આયુધાનિ ચ સર્વાણિ વિપ્રકીર્યન્ત ભૂતલે। સ નિરાયુધમાત્માનં યદા મેને મહાબલઃ
તેના બધા હથિયારો જમીન પર છૂટી પડ્યા, અને મહાબળવાને સમજ્યું કે હવે તે નિઃશસ્ત્ર થઈ ગયો છે.
મુષ્ટિભ્યાં ચ કરાભ્યાં ચ ચકાર કદનં મહત્। સ બાણૈરતિવિદ્ધાઙ્ગઃ ક્ષતજેન સમુક્ષિતઃ। રુધિરં પરિસુસ્રાવ ગિરિઃ પ્રસ્રવણં યથા
પછી તેણે મુઠ્ઠી અને હાથથી ભયાનક સંહાર કર્યો; બાણોથી ઘાયલ અને લોહીથી ભીંજાયેલો તેનો શરીર, પર્વત પરથી વહેતા ઝરણાં જેવું લાલ લોહી વહાવતો હતો.
સ તીવ્રેણ ચ કોપેન રુધિરેણ ચ મૂર્ચ્છિતઃ। વાનરાન્ રાક્ષસાનૃક્ષાન્ ખાદન્ સ પરિધાવતિ
તીવ્ર ક્રોધ અને લોહીથી બેહોશ થઈ, તે વાનરો, રાક્ષસો અને રીંછોને ખાતો દોડતો રહ્યો.
અથ શૃઙ્ગં સમાવિધ્ય ભીમં ભીમપરાક્રમઃ। ચિક્ષેપ રામમુદ્દિશ્ય બલવાનન્તકોપમઃ
પછી ભયાનક પરાક્રમ ધરાવનારે, એક ભયાનક પર્વતશિખર ઉંચકીને, રામ તરફ મરણ સમાન બળથી ફેંક્યું.
અપ્રાપ્તમન્તરા રામઃ સપ્તભિસ્તમજિહ્મગૈઃ। ચિચ્છેદ ગિરિશૃઙ્ગં તં પુનઃ સંધાય કાર્મુકમ્
તે પર્વતશિખર રામ સુધી પહોંચે એ પહેલા, રામે પોતાનું ધનુષ્ય તાણીને સીધા જતા સાત બાણોથી તેને સાત ભાગમાં કાપી નાખ્યું.
તતસ્તુ રામો ધર્માત્મા તસ્ય શૃઙ્ગં મહત્ તદા। શરૈઃ કાઞ્ચનચિત્રાઙ્ગૈશ્ચિચ્છેદ ભરતાગ્રજઃ
પછી ધર્મનિષ્ઠ રામે, ભરતના મોટા ભાઈએ, સોનાથી શોભતા બાણોથી એ મોટું શિખર તોડી નાખ્યું.
તન્મેરુશિખરાકારં દ્યોતમાનમિવ શ્રિયા। દ્વે શતે વાનરાણાં ચ પતમાનમપાતયત્
મેરુ પર્વતના શિખર જેવું તેજસ્વી તે શિખર, પડતાં પડતાં બે સો વાનરો પર પડી ગયું.
તસ્મિન્ કાલે સ ધર્માત્મા લક્ષ્મણો રામમબ્રવીત્। કુમ્ભકર્ણવધે યુક્તો યોગાન્ પરિમૃશન્ બહૂન્
એ સમયે ધર્મપરાયણ લક્ષ્મણે અનેક યુક્તિઓ વિચારીને, કુંભકર્ણને મારવા માટે તૈયાર થઈને રામને કહ્યું.
નૈવાયં વાનરાન્ રાજન્ ન વિજાનાતિ રાક્ષસાન્। મત્તઃ શોણિતગન્ધેન સ્વાન્ પરાંશ્ચૈવ ખાદતિ
રાજા, આ રાક્ષસને તો વાનરો કે રાક્ષસો વચ્ચે ફરક જ પડતો નથી; લોહીની સુગંધથી બેહોશ થઈને એ પોતાના અને દુશ્મન બંનેને ખાઈ જાય છે.
સાધ્વેનમધિરોહન્તુ સર્વતો વાનરર્ષભાઃ। યૂથપાશ્ચ યથા મુખ્યાસ્તિષ્ઠન્ત્વસ્મિન્ સમન્તતઃ
સર્વત્ર વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ એવા વાનરોએ ઉપર ચડી જવું જોઈએ અને મુખ્ય યુથપતિઓએ ચારેય બાજુ ઊભા રહેવું જોઈએ.
અદ્યાયં દુર્મતિઃ કાલે ગુરુભારપ્રપીડિતઃ। પ્રચરન્ રાક્ષસો ભૂમૌ નાન્યાન્ હન્યાત્ પ્લવંગમાન્
આજે આ દુષ્ટબુદ્ધિ રાક્ષસ, ભારે ભારથી પીડાઈને, જમીન પર ફરતો હોય ત્યારે બીજાં કોઈ વાનરને મારવો નહીં જોઈએ.
તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા રાજપુત્રસ્ય ધીમતઃ। તે સમારુરુહુર્હૃષ્ટાઃ કુમ્ભકર્ણં મહાબલાઃ
બુદ્ધિશાળી રાજપુત્રના એ વચન સાંભળી, મહાબલી વાનરો આનંદપૂર્વક કુંભકર્ણ પર ચડી ગયા.
કુમ્ભકર્ણસ્તુ સંક્રુદ્ધઃ સમારૂઢઃ પ્લવંગમૈઃ। વ્યધૂનયત્ તાન્ વેગેન દુષ્ટહસ્તીવ હસ્તિપાન્
કુંભકર્ણ ક્રોધથી ભરાઈને, વાનરોને ઉપર ચડેલા જોઈ, જંગલી હાથી જેમ મહાવતોને ઝાટકે છે તેમ જોરથી તેમને ફેંકી દીધા.
તાન્ દૃષ્ટ્વા નિર્ધુતાન્ રામો રુષ્ટોઽયમિતિ રાક્ષસમ્। સમુત્પપાત વેગેન ધનુરુત્તમમાદદે
એ વાનરોને નીચે ફેંકાતા જોઈ, રામ રાક્ષસ પર ગુસ્સે થઈ ગયા અને ઝડપથી ઊભા રહીને પોતાનું ઉત્તમ ધનુષ્ય પકડી લીધું.
ક્રોધરક્તેક્ષણો ધીરો નિર્દહન્નિવ ચક્ષુષા। રાઘવો રાક્ષસં વેગાદભિદુદ્રાવ વેગિતઃ। યૂથપાન્ હર્ષયન્ સર્વાન્ કુમ્ભકર્ણબલાર્દિતાન્
ક્રોધથી આંખો લાલ થઈ ગયેલા, દૃઢ મનવાળા રાઘવે, પોતાની દૃષ્ટિથી જાણે દહન કરતા હોય તેમ, ઝડપથી રાક્ષસ તરફ દોડી ગયા અને કુંભકર્ણની શક્તિથી પીડાતા બધા યુથપતિઓને ઉત્સાહ આપ્યો.
સ ચાપમાદાય ભુજંગકલ્પં દૃઢજ્યમુગ્રં તપનીયચિત્રમ્। હરીન્ સમાશ્વાસ્ય સમુત્પપાત રામો નિબદ્ધોત્તમતૂણબાણઃ
સર્પ જેવી આકારવાળું, મજબૂત તાંતણાવાળું અને સોનાથી સજેલું ધનુષ્ય હાથમાં લઈને, શ્રેષ્ઠ તીરો ભરેલી તૂણિ સાથે, રામે વાનરોને આશ્વાસન આપ્યું અને આગળ વધ્યા.
સ વાનરગણૈસ્તૈસ્તુ વૃતઃ પરમદુર્જયૈઃ। લક્ષ્મણાનુચરો વીરઃ સમ્પ્રતસ્થે મહાબલઃ
અતિ દુર્જય એવા વાનરોની ટોળીથી ઘેરાયેલા, લક્ષ્મણ સાથે રહેલા મહાબલી અને પરાક્રમી રામે આગળ વધ્યા.
સ દદર્શ મહાત્માનં કિરીટિનમરિંદમમ્। શોણિતાપ્લુતરક્તાક્ષં કુમ્ભકર્ણં મહાબલઃ
તેણે મહાન આત્માવાળા, મસ્તક પર મુગટ ધારણ કરનાર, દુશ્મનોનો નાશ કરનાર અને મહાબલી કુંભકર્ણને લોહીથી લથપથ આંખો અને શરીર સાથે જોયો.
સર્વાન્ સમભિધાવન્તં યથા રુષ્ટં દિશાગજમ્। માર્ગમાણં હરીન્ ક્રુદ્ધં રાક્ષસૈઃ પરિવારિતમ્
તેને જોઈને એવું લાગ્યું કે જાણે દિશાઓનો હાથી ગુસ્સે થઈને બધાની તરફ દોડી રહ્યો છે, વાનરોને શોધી રહ્યો છે અને રાક્ષસો દ્વારા ઘેરાયેલો છે.
વિન્ધ્યમન્દરસંકાશં કાઞ્ચનાઙ્ગદભૂષણમ્। સ્રવન્તં રુધિરં વક્ત્રાદ્ વર્ષમેઘમિવોત્થિતમ્
તે વિંધ્ય અને મંદર પર્વત જેવો દેખાતો, સોનાની કંકણોથી સજ્જ હતો અને તેના મોઢામાંથી લોહી વહેતું હતું, જાણે તાજું મેઘધન વરસી રહ્યું હોય.
જિહ્વયા પરિલિહ્યન્તં સૃક્કિણી શોણિતોક્ષિતે। મૃદ્નન્તં વાનરાનીકં કાલાન્તકયમોપમમ્
તે પોતાની લોહીથી લથપથ જીભને ચાટી રહ્યો હતો અને વાનરોની સેના ને પીસી નાખતો હતો; એ અંતકાળના યમરાજ જેવો લાગતો હતો.
તં દૃષ્ટ્વા રાક્ષસશ્રેષ્ઠં પ્રદીપ્તાનલવર્ચસમ્। વિસ્ફારયામાસ તદા કાર્મુકં પુરુષર્ષભઃ
એ રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ, અગ્નિ જેવો તેજ ધરાવનાર કુંભકર્ણને જોઈને, પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ એવા રામે પોતાનું ધનુષ્ય ખેંચ્યું.
સ તસ્ય ચાપનિર્ઘોષાત્ કુપિતો રાક્ષસર્ષભઃ। અમૃષ્યમાણસ્તં ઘોષમભિદુદ્રાવ રાઘવમ્
ધનુષ્યના ઘંઘાટથી ગુસ્સે થયેલા અને એ અવાજ સહન ન કરી શકનાર રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ એવા કુંભકર્ણે રાઘવ તરફ દોડી આવ્યો.
તતસ્તુ વાતોદ્ધતમેઘકલ્પં ભુજંગરાજોત્તમભોગબાહુઃ। તમાપતન્તં ધરણીધરાભ- મુવાચ રામો યુધિ કુમ્ભકર્ણમ્
પવનથી ઉડતા મેઘ જેવો, સર્પરાજની વળાંક જેવી ભુજાવાળો અને પર્વત જેવો દેખાતો કુંભકર્ણ યુદ્ધમાં આગળ વધતો હતો ત્યારે રામે તેને સંબોધન કર્યું.
આગચ્છ રક્ષોઽધિપ મા વિષાદ- મવસ્થિતોઽહં પ્રગૃહીતચાપઃ। અવેહિ માં રાક્ષસવંશનાશનં યસ્ત્વં મુહૂર્તાદ્ ભવિતા વિચેતાઃ
આ રાક્ષસાધિપતિ, આગળ આવો, નિરાશ ન થાવ! હું ધનુષ્ય હાથમાં લઈને અહીં ઊભો છું. મને રાક્ષસવંશનો નાશકર્તા જાણો—થોડી જ વારમાં તમે અચેત થઈ જશો.
રામોઽયમિતિ વિજ્ઞાય જહાસ વિકૃતસ્વનમ્। અભ્યધાવત સંક્રુદ્ધો હરીન્ વિદ્રાવયન્ રણે
રામ છે એ ઓળખીને, ભયાનક અવાજે હસ્યો અને ગુસ્સામાં ભરાઈને યુદ્ધમાં વાનરોને ભગાડતો દોડી આવ્યો.
દારયન્નિવ સર્વેષાં હૃદયાનિ વનૌકસામ્। પ્રહસ્ય વિકૃતં ભીમં સ મેઘસ્તનિતોપમમ્
તે ભયાનક રીતે, મેઘના ગર્જન જેવી હાસ્ય સાથે, બધા વનવાસીઓના દિલને будто ફાડી નાખે છે એમ લાગ્યું.
કુમ્ભકર્ણો મહાતેજા રાઘવં વાક્યમબ્રવીત્। નાહં વિરાધો વિજ્ઞેયો ન કબન્ધઃ ખરો ન ચ। ન વાલી ન ચ મારીચઃ કુમ્ભકર્ણઃ સમાગતઃ
મહાન તેજવાળા કુંભકર્ણે રાઘવને કહ્યું: 'હું વિરાધ નથી, ના કબંધ, ના ખર, ના વાલી, ના મારિચ — હું કુંભકર્ણ છું, આવ્યો છું.'
પશ્ય મે મુદ્ગરં ભીમં સર્વં કાલાયસં મહત્। અનેન નિર્જિતા દેવા દાનવાશ્ચ પુરા મયા
મારું આ ભયાનક, કાળલોહથી બનેલું મોટું ગદા જો; આથી મેં પહેલાં દેવો અને દાનવોને હરાવ્યા છે.
વિકર્ણનાસ ઇતિ માં નાવજ્ઞાતું ત્વમર્હસિ। સ્વલ્પાપિ હિ ન મે પીડા કર્ણનાસાવિનાશનાત્
'કાન અને નાક વગરનો' કહીને તું મને હલકું ના માન. મારા કાન અને નાક કપાઈ ગયા છે એથી મને જરા પણ દુઃખ નથી.