દત્તપ્રહારવ્યથિતા મુમુહુઃ શોણિતોક્ષિતાઃ। નિપેતુસ્તે તુ મેદિન્યાં નિકૃત્તા ઇવ કિંશુકાઃ
પ્રહારોને લીધે ઘાયલ અને લોહીથી ભીંજાયેલા એ વાનરો બેભાન થઈ ગયા અને કાપી નાખેલા કિંચુક ફૂલો જેવાં જમીન પર પડી ગયા.
તેષુ વાનરમુખ્યેષુ પાતિતેષુ મહાત્મસુ। વાનરાણાં સહસ્રાણિ કુમ્ભકર્ણં પ્રદુદ્રુવુઃ
જ્યારે એ મહાન આત્માવાળા મુખ્ય વાનરો પડી ગયા, ત્યારે હજારો વાનરો કુંભકર્ણથી ડરીને ભાગી ગયા.
તં શૈલમિવ શૈલાભાઃ સર્વે તુ પ્લવગર્ષભાઃ। સમારુહ્ય સમુત્પત્ય દદંશુશ્ચ મહાબલાઃ
પર્વત જેવાં બધા વાનર નેતાઓ કુંભકર્ણ પર ચડી ગયા, ઉડીને એના શરીર પર પહોંચ્યા અને દાંતથી કટકટાવા લાગ્યા.
તં નખૈર્દશનૈશ્ચાપિ મુષ્ટિભિર્બાહુભિસ્તથા। કુમ્ભકર્ણં મહાબાહું નિજઘ્નુઃ પ્લવગર્ષભાઃ
એ વાનર નેતાઓએ પોતાના નખ, દાંત, મુઠ્ઠી અને હાથ વડે શક્તિશાળી કુંભકર્ણને માર્યો.
સ વાનરસહસ્રૈસ્તુ વિચિતઃ પર્વતોપમઃ। રરાજ રાક્ષસવ્યાઘ્રો ગિરિરાત્મરુહૈરિવ
હજારો વાનરો વડે ઢંકાયેલો, પર્વત જેવો એ રાક્ષસવીર કુંભકર્ણ, પોતાનાં વૃક્ષોથી શોભતા પર્વત જેવો દેખાતો હતો.
બાહુભ્યાં વાનરાન્ સર્વાન્ પ્રગૃહ્ય સ મહાબલઃ। ભક્ષયામાસ સંક્રુદ્ધો ગરુડઃ પન્નગાનિવ
એ મહાબલી કુંભકર્ણે પોતાના હાથથી બધા વાનરોને પકડી લીધા અને ગુસ્સામાં તેમને ગરુડ જેવો સાપોને ભક્ષે તેમ ગળી જવા લાગ્યો.
પ્રક્ષિપ્તાઃ કુમ્ભકર્ણેન વક્ત્રે પાતાલસંનિભે। નાસાપુટાભ્યાં સંજગ્મુઃ કર્ણાભ્યાં ચૈવ વાનરાઃ
કુંભકર્ણે વાનરોને પોતાના પાતાળ સમાન ઊંડા મોઢામાં નાખ્યા, પણ એ વાનરો એની નાક અને કાનમાંથી બહાર આવી ગયા.
ભક્ષયન્ ભૃશસંક્રુદ્ધો હરીન્ પર્વતસંનિભઃ। બભઞ્જ વાનરાન્ સર્વાન્ સંક્રુદ્ધો રાક્ષસોત્તમઃ
પર્વત જેવો એ મહાન રાક્ષસ, ભારે ગુસ્સામાં વાનરોને ખાઈ રહ્યો હતો અને ક્રોધમાં બધા વાનરોને તોડી નાખતો હતો.
માંસશોણિતસંક્લેદાં કુર્વન્ ભૂમિં સ રાક્ષસઃ। ચચાર હરિસૈન્યેષુ કાલાગ્નિરિવ મૂર્ચ્છિતઃ
એ રાક્ષસે જમીનને માંસ અને લોહીથી ભીંજવી દીધી હતી અને વાનર સેના વચ્ચે પાગલ થયેલા યમદૂત જેવો ફરી રહ્યો હતો.
વજ્રહસ્તો યથા શક્રઃ પાશહસ્ત ઇવાન્તકઃ। શૂલહસ્તો બભૌ યુદ્ધે કુમ્ભકર્ણો મહાબલઃ
યુદ્ધમાં મહાબલી કુંભકર્ણ હાથમાં શૂળ લઈને એવો ભાસતો હતો જેમ ઈન્દ્ર વજ્રધારી હોય કે યમદૂત ફાંસ લઈને ઉભો હોય.
યથા શુષ્કાણ્યરણ્યાનિ ગ્રીષ્મે દહતિ પાવકઃ। તથા વાનરસૈન્યાનિ કુમ્ભકર્ણો દદાહ સઃ
જેમ ઉનાળામાં સુકા જંગલને અગ્નિ બળી નાખે છે, તેમ કુંભકર્ણે વાનર સેનાને બળી નાખી હતી.
તતસ્તે વધ્યમાનાસ્તુ હતયૂથાઃ પ્લવંગમાઃ। વાનરા ભયસંવિગ્ના વિનેદુર્વિકૃતૈઃ સ્વરૈઃ
પછી જ્યારે વાનરો મારાતા અને તેમની ટોળીઓ નાશ પામી રહી હતી, ત્યારે ડરથી વાનરો વિક્રાળ અવાજે રડવા લાગ્યા.
અનેકશો વધ્યમાનાઃ કુમ્ભકર્ણેન વાનરાઃ। રાઘવં શરણં જગ્મુર્વ્યથિતા ભિન્નચેતસઃ
કુંભકર્ણના હાથે અનેક વાનરો મારાતા, દુઃખી અને ભયભીત થઈને તેઓ રાઘવ પાસે આશરો લેવા દોડી ગયા.
પ્રભગ્નાન્ વાનરાન્ દૃષ્ટ્વા વજ્રહસ્તાત્મજાત્મજઃ। અભ્યધાવત વેગેન કુમ્ભકર્ણં મહાહવે
વજ્રધારીના પુત્રથી વાનરો તૂટી પડેલા જોઈને પવનપુત્રના પુત્રે યુદ્ધમાં ઝડપથી કુંભકર્ણ પર ધાવા કર્યો.
શૈલશૃઙ્ગં મહદ્ ગૃહ્ય વિનદન્ સ મુહુર્મુહુઃ। ત્રાસયન્ રાક્ષસાન્ સર્વાન્ કુમ્ભકર્ણપદાનુગાન્
એણે મોટું પર્વતશિખર પકડીને વારંવાર ગર્જના કરી અને કુંભકર્ણના અનુયાયી બધા રાક્ષસોને ડરાવી દીધા.
ચિક્ષેપ શૈલશિખરં કુમ્ભકર્ણસ્ય મૂર્ધનિ। સ તેનાભિહતો મૂર્ધ્નિ શૈલેનેન્દ્રરિપુસ્તદા
એણે પર્વતનું શિખર કુંભકર્ણના માથા પર ફેંક્યું; એ પર્વતના ઘા થી ઈન્દ્રના દુશ્મનના માથા પર વાગ્યું.
કુમ્ભકર્ણઃ પ્રજજ્વાલ ક્રોધેન મહતા તદા। સોઽભ્યધાવત વેગેન વાલિપુત્રમમર્ષણઃ
ત્યારે કુંભકર્ણ ભારે ક્રોધથી ધગધગતો થયો અને ગુસ્સામાં વાલીપુત્ર પર ઝડપથી તૂટી પડ્યો.
કુમ્ભકર્ણો મહાનાદસ્ત્રાસયન્ સર્વવાનરાન્। શૂલં સસર્જ વૈ રોષાદઙ્ગદે તુ મહાબલઃ
કુંભકર્ણે ભયંકર ગર્જના કરી બધાં વાનરોને ડરાવી દીધા અને ગુસ્સામાં પોતાનું શૂળ મહાબલી અંગદ પર ફેંક્યું.
તદાપતન્તં બલવાન્ યુદ્ધમાર્ગવિશારદઃ। લાઘવાન્મોક્ષયામાસ બલવાન્ વાનરર્ષભઃ
જ્યારે એ શક્તિશાળી શૂળ ઝડપથી આવી રહ્યું હતું, ત્યારે વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ અને કુશળ વીર એ ચપળતાથી એને ટાળી દીધું.
ઉત્પત્ય ચૈનં તરસા તલેનોરસ્યતાડયત્। સ તેનાભિહતઃ કોપાત્ પ્રમુમોહાચલોપમઃ
પછી એ ઝડપથી ઉડીને, પોતાની હથેળીથી એની છાતી પર ઘા કર્યો; એ ઘા થી ગુસ્સામાં એ પર્વત જેવો વાનર બેભાન થઈ ગયો.
સ લબ્ધસંજ્ઞોઽતિબલો મુષ્ટિં સંગૃહ્ય રાક્ષસઃ। અપહસ્તેન ચિક્ષેપ વિસંજ્ઞઃ સ પપાત હ
પછી એ મહાબલી રાક્ષસે સંજ્ઞાનમાં આવીને પોતાનો મુઠ્ઠી બાંધીને ડાબા હાથથી ફેંકી મારી; એ ઘા થી એ બેભાન થઈ જમીન પર પડી ગયો.
તસ્મિન્ પ્લવગશાર્દૂલે વિસંજ્ઞે પતિતે ભુવિ। તચ્છૂલં સમુપાદાય સુગ્રીવમભિદુદ્રુવે
જ્યારે એ વાનરશ્રેષ્ઠ બેભાન થઈ જમીન પર પડ્યો, ત્યારે કુંભકર્ણે પોતાનું શૂળ ઉઠાવી સુગ્રીવ તરફ દોડી ગયો.
તમાપતન્તં સમ્પ્રેક્ષ્ય કુમ્ભકર્ણં મહાબલમ્। ઉત્પપાત તદા વીરઃ સુગ્રીવો વાનરાધિપઃ
કુંભકર્ણ મહાબલી ઝડપથી આવી રહ્યો છે એ જોઈને વાનરાધિપતિ વીર સુગ્રીવે તરત જ ઉડીને ઊભો રહ્યો.
સ પર્વતાગ્રમુત્ક્ષિપ્ય સમાવિધ્ય મહાકપિઃ। અભિદુદ્રાવ વેગેન કુમ્ભકર્ણં મહાબલમ્
એ મહાકપી એ પર્વતનું શિખર ઉઠાવીને ઘુમાવી અને ઝડપથી મહાબલી કુંભકર્ણ તરફ દોડી ગયો.
તમાપતન્તં સમ્પ્રેક્ષ્ય કુમ્ભકર્ણઃ પ્લવંગમમ્। તસ્થૌ વિવૃત્તસર્વાઙ્ગો વાનરેન્દ્રસ્ય સમ્મુખઃ
કુંભકર્ણે એ વાનરને દોડી આવતો જોઈને, પોતાનું આખું શરીર ફુલાવીને વાનરરાજા સામે ઊભો રહ્યો.
કપિશોણિતદિગ્ધાઙ્ગં ભક્ષયન્તં મહાકપીન્। કુમ્ભકર્ણં સ્થિતં દૃષ્ટ્વા સુગ્રીવો વાક્યમબ્રવીત્
કુંભકર્ણને ઊભેલો જોઈને, જેના અંગો વાનરોના લોહીથી લથપથ હતા અને જે મહાન વાનરોને ખાઈ રહ્યો હતો, સુગ્રીવે કહ્યું.
પાતિતાશ્ચ ત્વયા વીરાઃ કૃતં કર્મ સુદુષ્કરમ્। ભક્ષિતાનિ ચ સૈન્યાનિ પ્રાપ્તં તે પરમં યશઃ
તમે અનેક વીરોને પાડી નાખ્યા, બહુ જ મુશ્કેલ કામ કર્યું અને સેના પણ ખાઈ નાખી; તમને હવે સર્વોચ્ચ યશ મળ્યું છે.
ત્યજ તદ્ વાનરાનીકં પ્રાકૃતૈઃ કિં કરિષ્યસિ। સહસ્વૈકં નિપાતં મે પર્વતસ્યાસ્ય રાક્ષસ
આ વાનર સેના છોડો, સામાન્ય વાનરો સાથે શું કરશો? હવે તો મારા હાથથી આ પર્વતનો પ્રહાર સહન કરો, રાક્ષસ.
તદ્ વાક્યં હરિરાજસ્ય સત્ત્વધૈર્યસમન્વિતમ્। શ્રુત્વા રાક્ષસશાર્દૂલઃ કુમ્ભકર્ણોઽબ્રવીદ્ વચઃ
હરિરાજાના સાહસ અને ધૈર્યથી ભરપૂર શબ્દો સાંભળીને, રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ એવા કુંભકર્ણે ઉત્તર આપ્યો.
પ્રજાપતેસ્તુ પૌત્રસ્ત્વં તથૈવર્ક્ષરજઃસુતઃ। ધૃતિપૌરુષસમ્પન્નસ્તસ્માદ્ ગર્જસિ વાનર
તમે પ્રજાપતિના પૌત્ર અને અર્કરાજના પુત્ર છો, ધૈર્ય અને પરાક્રમથી ભરપૂર છો, તેથી જ વાનર, તમે ગર્જના કરો છો.