાન્
ત્યાં રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ એવા કેટલાક લથડ્યા, પડી ગયા અને ગર્જના કરી; અને રાક્ષસોએ તીક્ષ્ણ બાણોથી વાનરો અને હાથીઓને ભેદી નાખ્યા.
શૂલમુદ્ગરખડ્ગૈશ્ચ જઘ્નુઃ પ્રાસૈશ્ચ શક્તિભિઃ। અન્યોન્યં પાતયામાસુઃ પરસ્પરજયૈષિણઃ
શૂળ, ગદા, તલવાર, ભાલા અને શક્તિથી બંને પક્ષે એકબીજાને માર્યા, દરેક પોતાના વિજય માટે ઝઝૂમતો હતો.
રિપુશોણિતદિગ્ધાઙ્ગાસ્તત્ર વાનરરાક્ષસાઃ। તતઃ શૈલૈશ્ચ ખડ્ગૈશ્ચ વિસૃષ્ટૈર્હરિરાક્ષસૈઃ
શત્રુના લોહીથી લથપથ શરીરવાળા વાનરો અને રાક્ષસોએ ત્યાં એકબીજા પર પહાડ અને તલવારો ફેંકી માર્યા.
મુહૂર્તેનાવૃતા ભૂમિરભવચ્છોણિતોક્ષિતા। વિકીર્ણૈઃ પર્વતાકારૈ રક્ષોભિરભિમર્દિતૈઃ। આસીદ્ વસુમતી પૂર્ણા તદા યુદ્ધમદાન્વિતૈઃ
થોડા જ સમયમાં ધરતી લોહીથી ભીંજાઈ ગઈ, પહાડ જેવાં રાક્ષસોના મૃતદેહોથી છવાઈ ગઈ, અને યુદ્ધના ઉન્માદમાં મસ્ત થયેલાઓથી ભૂમિ ભરાઈ ગઈ.
આક્ષિપ્તાઃ ક્ષિપ્યમાણાશ્ચ ભગ્નશૈલાશ્ચ વાનરાઃ। પુનરઙ્ગૈસ્તદા ચક્રુરાસન્ના યુદ્ધમદ્ભુતમ્
ટૂટી ગયેલા પહાડોથી ફેંકાયેલા અને ઘાયલ થયેલા વાનરો એ ફરી પોતાના શરીરથી નજીક જઈને અદ્ભુત યુદ્ધ કર્યું.