સ કુમ્ભકર્ણસ્ય વચો નિશમ્ય વ્યાવિધ્ય શૈલં સહસા મુમોચ। તેનાજઘાનોરસિ કુમ્ભકર્ણં શૈલેન વજ્રાશનિસંનિભેન
કુંભકર્ણના શબ્દો સાંભળીને, સુગ્રીવે પર્વતને ઘુમાવીને ઝડપથી ફેંકી દીધો; એ વીજળી જેવો પર્વત કુંભકર્ણના છાતી પર વાગ્યો.
તચ્છૈલશૃઙ્ગં સહસા વિભિન્નં ભુજાન્તરે તસ્ય તદા વિશાલે। તતો વિષેદુઃ સહસા પ્લવંગા રક્ષોગણાશ્ચાપિ મુદા વિનેદુઃ
એ પર્વતનું શિખર તેની વિશાળ બાહુઓ વચ્ચે તૂટી ગયું; પછી વાનરો ભયથી ચીસો પાડવા લાગ્યા અને રાક્ષસોની ટોળકી આનંદથી ગૂંજી ઉઠી.
સ શૈલશૃઙ્ગાભિહતશ્ચુકોપ નનાદ રોષાચ્ચ વિવૃત્ય વક્ત્રમ્। વ્યાવિધ્ય શૂલં સ તડિત્પ્રકાશં ચિક્ષેપ હર્યૃક્ષપતેર્વધાય
પર્વતના પ્રહારથી કુંભકર્ણ ગુસ્સે થયો, ગુસ્સામાં મોઢું પહોળું કરીને ગર્જના કરી; વીજળી જેવું તેજવાળું શૂળ ઘુમાવીને તેણે વાનરપતિને મારવા ફેંક્યું.
તત્ કુમ્ભકર્ણસ્ય ભુજપ્રણુન્નં શૂલં શિતં કાઞ્ચનધામયષ્ટિમ્। ક્ષિપ્રં સમુત્પત્ય નિગૃહ્ય દોર્ભ્યાં બભઞ્જ વેગેન સુતોઽનિલસ્ય
કુંભકર્ણના બળથી ફેંકાયેલું, સોનાની ડાંડીવાળું તીખું શૂળ હનુમાને ઝડપથી ઉડીને બંને હાથથી પકડી લીધું અને જોરથી તોડી નાખ્યું.
કૃતં ભારસહસ્રસ્ય શૂલં કાલાયસં મહત્। બભઞ્જ જાનુમારોપ્ય તદા હૃષ્ટઃ પ્લવંગમઃ
હજારો મણ જેટલું ભારે, મોટું કાળલોહીનું શૂળ હનુમાને પોતાના ઘૂંટણે મૂકી તોડી નાખ્યું અને આનંદિત થયો.
શૂલં ભગ્નં હનુમતા દૃષ્ટ્વા વાનરવાહિની। હૃષ્ટા નનાદ બહુશઃ સર્વતશ્ચાપિ દુદ્રુવે
હનુમાન દ્વારા શૂળ તૂટી ગયું જોઈ વાનર સેના આનંદથી ગર્જના કરવા લાગી અને ચારે બાજુ દોડવા લાગી.
બભૂવાથ પરિત્રસ્તો રાક્ષસો વિમુખોઽભવત્। સિંહનાદં ચ તે ચક્રુઃ પ્રહૃષ્ટા વનગોચરાઃ। મારુતિં પૂજયાંચક્રુર્દૃષ્ટ્વા શૂલં તથાગતમ્
પછી રાક્ષસ ડરી ગયો અને પીઠ ફેરવી; વનવાસીઓ આનંદથી સિંહગર્જના કરવા લાગ્યા અને શૂળ તૂટી ગયું જોઈ મારુતિનું પૂજન કર્યું.
સ તત્ તથા ભગ્નમવેક્ષ્ય શૂલં ચુકોપ રક્ષોધિપતિર્મહાત્મા। ઉત્પાટ્ય લઙ્કામલયાત્ સ શૃઙ્ગં જઘાન સુગ્રીવમુપેત્ય તેન
શૂળ એમ તૂટેલું જોઈને, મહાન આત્માવાળા રાક્ષસોના રાજાએ ગુસ્સે થઈ લંકાના પર્વત પરથી એક શિખર ઉખાડી, નજીક આવતા સુગ્રીવને એથી માર્યું.
સમભ્યુપેત્યાદ્ભુતઘોરવીર્યં સ કુમ્ભકર્ણો યુધિ વાનરેન્દ્રમ્। જહાર સુગ્રીવમભિપ્રગૃહ્ય યથાનિલો મેઘમિવ પ્રચણ્ડઃ
પછી અદ્ભુત અને ભયાનક બળ ધરાવતો કુંભકર્ણ યુદ્ધમાં વાનરરાજા તરફ આગળ વધ્યો; તેણે સુગ્રીવને મજબૂતીથી પકડી લીધો અને જેમ તીવ્ર પવન મેઘને ઉડાવી જાય તેમ લઈ ગયો.
સ તં મહામેઘનિકાશરૂપ- મુત્પાટ્ય ગચ્છન્ યુધિ કુમ્ભકર્ણઃ। રરાજ મેરુપ્રતિમાનરૂપો મેરુર્યથા વ્યુચ્છ્રિતઘોરશૃઙ્ગઃ
મહા મેઘ જેવું રૂપ ધારણ કરેલો કુંભકર્ણ યુદ્ધમાં સુગ્રીવને ઉઠાવી લઈ ગયો; તેની કાયાં મેરુ પર્વત જેવી તેજસ્વી અને ભયાનક શિખરવાળી દેખાતી હતી.
તતસ્તમાદાય જગામ વીરઃ સંસ્તૂયમાનો યુધિ રાક્ષસેન્દ્રઃ। શૃણ્વન્ નિનાદં ત્રિદિવાલયાનાં પ્લવઙ્ગરાજગ્રહવિસ્મિતાનામ્
પછી વીર રાક્ષસરાજા યુદ્ધભૂમિમાં વખાણવામાં આવતો સુગ્રીવને લઈ ગયો; સ્વર્ગવાસીઓના આશ્ચર્યથી ભરેલા ચીસો સાંભળતો ગયો, જેમણે વાનરરાજાની પકડ જોઈ.
તતસ્તમાદાય તદા સ મેને હરીન્દ્રમિન્દ્રોપમમિન્દ્રવીર્યઃ। અસ્મિન્ હતે સર્વમિદં હતં સ્યાત્ સરાઘવં સૈન્યમિતીન્દ્રશત્રુઃ
પછી કુંભકર્ણે સુગ્રીવને પકડીને વિચાર્યું: 'હું જો આ વાનરરાજાને મારી નાખું તો આખું રામ સહિતનું સૈન્ય નાશ પામશે.'
વિદ્રુતાં વાહિનીં દૃષ્ટ્વા વાનરાણામિતસ્તતઃ। કુમ્ભકર્ણેન સુગ્રીવં ગૃહીતં ચાપિ વાનરમ્
વાનર સેના અહીં-ત્યાં ભાગતી જોઈ અને કુંભકર્ણે સુગ્રીવને પકડી લીધો જોઈ વાનરો ભયભીત થઈ ગયા.
હનૂમાંશ્ચિન્તયામાસ મતિમાન્ મારુતાત્મજઃ। એવં ગૃહીતે સુગ્રીવે કિં કર્તવ્યં મયા ભવેત્
હનુમાન, જે બુદ્ધિશાળી પવનપુત્ર છે, વિચારવા લાગ્યા: 'સુગ્રીવને આ રીતે પકડાઈ ગયો છે, હવે હું શું કરું?'
યદ્ધિ ન્યાય્યં મયા કર્તું તત્ કરિષ્યામ્યસંશયમ્। ભૂત્વા પર્વતસંકાશો નાશયિષ્યામિ રાક્ષસમ્
'મારે જે યોગ્ય છે એ નિશ્ચિતપણે કરીશ; પહાડ જેવું રૂપ ધારણ કરી, હું રાક્ષસનો નાશ કરીશ.'
મયા હતે સંયતિ કુમ્ભકર્ણે મહાબલે મુષ્ટિવિશીર્ણદેહે। વિમોચિતે વાનરપાર્થિવે ચ ભવન્તુ હૃષ્ટાઃ પ્લવગાઃ સમગ્રાઃ
'જો હું યુદ્ધમાં મહાબલી કુંભકર્ણને મારી નાખું, મારી મુઠ્ઠીઓથી તેનું શરીર ચૂર કરી દઉં અને વાનરરાજને મુક્ત કરી દઉં, તો બધા વાનરો આનંદિત થશે.'
અથવા સ્વયમપ્યેષ મોક્ષં પ્રાપ્સ્યતિ વાનરઃ। ગૃહીતોઽયં યદિ ભવેત્ ત્રિદશૈઃ સાસુરોરગૈઃ
'અથવા, જો દેવો, અસુરો કે નાગોએ તેને પકડ્યો હોય, તો કદાચ આ વાનર પોતે જ મુક્તિ મેળવી લેશે.'
મન્યે ન તાવદાત્માનં બુધ્યતે વાનરાધિપઃ। શૈલપ્રહારાભિહતઃ કુમ્ભકર્ણેન સંયુગે
'મને લાગે છે કે વાનરાધિપતિ હજુ સુધી પોતાનું ભાન પામ્યો નથી, કેમ કે યુદ્ધમાં કુંભકર્ણે તેને પહાડ જેવો ઘા માર્યો છે.'
અયં મુહૂર્તાત્ સુગ્રીવો લબ્ધસંજ્ઞો મહાહવે। આત્મનો વાનરાણાં ચ યત્ પથ્યં તત્ કરિષ્યતિ
'આ મહાયુદ્ધમાં થોડા જ સમયમાં સુગ્રીવને ફરીથી સંજ્ઞાન આવી જશે અને તે પોતે તથા વાનરો માટે જે યોગ્ય હશે તે કરશે.'
મયા તુ મોક્ષિતસ્યાસ્ય સુગ્રીવસ્ય મહાત્મનઃ। અપ્રીતિશ્ચ ભવેત્ કષ્ટા કીર્તિનાશશ્ચ શાશ્વતઃ
'પણ જો હું આ મહાત્મા સુગ્રીવને મુક્ત કરી દઉં, તો તેને દુઃખ અને કાયમી અપમાનનો સામનો કરવો પડશે.'
તસ્માન્મુહૂર્તં કાંક્ષિષ્યે વિક્રમં મોક્ષિતસ્ય તુ। ભિન્નં ચ વાનરાનીકં તાવદાશ્વાસયામ્યહમ્
'માટે, હું થોડો સમય રાહ જોઈશ કે મુક્ત થયેલો પોતાનો પરાક્રમ બતાવે; તેટલા સમયમાં હું વિખેરાયેલી વાનરસેનાને હિમ્મત આપીશ.'
ઇત્યેવં ચિન્તયિત્વાથ હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ। ભૂયઃ સંસ્તમ્ભયામાસ વાનરાણાં મહાચમૂમ્
આ રીતે વિચાર્યા પછી, પવનપુત્ર હનુમાન ફરીથી વાનરોની મહાસેનાને સંભાળી અને હિંમત આપી.
સ કુમ્ભકર્ણોઽથ વિવેશ લઙ્કાં સ્ફુરન્તમાદાય મહાહરિં તમ્। વિમાનચર્યાગૃહગોપુરસ્થૈઃ પુષ્પાગ્ર્યવર્ષૈરભિપૂજ્યમાનઃ
પછી કુંભકર્ણ લંકામાં પ્રવેશ્યો, struggling કરતા મહાવાનરને લઈને, અને મહેલો, મકાનો અને દ્વાર ઉપર બેઠેલા લોકો તરફથી શ્રેષ્ઠ પુષ્પોની વર્ષાથી સન્માનિત થયો.
લાજગન્ધોદવર્ષૈસ્તુ સેચ્યમાનઃ શનૈઃ શનૈઃ। રાજવીથ્યાસ્તુ શીતત્વાત્ સંજ્ઞાં પ્રાપ મહાબલઃ
લાજ અને સુગંધિત ચૂર્ણની ધીરે ધીરે વરસાતથી, તથા રાજમાર્ગની ઠંડકથી, મહાબલી સુગ્રીવને સંજ્ઞાન ફરી મળી.
તતઃ સ સંજ્ઞામુપલભ્ય કૃચ્છ્રાદ્ બલીયસસ્તસ્ય ભુજાન્તરસ્થઃ। અવેક્ષમાણઃ પુરરાજમાર્ગં વિચિન્તયામાસ મુહુર્મહાત્મા
પછી, મુશ્કેલીથી સંજ્ઞાન પામીને પણ, હજુ પણ કુંભકર્ણના બાહુમાં રહેલા મહાત્મા સુગ્રીવે શહેરના રાજમાર્ગે નજર કરી અને વારંવાર વિચાર કરવા લાગ્યા.
એવં ગૃહીતેન કથં નુ નામ શક્યં મયા સમ્પ્રતિકર્તુમદ્ય। તથા કરિષ્યામિ યથા હરીણાં ભવિષ્યતીષ્ટં ચ હિતં ચ કાર્યમ્
'હવે જ્યારે હું આ રીતે પકડાયો છું, ત્યારે આજે હું કેવી રીતે કંઈ કરી શકીશ? છતાં, હું એવું કરીશ કે વાનરો માટે જે ઇચ્છિત અને હિતકારક છે તે પૂરું થાય.'
તતઃ કરાગ્રૈઃ સહસા સમેત્ય રાજા હરીણામમરેન્દ્રશત્રોઃ। ખરૈશ્ચ કર્ણૌ દશનૈશ્ચ નાસાં દદંશ પાદૈર્વિદદાર પાર્શ્વૌ
પછી, વાનરરાજ સુગ્રીવે અચાનક હાથ વડે નજીક જઈ, પોતાના તીખા દાંતથી કુંભકર્ણના કાન અને નાકને કાપી નાખ્યા, અને પગથી તેના પાશ્વ ભાગને ફાડી નાખ્યા.
સ કુમ્ભકર્ણો હૃતકર્ણનાસો વિદારિતસ્તેન રદૈર્નખૈશ્ચ। રોષાભિભૂતઃ ક્ષતજાર્દ્રગાત્રઃ સુગ્રીવમાવિધ્ય પિપેષ ભૂમૌ
કુંભકર્ણના કાન અને નાક કાપી નાખ્યા પછી, દાંત અને નખોથી ઘાયલ થયેલો, ગુસ્સાથી ભરાઈને, લોહીથી ભીંજાયેલો કુંભકર્ણે સુગ્રીવને પકડી જમીન પર પછાડી દીધો.
સ ભૂતલે ભીમબલાભિપિષ્ટઃ સુરારિભિસ્તૈરભિહન્યમાનઃ। જગામ ખં કન્દુકવજ્જવેન પુનશ્ચ રામેણ સમાજગામ
ભયાનક બળવાળા દેવશત્રુઓ દ્વારા જમીન પર પછાડાયેલો સુગ્રીવ, બોલ જેવો ઝડપથી આકાશમાં ઉડી ગયો અને ફરીથી રામજી પાસે આવી પહોંચ્યો.
કર્ણનાસાવિહીનસ્તુ કુમ્ભકર્ણો મહાબલઃ। રરાજ શોણિતોત્સિક્તો ગિરિઃ પ્રસ્રવણૈરિવ
કાન અને નાક વિહોણો, મહાબલી કુંભકર્ણ લોહીથી લથબથ થઈને એવો દેખાતો હતો, જાણે પ્રવાહવાળા પર્વત હોય.