યથા શુષ્કાણ્યરણ્યાનિ ગ્રીષ્મે દહતિ પાવકઃ। તથા વાનરસૈન્યાનિ કુમ્ભકર્ણો દદાહ સઃ
જેમ ઉનાળામાં સુકા જંગલને અગ્નિ બળી નાખે છે, તેમ કુંભકર્ણે વાનર સેનાને બળી નાખી હતી.
તતસ્તે વધ્યમાનાસ્તુ હતયૂથાઃ પ્લવંગમાઃ। વાનરા ભયસંવિગ્ના વિનેદુર્વિકૃતૈઃ સ્વરૈઃ
પછી જ્યારે વાનરો મારાતા અને તેમની ટોળીઓ નાશ પામી રહી હતી, ત્યારે ડરથી વાનરો વિક્રાળ અવાજે રડવા લાગ્યા.
અનેકશો વધ્યમાનાઃ કુમ્ભકર્ણેન વાનરાઃ। રાઘવં શરણં જગ્મુર્વ્યથિતા ભિન્નચેતસઃ
કુંભકર્ણના હાથે અનેક વાનરો મારાતા, દુઃખી અને ભયભીત થઈને તેઓ રાઘવ પાસે આશરો લેવા દોડી ગયા.
પ્રભગ્નાન્ વાનરાન્ દૃષ્ટ્વા વજ્રહસ્તાત્મજાત્મજઃ। અભ્યધાવત વેગેન કુમ્ભકર્ણં મહાહવે
વજ્રધારીના પુત્રથી વાનરો તૂટી પડેલા જોઈને પવનપુત્રના પુત્રે યુદ્ધમાં ઝડપથી કુંભકર્ણ પર ધાવા કર્યો.
શૈલશૃઙ્ગં મહદ્ ગૃહ્ય વિનદન્ સ મુહુર્મુહુઃ। ત્રાસયન્ રાક્ષસાન્ સર્વાન્ કુમ્ભકર્ણપદાનુગાન્
એણે મોટું પર્વતશિખર પકડીને વારંવાર ગર્જના કરી અને કુંભકર્ણના અનુયાયી બધા રાક્ષસોને ડરાવી દીધા.
ચિક્ષેપ શૈલશિખરં કુમ્ભકર્ણસ્ય મૂર્ધનિ। સ તેનાભિહતો મૂર્ધ્નિ શૈલેનેન્દ્રરિપુસ્તદા
એણે પર્વતનું શિખર કુંભકર્ણના માથા પર ફેંક્યું; એ પર્વતના ઘા થી ઈન્દ્રના દુશ્મનના માથા પર વાગ્યું.
કુમ્ભકર્ણઃ પ્રજજ્વાલ ક્રોધેન મહતા તદા। સોઽભ્યધાવત વેગેન વાલિપુત્રમમર્ષણઃ
ત્યારે કુંભકર્ણ ભારે ક્રોધથી ધગધગતો થયો અને ગુસ્સામાં વાલીપુત્ર પર ઝડપથી તૂટી પડ્યો.
કુમ્ભકર્ણો મહાનાદસ્ત્રાસયન્ સર્વવાનરાન્। શૂલં સસર્જ વૈ રોષાદઙ્ગદે તુ મહાબલઃ
કુંભકર્ણે ભયંકર ગર્જના કરી બધાં વાનરોને ડરાવી દીધા અને ગુસ્સામાં પોતાનું શૂળ મહાબલી અંગદ પર ફેંક્યું.
તદાપતન્તં બલવાન્ યુદ્ધમાર્ગવિશારદઃ। લાઘવાન્મોક્ષયામાસ બલવાન્ વાનરર્ષભઃ
જ્યારે એ શક્તિશાળી શૂળ ઝડપથી આવી રહ્યું હતું, ત્યારે વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ અને કુશળ વીર એ ચપળતાથી એને ટાળી દીધું.
ઉત્પત્ય ચૈનં તરસા તલેનોરસ્યતાડયત્। સ તેનાભિહતઃ કોપાત્ પ્રમુમોહાચલોપમઃ
પછી એ ઝડપથી ઉડીને, પોતાની હથેળીથી એની છાતી પર ઘા કર્યો; એ ઘા થી ગુસ્સામાં એ પર્વત જેવો વાનર બેભાન થઈ ગયો.
સ લબ્ધસંજ્ઞોઽતિબલો મુષ્ટિં સંગૃહ્ય રાક્ષસઃ। અપહસ્તેન ચિક્ષેપ વિસંજ્ઞઃ સ પપાત હ
પછી એ મહાબલી રાક્ષસે સંજ્ઞાનમાં આવીને પોતાનો મુઠ્ઠી બાંધીને ડાબા હાથથી ફેંકી મારી; એ ઘા થી એ બેભાન થઈ જમીન પર પડી ગયો.
તસ્મિન્ પ્લવગશાર્દૂલે વિસંજ્ઞે પતિતે ભુવિ। તચ્છૂલં સમુપાદાય સુગ્રીવમભિદુદ્રુવે
જ્યારે એ વાનરશ્રેષ્ઠ બેભાન થઈ જમીન પર પડ્યો, ત્યારે કુંભકર્ણે પોતાનું શૂળ ઉઠાવી સુગ્રીવ તરફ દોડી ગયો.
તમાપતન્તં સમ્પ્રેક્ષ્ય કુમ્ભકર્ણં મહાબલમ્। ઉત્પપાત તદા વીરઃ સુગ્રીવો વાનરાધિપઃ
કુંભકર્ણ મહાબલી ઝડપથી આવી રહ્યો છે એ જોઈને વાનરાધિપતિ વીર સુગ્રીવે તરત જ ઉડીને ઊભો રહ્યો.
સ પર્વતાગ્રમુત્ક્ષિપ્ય સમાવિધ્ય મહાકપિઃ। અભિદુદ્રાવ વેગેન કુમ્ભકર્ણં મહાબલમ્
એ મહાકપી એ પર્વતનું શિખર ઉઠાવીને ઘુમાવી અને ઝડપથી મહાબલી કુંભકર્ણ તરફ દોડી ગયો.
તમાપતન્તં સમ્પ્રેક્ષ્ય કુમ્ભકર્ણઃ પ્લવંગમમ્। તસ્થૌ વિવૃત્તસર્વાઙ્ગો વાનરેન્દ્રસ્ય સમ્મુખઃ
કુંભકર્ણે એ વાનરને દોડી આવતો જોઈને, પોતાનું આખું શરીર ફુલાવીને વાનરરાજા સામે ઊભો રહ્યો.
કપિશોણિતદિગ્ધાઙ્ગં ભક્ષયન્તં મહાકપીન્। કુમ્ભકર્ણં સ્થિતં દૃષ્ટ્વા સુગ્રીવો વાક્યમબ્રવીત્
કુંભકર્ણને ઊભેલો જોઈને, જેના અંગો વાનરોના લોહીથી લથપથ હતા અને જે મહાન વાનરોને ખાઈ રહ્યો હતો, સુગ્રીવે કહ્યું.
પાતિતાશ્ચ ત્વયા વીરાઃ કૃતં કર્મ સુદુષ્કરમ્। ભક્ષિતાનિ ચ સૈન્યાનિ પ્રાપ્તં તે પરમં યશઃ
તમે અનેક વીરોને પાડી નાખ્યા, બહુ જ મુશ્કેલ કામ કર્યું અને સેના પણ ખાઈ નાખી; તમને હવે સર્વોચ્ચ યશ મળ્યું છે.
ત્યજ તદ્ વાનરાનીકં પ્રાકૃતૈઃ કિં કરિષ્યસિ। સહસ્વૈકં નિપાતં મે પર્વતસ્યાસ્ય રાક્ષસ
આ વાનર સેના છોડો, સામાન્ય વાનરો સાથે શું કરશો? હવે તો મારા હાથથી આ પર્વતનો પ્રહાર સહન કરો, રાક્ષસ.
તદ્ વાક્યં હરિરાજસ્ય સત્ત્વધૈર્યસમન્વિતમ્। શ્રુત્વા રાક્ષસશાર્દૂલઃ કુમ્ભકર્ણોઽબ્રવીદ્ વચઃ
હરિરાજાના સાહસ અને ધૈર્યથી ભરપૂર શબ્દો સાંભળીને, રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ એવા કુંભકર્ણે ઉત્તર આપ્યો.
પ્રજાપતેસ્તુ પૌત્રસ્ત્વં તથૈવર્ક્ષરજઃસુતઃ। ધૃતિપૌરુષસમ્પન્નસ્તસ્માદ્ ગર્જસિ વાનર
તમે પ્રજાપતિના પૌત્ર અને અર્કરાજના પુત્ર છો, ધૈર્ય અને પરાક્રમથી ભરપૂર છો, તેથી જ વાનર, તમે ગર્જના કરો છો.
સ કુમ્ભકર્ણસ્ય વચો નિશમ્ય વ્યાવિધ્ય શૈલં સહસા મુમોચ। તેનાજઘાનોરસિ કુમ્ભકર્ણં શૈલેન વજ્રાશનિસંનિભેન
કુંભકર્ણના શબ્દો સાંભળીને, સુગ્રીવે પર્વતને ઘુમાવીને ઝડપથી ફેંકી દીધો; એ વીજળી જેવો પર્વત કુંભકર્ણના છાતી પર વાગ્યો.
તચ્છૈલશૃઙ્ગં સહસા વિભિન્નં ભુજાન્તરે તસ્ય તદા વિશાલે। તતો વિષેદુઃ સહસા પ્લવંગા રક્ષોગણાશ્ચાપિ મુદા વિનેદુઃ
એ પર્વતનું શિખર તેની વિશાળ બાહુઓ વચ્ચે તૂટી ગયું; પછી વાનરો ભયથી ચીસો પાડવા લાગ્યા અને રાક્ષસોની ટોળકી આનંદથી ગૂંજી ઉઠી.
સ શૈલશૃઙ્ગાભિહતશ્ચુકોપ નનાદ રોષાચ્ચ વિવૃત્ય વક્ત્રમ્। વ્યાવિધ્ય શૂલં સ તડિત્પ્રકાશં ચિક્ષેપ હર્યૃક્ષપતેર્વધાય
પર્વતના પ્રહારથી કુંભકર્ણ ગુસ્સે થયો, ગુસ્સામાં મોઢું પહોળું કરીને ગર્જના કરી; વીજળી જેવું તેજવાળું શૂળ ઘુમાવીને તેણે વાનરપતિને મારવા ફેંક્યું.
તત્ કુમ્ભકર્ણસ્ય ભુજપ્રણુન્નં શૂલં શિતં કાઞ્ચનધામયષ્ટિમ્। ક્ષિપ્રં સમુત્પત્ય નિગૃહ્ય દોર્ભ્યાં બભઞ્જ વેગેન સુતોઽનિલસ્ય
કુંભકર્ણના બળથી ફેંકાયેલું, સોનાની ડાંડીવાળું તીખું શૂળ હનુમાને ઝડપથી ઉડીને બંને હાથથી પકડી લીધું અને જોરથી તોડી નાખ્યું.
કૃતં ભારસહસ્રસ્ય શૂલં કાલાયસં મહત્। બભઞ્જ જાનુમારોપ્ય તદા હૃષ્ટઃ પ્લવંગમઃ
હજારો મણ જેટલું ભારે, મોટું કાળલોહીનું શૂળ હનુમાને પોતાના ઘૂંટણે મૂકી તોડી નાખ્યું અને આનંદિત થયો.
શૂલં ભગ્નં હનુમતા દૃષ્ટ્વા વાનરવાહિની। હૃષ્ટા નનાદ બહુશઃ સર્વતશ્ચાપિ દુદ્રુવે
હનુમાન દ્વારા શૂળ તૂટી ગયું જોઈ વાનર સેના આનંદથી ગર્જના કરવા લાગી અને ચારે બાજુ દોડવા લાગી.
બભૂવાથ પરિત્રસ્તો રાક્ષસો વિમુખોઽભવત્। સિંહનાદં ચ તે ચક્રુઃ પ્રહૃષ્ટા વનગોચરાઃ। મારુતિં પૂજયાંચક્રુર્દૃષ્ટ્વા શૂલં તથાગતમ્
પછી રાક્ષસ ડરી ગયો અને પીઠ ફેરવી; વનવાસીઓ આનંદથી સિંહગર્જના કરવા લાગ્યા અને શૂળ તૂટી ગયું જોઈ મારુતિનું પૂજન કર્યું.
સ તત્ તથા ભગ્નમવેક્ષ્ય શૂલં ચુકોપ રક્ષોધિપતિર્મહાત્મા। ઉત્પાટ્ય લઙ્કામલયાત્ સ શૃઙ્ગં જઘાન સુગ્રીવમુપેત્ય તેન
શૂળ એમ તૂટેલું જોઈને, મહાન આત્માવાળા રાક્ષસોના રાજાએ ગુસ્સે થઈ લંકાના પર્વત પરથી એક શિખર ઉખાડી, નજીક આવતા સુગ્રીવને એથી માર્યું.
સમભ્યુપેત્યાદ્ભુતઘોરવીર્યં સ કુમ્ભકર્ણો યુધિ વાનરેન્દ્રમ્। જહાર સુગ્રીવમભિપ્રગૃહ્ય યથાનિલો મેઘમિવ પ્રચણ્ડઃ
પછી અદ્ભુત અને ભયાનક બળ ધરાવતો કુંભકર્ણ યુદ્ધમાં વાનરરાજા તરફ આગળ વધ્યો; તેણે સુગ્રીવને મજબૂતીથી પકડી લીધો અને જેમ તીવ્ર પવન મેઘને ઉડાવી જાય તેમ લઈ ગયો.
સ તં મહામેઘનિકાશરૂપ- મુત્પાટ્ય ગચ્છન્ યુધિ કુમ્ભકર્ણઃ। રરાજ મેરુપ્રતિમાનરૂપો મેરુર્યથા વ્યુચ્છ્રિતઘોરશૃઙ્ગઃ
મહા મેઘ જેવું રૂપ ધારણ કરેલો કુંભકર્ણ યુદ્ધમાં સુગ્રીવને ઉઠાવી લઈ ગયો; તેની કાયાં મેરુ પર્વત જેવી તેજસ્વી અને ભયાનક શિખરવાળી દેખાતી હતી.