યત્ તુ વીર્યબલોત્સાહૈસ્તોષિતોઽહં રણે ત્વયા। રામમેવૈકમિચ્છામિ હન્તું યસ્મિન્ હતે હતમ્
યદ્ધપિ તારા શૌર્ય, બળ અને ઉત્સાહથી હું સંતોષ પામ્યો છું, છતાં મને માત્ર રામને જ મારવાનો ઇરાદો છે, કેમ કે રામ મૃત્યુ પામે એટલે બધું જ સમાપ્ત થઈ જાય છે.
રામે મયાત્ર નિહતે યેઽન્યે સ્થાસ્યન્તિ સંયુગે। તાનહં યોધયિષ્યામિ સ્વબલેન પ્રમાથિના
જ્યારે અહીં રામ મારા હાથેથી મારાશે, ત્યારે યુદ્ધમાં જે બીજાં રહી જશે, તેમને હું મારા જ બળથી હરાવીશ.
ઇત્યુક્તવાક્યં તદ્ રક્ષઃ પ્રોવાચ સ્તુતિસંહિતમ્। મૃધે ઘોરતરં વાક્યં સૌમિત્રિઃ પ્રહસન્નિવ
આ રીતે વાત કરી તે રાક્ષસે પ્રશંસા સાથે મળેલા શબ્દો કહ્યા, અને સૌમિત્રિ હસતાં હસતાં યુદ્ધમાં પણ વધુ ભયાનક શબ્દોથી જવાબ આપ્યો.
યસ્ત્વં શક્રાદિભિર્દેવૈરસહ્યઃ પ્રાપ્ય પૌરુષમ્। તત્ સત્યં નાન્યથા વીર દૃષ્ટસ્તેઽદ્ય પરાક્રમઃ
તું જે ઈન્દ્ર અને અન્ય દેવતાઓ માટે પણ અપરાજિત છે, એ તારી વીરતા સાચી છે, હે વીર, કારણ કે આજે તારો પરાક્રમ જોઈ લીધો છે.
એષ દાશરથી રામસ્તિષ્ઠત્યદ્રિરિવાચલઃ। ઇતિ શ્રુત્વા હ્યનાદૃત્ય લક્ષ્મણં સ નિશાચરઃ
અહીં દશરથપુત્ર રામ પહાડ જેવો અડગ ઊભો છે; આ સાંભળી રાત્રિમાં ફરતો રાક્ષસે લક્ષ્મણને અવગણ્યો.
અતિક્રમ્ય ચ સૌમિત્રિં કુમ્ભકર્ણો મહાબલઃ। રામમેવાભિદુદ્રાવ કમ્પયન્નિવ મેદિનીમ્
પછી મહાબળવાન કુંભકર્ણે સૌમિત્રિને ઓળંગી સીધો રામ તરફ દોડી ગયો, અને તેની ચાલથી ધરતી ધ્રૂજી ઉઠી.
અથ દાશરથી રામો રૌદ્રમસ્ત્રં પ્રયોજયન્। કુમ્ભકર્ણસ્ય હૃદયે સસર્જ નિશિતાન્ શરાન્
ત્યારે દશરથપુત્ર રામે ભયાનક અસ્ત્ર ઉપાડી, કુંભકર્ણના હૃદય પર તીક્ષ્ણ બાણ વરસાવ્યા.
તસ્ય રામેણ વિદ્ધસ્ય સહસાભિપ્રધાવતઃ। અઙ્ગારમિશ્રાઃ ક્રુદ્ધસ્ય મુખાન્નિશ્ચેરુરર્ચિષઃ
રામના બાણથી ઘાયલ થઈને, ક્રોધિત કુંભકર્ણ જ્યારે દોડી રહ્યો હતો, ત્યારે તેના મુખમાંથી અગ્નિ અને અંગારની જ્વાલા નીકળી.
રામાસ્ત્રવિદ્ધો ઘોરં વૈ નર્દન્ રાક્ષસપુઙ્ગવઃ। અભ્યધાવત સંક્રુદ્ધો હરીન્ વિદ્રાવયન્ રણે
રામના અસ્ત્રથી ઘાયલ થયેલો ભયાનક રાક્ષસોનો નેતા ગર્જના કરતા ક્રોધિત થઈ વાનરો પર તૂટી પડ્યો અને યુદ્ધમાં તેમને વિખેરી નાખ્યા.
તસ્યોરસિ નિમગ્નાસ્તે શરા બર્હિણવાસસઃ। હસ્તાચ્ચાસ્ય પરિભ્રષ્ટા ગદા ચોર્વ્યાં પપાત હ
મોરપાંખથી શોભતા બાણો તેના છાતીમાં ઘૂસી ગયા, અને તેની ગદા હાથમાંથી છૂટી જમીન પર પડી ગઈ.
આયુધાનિ ચ સર્વાણિ વિપ્રકીર્યન્ત ભૂતલે। સ નિરાયુધમાત્માનં યદા મેને મહાબલઃ
તેના બધા હથિયારો જમીન પર છૂટી પડ્યા, અને મહાબળવાને સમજ્યું કે હવે તે નિઃશસ્ત્ર થઈ ગયો છે.
મુષ્ટિભ્યાં ચ કરાભ્યાં ચ ચકાર કદનં મહત્। સ બાણૈરતિવિદ્ધાઙ્ગઃ ક્ષતજેન સમુક્ષિતઃ। રુધિરં પરિસુસ્રાવ ગિરિઃ પ્રસ્રવણં યથા
પછી તેણે મુઠ્ઠી અને હાથથી ભયાનક સંહાર કર્યો; બાણોથી ઘાયલ અને લોહીથી ભીંજાયેલો તેનો શરીર, પર્વત પરથી વહેતા ઝરણાં જેવું લાલ લોહી વહાવતો હતો.
સ તીવ્રેણ ચ કોપેન રુધિરેણ ચ મૂર્ચ્છિતઃ। વાનરાન્ રાક્ષસાનૃક્ષાન્ ખાદન્ સ પરિધાવતિ
તીવ્ર ક્રોધ અને લોહીથી બેહોશ થઈ, તે વાનરો, રાક્ષસો અને રીંછોને ખાતો દોડતો રહ્યો.
અથ શૃઙ્ગં સમાવિધ્ય ભીમં ભીમપરાક્રમઃ। ચિક્ષેપ રામમુદ્દિશ્ય બલવાનન્તકોપમઃ
પછી ભયાનક પરાક્રમ ધરાવનારે, એક ભયાનક પર્વતશિખર ઉંચકીને, રામ તરફ મરણ સમાન બળથી ફેંક્યું.
અપ્રાપ્તમન્તરા રામઃ સપ્તભિસ્તમજિહ્મગૈઃ। ચિચ્છેદ ગિરિશૃઙ્ગં તં પુનઃ સંધાય કાર્મુકમ્
તે પર્વતશિખર રામ સુધી પહોંચે એ પહેલા, રામે પોતાનું ધનુષ્ય તાણીને સીધા જતા સાત બાણોથી તેને સાત ભાગમાં કાપી નાખ્યું.
તતસ્તુ રામો ધર્માત્મા તસ્ય શૃઙ્ગં મહત્ તદા। શરૈઃ કાઞ્ચનચિત્રાઙ્ગૈશ્ચિચ્છેદ ભરતાગ્રજઃ
પછી ધર્મનિષ્ઠ રામે, ભરતના મોટા ભાઈએ, સોનાથી શોભતા બાણોથી એ મોટું શિખર તોડી નાખ્યું.
તન્મેરુશિખરાકારં દ્યોતમાનમિવ શ્રિયા। દ્વે શતે વાનરાણાં ચ પતમાનમપાતયત્
મેરુ પર્વતના શિખર જેવું તેજસ્વી તે શિખર, પડતાં પડતાં બે સો વાનરો પર પડી ગયું.
તસ્મિન્ કાલે સ ધર્માત્મા લક્ષ્મણો રામમબ્રવીત્। કુમ્ભકર્ણવધે યુક્તો યોગાન્ પરિમૃશન્ બહૂન્
એ સમયે ધર્મપરાયણ લક્ષ્મણે અનેક યુક્તિઓ વિચારીને, કુંભકર્ણને મારવા માટે તૈયાર થઈને રામને કહ્યું.
નૈવાયં વાનરાન્ રાજન્ ન વિજાનાતિ રાક્ષસાન્। મત્તઃ શોણિતગન્ધેન સ્વાન્ પરાંશ્ચૈવ ખાદતિ
રાજા, આ રાક્ષસને તો વાનરો કે રાક્ષસો વચ્ચે ફરક જ પડતો નથી; લોહીની સુગંધથી બેહોશ થઈને એ પોતાના અને દુશ્મન બંનેને ખાઈ જાય છે.
સાધ્વેનમધિરોહન્તુ સર્વતો વાનરર્ષભાઃ। યૂથપાશ્ચ યથા મુખ્યાસ્તિષ્ઠન્ત્વસ્મિન્ સમન્તતઃ
સર્વત્ર વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ એવા વાનરોએ ઉપર ચડી જવું જોઈએ અને મુખ્ય યુથપતિઓએ ચારેય બાજુ ઊભા રહેવું જોઈએ.
અદ્યાયં દુર્મતિઃ કાલે ગુરુભારપ્રપીડિતઃ। પ્રચરન્ રાક્ષસો ભૂમૌ નાન્યાન્ હન્યાત્ પ્લવંગમાન્
આજે આ દુષ્ટબુદ્ધિ રાક્ષસ, ભારે ભારથી પીડાઈને, જમીન પર ફરતો હોય ત્યારે બીજાં કોઈ વાનરને મારવો નહીં જોઈએ.
તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા રાજપુત્રસ્ય ધીમતઃ। તે સમારુરુહુર્હૃષ્ટાઃ કુમ્ભકર્ણં મહાબલાઃ
બુદ્ધિશાળી રાજપુત્રના એ વચન સાંભળી, મહાબલી વાનરો આનંદપૂર્વક કુંભકર્ણ પર ચડી ગયા.
કુમ્ભકર્ણસ્તુ સંક્રુદ્ધઃ સમારૂઢઃ પ્લવંગમૈઃ। વ્યધૂનયત્ તાન્ વેગેન દુષ્ટહસ્તીવ હસ્તિપાન્
કુંભકર્ણ ક્રોધથી ભરાઈને, વાનરોને ઉપર ચડેલા જોઈ, જંગલી હાથી જેમ મહાવતોને ઝાટકે છે તેમ જોરથી તેમને ફેંકી દીધા.
તાન્ દૃષ્ટ્વા નિર્ધુતાન્ રામો રુષ્ટોઽયમિતિ રાક્ષસમ્। સમુત્પપાત વેગેન ધનુરુત્તમમાદદે
એ વાનરોને નીચે ફેંકાતા જોઈ, રામ રાક્ષસ પર ગુસ્સે થઈ ગયા અને ઝડપથી ઊભા રહીને પોતાનું ઉત્તમ ધનુષ્ય પકડી લીધું.
ક્રોધરક્તેક્ષણો ધીરો નિર્દહન્નિવ ચક્ષુષા। રાઘવો રાક્ષસં વેગાદભિદુદ્રાવ વેગિતઃ। યૂથપાન્ હર્ષયન્ સર્વાન્ કુમ્ભકર્ણબલાર્દિતાન્
ક્રોધથી આંખો લાલ થઈ ગયેલા, દૃઢ મનવાળા રાઘવે, પોતાની દૃષ્ટિથી જાણે દહન કરતા હોય તેમ, ઝડપથી રાક્ષસ તરફ દોડી ગયા અને કુંભકર્ણની શક્તિથી પીડાતા બધા યુથપતિઓને ઉત્સાહ આપ્યો.
સ ચાપમાદાય ભુજંગકલ્પં દૃઢજ્યમુગ્રં તપનીયચિત્રમ્। હરીન્ સમાશ્વાસ્ય સમુત્પપાત રામો નિબદ્ધોત્તમતૂણબાણઃ
સર્પ જેવી આકારવાળું, મજબૂત તાંતણાવાળું અને સોનાથી સજેલું ધનુષ્ય હાથમાં લઈને, શ્રેષ્ઠ તીરો ભરેલી તૂણિ સાથે, રામે વાનરોને આશ્વાસન આપ્યું અને આગળ વધ્યા.
સ વાનરગણૈસ્તૈસ્તુ વૃતઃ પરમદુર્જયૈઃ। લક્ષ્મણાનુચરો વીરઃ સમ્પ્રતસ્થે મહાબલઃ
અતિ દુર્જય એવા વાનરોની ટોળીથી ઘેરાયેલા, લક્ષ્મણ સાથે રહેલા મહાબલી અને પરાક્રમી રામે આગળ વધ્યા.
સ દદર્શ મહાત્માનં કિરીટિનમરિંદમમ્। શોણિતાપ્લુતરક્તાક્ષં કુમ્ભકર્ણં મહાબલઃ
તેણે મહાન આત્માવાળા, મસ્તક પર મુગટ ધારણ કરનાર, દુશ્મનોનો નાશ કરનાર અને મહાબલી કુંભકર્ણને લોહીથી લથપથ આંખો અને શરીર સાથે જોયો.
સર્વાન્ સમભિધાવન્તં યથા રુષ્ટં દિશાગજમ્। માર્ગમાણં હરીન્ ક્રુદ્ધં રાક્ષસૈઃ પરિવારિતમ્
તેને જોઈને એવું લાગ્યું કે જાણે દિશાઓનો હાથી ગુસ્સે થઈને બધાની તરફ દોડી રહ્યો છે, વાનરોને શોધી રહ્યો છે અને રાક્ષસો દ્વારા ઘેરાયેલો છે.
વિન્ધ્યમન્દરસંકાશં કાઞ્ચનાઙ્ગદભૂષણમ્। સ્રવન્તં રુધિરં વક્ત્રાદ્ વર્ષમેઘમિવોત્થિતમ્
તે વિંધ્ય અને મંદર પર્વત જેવો દેખાતો, સોનાની કંકણોથી સજ્જ હતો અને તેના મોઢામાંથી લોહી વહેતું હતું, જાણે તાજું મેઘધન વરસી રહ્યું હોય.