તતસ્તમાદાય જગામ વીરઃ સંસ્તૂયમાનો યુધિ રાક્ષસેન્દ્રઃ। શૃણ્વન્ નિનાદં ત્રિદિવાલયાનાં પ્લવઙ્ગરાજગ્રહવિસ્મિતાનામ્
પછી વીર રાક્ષસરાજા યુદ્ધભૂમિમાં વખાણવામાં આવતો સુગ્રીવને લઈ ગયો; સ્વર્ગવાસીઓના આશ્ચર્યથી ભરેલા ચીસો સાંભળતો ગયો, જેમણે વાનરરાજાની પકડ જોઈ.
તતસ્તમાદાય તદા સ મેને હરીન્દ્રમિન્દ્રોપમમિન્દ્રવીર્યઃ। અસ્મિન્ હતે સર્વમિદં હતં સ્યાત્ સરાઘવં સૈન્યમિતીન્દ્રશત્રુઃ
પછી કુંભકર્ણે સુગ્રીવને પકડીને વિચાર્યું: 'હું જો આ વાનરરાજાને મારી નાખું તો આખું રામ સહિતનું સૈન્ય નાશ પામશે.'
વિદ્રુતાં વાહિનીં દૃષ્ટ્વા વાનરાણામિતસ્તતઃ। કુમ્ભકર્ણેન સુગ્રીવં ગૃહીતં ચાપિ વાનરમ્
વાનર સેના અહીં-ત્યાં ભાગતી જોઈ અને કુંભકર્ણે સુગ્રીવને પકડી લીધો જોઈ વાનરો ભયભીત થઈ ગયા.
હનૂમાંશ્ચિન્તયામાસ મતિમાન્ મારુતાત્મજઃ। એવં ગૃહીતે સુગ્રીવે કિં કર્તવ્યં મયા ભવેત્
હનુમાન, જે બુદ્ધિશાળી પવનપુત્ર છે, વિચારવા લાગ્યા: 'સુગ્રીવને આ રીતે પકડાઈ ગયો છે, હવે હું શું કરું?'
યદ્ધિ ન્યાય્યં મયા કર્તું તત્ કરિષ્યામ્યસંશયમ્। ભૂત્વા પર્વતસંકાશો નાશયિષ્યામિ રાક્ષસમ્
'મારે જે યોગ્ય છે એ નિશ્ચિતપણે કરીશ; પહાડ જેવું રૂપ ધારણ કરી, હું રાક્ષસનો નાશ કરીશ.'
મયા હતે સંયતિ કુમ્ભકર્ણે મહાબલે મુષ્ટિવિશીર્ણદેહે। વિમોચિતે વાનરપાર્થિવે ચ ભવન્તુ હૃષ્ટાઃ પ્લવગાઃ સમગ્રાઃ
'જો હું યુદ્ધમાં મહાબલી કુંભકર્ણને મારી નાખું, મારી મુઠ્ઠીઓથી તેનું શરીર ચૂર કરી દઉં અને વાનરરાજને મુક્ત કરી દઉં, તો બધા વાનરો આનંદિત થશે.'
અથવા સ્વયમપ્યેષ મોક્ષં પ્રાપ્સ્યતિ વાનરઃ। ગૃહીતોઽયં યદિ ભવેત્ ત્રિદશૈઃ સાસુરોરગૈઃ
'અથવા, જો દેવો, અસુરો કે નાગોએ તેને પકડ્યો હોય, તો કદાચ આ વાનર પોતે જ મુક્તિ મેળવી લેશે.'
મન્યે ન તાવદાત્માનં બુધ્યતે વાનરાધિપઃ। શૈલપ્રહારાભિહતઃ કુમ્ભકર્ણેન સંયુગે
'મને લાગે છે કે વાનરાધિપતિ હજુ સુધી પોતાનું ભાન પામ્યો નથી, કેમ કે યુદ્ધમાં કુંભકર્ણે તેને પહાડ જેવો ઘા માર્યો છે.'
અયં મુહૂર્તાત્ સુગ્રીવો લબ્ધસંજ્ઞો મહાહવે। આત્મનો વાનરાણાં ચ યત્ પથ્યં તત્ કરિષ્યતિ
'આ મહાયુદ્ધમાં થોડા જ સમયમાં સુગ્રીવને ફરીથી સંજ્ઞાન આવી જશે અને તે પોતે તથા વાનરો માટે જે યોગ્ય હશે તે કરશે.'
મયા તુ મોક્ષિતસ્યાસ્ય સુગ્રીવસ્ય મહાત્મનઃ। અપ્રીતિશ્ચ ભવેત્ કષ્ટા કીર્તિનાશશ્ચ શાશ્વતઃ
'પણ જો હું આ મહાત્મા સુગ્રીવને મુક્ત કરી દઉં, તો તેને દુઃખ અને કાયમી અપમાનનો સામનો કરવો પડશે.'
તસ્માન્મુહૂર્તં કાંક્ષિષ્યે વિક્રમં મોક્ષિતસ્ય તુ। ભિન્નં ચ વાનરાનીકં તાવદાશ્વાસયામ્યહમ્
'માટે, હું થોડો સમય રાહ જોઈશ કે મુક્ત થયેલો પોતાનો પરાક્રમ બતાવે; તેટલા સમયમાં હું વિખેરાયેલી વાનરસેનાને હિમ્મત આપીશ.'
ઇત્યેવં ચિન્તયિત્વાથ હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ। ભૂયઃ સંસ્તમ્ભયામાસ વાનરાણાં મહાચમૂમ્
આ રીતે વિચાર્યા પછી, પવનપુત્ર હનુમાન ફરીથી વાનરોની મહાસેનાને સંભાળી અને હિંમત આપી.
સ કુમ્ભકર્ણોઽથ વિવેશ લઙ્કાં સ્ફુરન્તમાદાય મહાહરિં તમ્। વિમાનચર્યાગૃહગોપુરસ્થૈઃ પુષ્પાગ્ર્યવર્ષૈરભિપૂજ્યમાનઃ
પછી કુંભકર્ણ લંકામાં પ્રવેશ્યો, struggling કરતા મહાવાનરને લઈને, અને મહેલો, મકાનો અને દ્વાર ઉપર બેઠેલા લોકો તરફથી શ્રેષ્ઠ પુષ્પોની વર્ષાથી સન્માનિત થયો.
લાજગન્ધોદવર્ષૈસ્તુ સેચ્યમાનઃ શનૈઃ શનૈઃ। રાજવીથ્યાસ્તુ શીતત્વાત્ સંજ્ઞાં પ્રાપ મહાબલઃ
લાજ અને સુગંધિત ચૂર્ણની ધીરે ધીરે વરસાતથી, તથા રાજમાર્ગની ઠંડકથી, મહાબલી સુગ્રીવને સંજ્ઞાન ફરી મળી.
તતઃ સ સંજ્ઞામુપલભ્ય કૃચ્છ્રાદ્ બલીયસસ્તસ્ય ભુજાન્તરસ્થઃ। અવેક્ષમાણઃ પુરરાજમાર્ગં વિચિન્તયામાસ મુહુર્મહાત્મા
પછી, મુશ્કેલીથી સંજ્ઞાન પામીને પણ, હજુ પણ કુંભકર્ણના બાહુમાં રહેલા મહાત્મા સુગ્રીવે શહેરના રાજમાર્ગે નજર કરી અને વારંવાર વિચાર કરવા લાગ્યા.
એવં ગૃહીતેન કથં નુ નામ શક્યં મયા સમ્પ્રતિકર્તુમદ્ય। તથા કરિષ્યામિ યથા હરીણાં ભવિષ્યતીષ્ટં ચ હિતં ચ કાર્યમ્
'હવે જ્યારે હું આ રીતે પકડાયો છું, ત્યારે આજે હું કેવી રીતે કંઈ કરી શકીશ? છતાં, હું એવું કરીશ કે વાનરો માટે જે ઇચ્છિત અને હિતકારક છે તે પૂરું થાય.'
તતઃ કરાગ્રૈઃ સહસા સમેત્ય રાજા હરીણામમરેન્દ્રશત્રોઃ। ખરૈશ્ચ કર્ણૌ દશનૈશ્ચ નાસાં દદંશ પાદૈર્વિદદાર પાર્શ્વૌ
પછી, વાનરરાજ સુગ્રીવે અચાનક હાથ વડે નજીક જઈ, પોતાના તીખા દાંતથી કુંભકર્ણના કાન અને નાકને કાપી નાખ્યા, અને પગથી તેના પાશ્વ ભાગને ફાડી નાખ્યા.
સ કુમ્ભકર્ણો હૃતકર્ણનાસો વિદારિતસ્તેન રદૈર્નખૈશ્ચ। રોષાભિભૂતઃ ક્ષતજાર્દ્રગાત્રઃ સુગ્રીવમાવિધ્ય પિપેષ ભૂમૌ
કુંભકર્ણના કાન અને નાક કાપી નાખ્યા પછી, દાંત અને નખોથી ઘાયલ થયેલો, ગુસ્સાથી ભરાઈને, લોહીથી ભીંજાયેલો કુંભકર્ણે સુગ્રીવને પકડી જમીન પર પછાડી દીધો.
સ ભૂતલે ભીમબલાભિપિષ્ટઃ સુરારિભિસ્તૈરભિહન્યમાનઃ। જગામ ખં કન્દુકવજ્જવેન પુનશ્ચ રામેણ સમાજગામ
ભયાનક બળવાળા દેવશત્રુઓ દ્વારા જમીન પર પછાડાયેલો સુગ્રીવ, બોલ જેવો ઝડપથી આકાશમાં ઉડી ગયો અને ફરીથી રામજી પાસે આવી પહોંચ્યો.
કર્ણનાસાવિહીનસ્તુ કુમ્ભકર્ણો મહાબલઃ। રરાજ શોણિતોત્સિક્તો ગિરિઃ પ્રસ્રવણૈરિવ
કાન અને નાક વિહોણો, મહાબલી કુંભકર્ણ લોહીથી લથબથ થઈને એવો દેખાતો હતો, જાણે પ્રવાહવાળા પર્વત હોય.
શોણિતાર્દ્રો મહાકાયો રાક્ષસો ભીમદર્શનઃ। યુદ્ધાયાભિમુખો ભૂયો મનશ્ચક્રે નિશાચરઃ
લોહીથી ભીંજાયેલો, વિશાળ શરીર ધરાવતો, ભયાનક દેખાવાવાળો રાક્ષસ ફરીથી યુદ્ધ માટે મનમાં સંકલ્પ કરી આગળ વધ્યો.
અમર્ષાચ્છોણિતોદ્ગારી શુશુભે રાવણાનુજઃ। નીલાઞ્જનચયપ્રખ્યઃ સસંધ્ય ઇવ તોયદઃ
રાવણનો ભાઈ, ગુસ્સામાં લોહીથી લથબથ, સાંજના પ્રકાશથી રંગાયેલા ઘનઘોર વાદળ સમાન દેખાતો હતો.
ગતે ચ તસ્મિન્ સુરરાજશત્રુઃ ક્રોધાત્ પ્રદુદ્રાવ રણાય ભૂયઃ। અનાયુધોઽસ્મીતિ વિચિન્ત્ય રૌદ્રો ઘોરં તદા મુદ્ગરમાસસાદ
તે જાય છે ત્યારે દેવતાઓના દુશ્મન ફરી ગુસ્સે ભરાઈને યુદ્ધ માટે દોડી આવ્યો; 'હું નિઃશસ્ત્ર છું' એમ વિચારી, તે ભયાનક રાક્ષસે એક મોટો ગદા પકડી લીધો.
તતઃ સ પુર્યાઃ સહસા મહૌજા નિષ્ક્રમ્ય તદ્ વાનરસૈન્યમુગ્રમ્। બભક્ષ રક્ષો યુધિ કુમ્ભકર્ણઃ પ્રજા યુગાન્તાગ્નિરિવ પ્રવૃદ્ધઃ
પછી, અચાનક શહેરમાંથી ભારે શક્તિ સાથે નીકળી, કુંભકર્ણ એ રાક્ષસે યુદ્ધમાં વાનરોની ભયાનક સેના ખાઈ નાખી, જેમ કે યુગના અંતે વિનાશક અગ્નિ સર્વ પ્રાણીઓને ભસ્મ કરી નાખે છે.
બુભુક્ષિતઃ શોણિતમાંસગૃધ્નુઃ પ્રવિશ્ય તદ્ વાનરસૈન્યમુગ્રમ્। ચખાદ રક્ષાંસિ હરીન્ પિશાચા- ન્નૃક્ષાંશ્ચ મોહાદ્ યુધિ કુમ્ભકર્ણઃ। યથૈવ મૃત્યુર્હરતે યુગાન્તે સ ભક્ષયામાસ હરીંશ્ચ મુખ્યાન્
ભૂખ્યો અને લોહી-માંસનો લાલચી કુંભકર્ણ, વાનરોની ભયાનક સેના વચ્ચે ઘૂસી ગયો અને યુદ્ધમાં મોહગ્રસ્ત થઈ રાક્ષસો, વાનરો, પિશાચો અને રીંછો બધાને ખાઈ ગયો; જેમ કે યુગના અંતે મૃત્યુ સર્વ જીવોને પકડી જાય, તેમ તેણે મુખ્ય વાનરોને પણ ભક્ષી લીધા.
એકં દ્વૌ ત્રીન્ બહૂન્ ક્રુદ્ધો વાનરાન્ સહ રાક્ષસૈઃ। સમાદાયૈકહસ્તેન પ્રચિક્ષેપ ત્વરન્ મુખે
તે ગુસ્સામાં એક, બે, ત્રણ કે અનેક વાનરોને રાક્ષસો સાથે એક જ હાથમાં પકડીને ઝડપથી પોતાના મોઢામાં નાખી દેતો હતો.
સમ્પ્રસ્રવંસ્તદા મેદઃ શોણિતં ચ મહાબલઃ। વધ્યમાનો નગેન્દ્રાગ્રૈર્ભક્ષયામાસ વાનરાન્
પર્વતોની ટોચોથી ઘાયલ થતા, તે મહાબલીનું શરીર ચરબી અને લોહીથી ટપકતું હતું, છતાં તે વાનરોને ખાવામાં વ્યસ્ત રહ્યો.
તે ભક્ષ્યમાણા હરયો રામં જગ્મુસ્તદા ગતિમ્। કુમ્ભકર્ણો ભૃશં ક્રુદ્ધઃ કપીન્ ખાદન્ પ્રધાવતિ
જે વાનરો ખાઈ રહ્યા હતા, તેઓ ત્યારે રામ પાસે શરણ લેવા દોડી ગયા; અને કુંભકર્ણ ખૂબ ગુસ્સે થઈ વાનરોને ખાઈને દોડતો રહ્યો.
શતાનિ સપ્ત ચાષ્ટૌ ચ વિંશત્ ત્રિંશત્ તથૈવ ચ। સમ્પરિષ્વજ્ય બાહુભ્યાં ખાદન્ વિપરિધાવતિ
સાતસો, આઠસો, વીસ, ત્રીસ અને વધુ વાનરોને બંને હાથથી પકડીને તે દોડતો અને ખાઈ નાખતો હતો.
મેદોવસાશોણિતદિગ્ધગાત્રઃ કર્ણાવસક્તગ્રથિતાન્ત્રમાલઃ। વવર્ષ શૂલાનિ સુતીક્ષ્ણદંષ્ટ્રઃ કાલો યુગાન્તસ્થ ઇવ પ્રવૃદ્ધઃ
તેનું શરીર ચરબી, મજ્જા અને લોહીથી લપસાયેલું હતું, કાનમાં આંતરડાની માળા લટકતી હતી; તીખી દાંતવાળો તે, યુગના અંતે ભયાનક બનેલા કાળ સમાન, ભાલાં વરસાવતો હતો.