સ શૂલમાવિધ્ય તડિત્પ્રકાશં ગિરિં યથા પ્રજ્વલિતાગ્નિશૃઙ્ગમ્। બાહ્વન્તરે મારુતિમાજઘાન ગુહોઽચલં ક્રૌઞ્ચમિવોગ્રશક્ત્યા
પછી કુંભકર્ણે વીજળી જેવી ચમકતી અને અગ્નિ જેવી ધધકતી શૂળ વડે પહાડને ભેદી, અને એ શૂળથી હનુમાનજીના હાથ વચ્ચે ઘાત કર્યો, જેમ ગુહાએ ભયાનક શક્તિથી ક્રૌંચ પર્વતને ઘાયલ કર્યો હતો.
સ શૂલનિર્ભિન્નમહાભુજાન્તરઃ પ્રવિહ્વલઃ શોણિતમુદ્વમન્ મુખાત્ । નનાદ ભીમં હનુમાન્ મહાહવે યુગાન્તમેઘસ્તનિતસ્વનોપમમ્
શૂળથી હાથ વચ્ચે ઘાયલ થયેલા હનુમાનજી લથડતા, મોઢામાંથી લોહી વહેતું, એ ભયાનક યુદ્ધમાં ભયંકર ગર્જના કરી, જે યુગના અંતે મેઘના ગર્જન જેવી લાગતી હતી.
તતો વિનેદુઃ સહસા પ્રહૃષ્ટા રક્ષોગણાસ્તં વ્યથિતં સમીક્ષ્ય। પ્લવંગમાસ્તુ વ્યથિતા ભયાર્તાઃ પ્રદુદ્રુવુઃ સંયતિ કુમ્ભકર્ણાત્
પછી હનુમાનજીને વ્યથિત જોઈને રાક્ષસો ખુશ થઈને જોરથી ચીસો પાડવા લાગ્યા, જ્યારે વાનરો ડરીને યુદ્ધભૂમિ પર કુંભકર્ણથી ભાગી ગયા.
તતસ્તુ નીલો બલવાન્ પર્યવસ્થાપયન્ બલમ્। પ્રવિચિક્ષેપ શૈલાગ્રં કુમ્ભકર્ણાય ધીમતે
પછી શક્તિશાળી નીલએ સૈન્યને સંભાળ્યું અને બુદ્ધિશાળી કુંભકર્ણ પર એક પર્વતશિખર ફેંક્યું.
તદાપતન્તં સમ્પ્રેક્ષ્ય મુષ્ટિનાભિજઘાન હ। મુષ્ટિપ્રહારાભિહતં તચ્છૈલાગ્રં વ્યશીર્યત। સવિસ્ફુલિઙ્ગં સજ્વાલં નિપપાત મહીતલે
એ પર્વતશિખર ઝડપથી આવતું જોઈ, કુંભકર્ણે મક્કીથી ઘાત કર્યો; એ ઘાતથી પર્વતશિખર તૂટી ગયું અને ચમકતી ચિંગારીઓ સાથે જમીન પર પડી ગયું.
ઋષભઃ શરભો નીલો ગવાક્ષો ગન્ધમાદનઃ। પઞ્ચ વાનરશાર્દૂલાઃ કુમ્ભકર્ણમુપાદ્રવન્
ઋષભ, શરભ, નીલ, ગવાક્ષ અને ગંધમાદન—આ પાંચ વાનરવીર કુંભકર્ણ પર દોડી ગયા.
શૈલૈર્વૃક્ષૈસ્તલૈઃ પાદૈર્મુષ્ટિભિશ્ચ મહાબલાઃ। કુમ્ભકર્ણં મહાકાયં નિજઘ્નુઃ સર્વતો યુધિ
એ શક્તિશાળી વાનરો યુદ્ધમાં ચારેય બાજુથી પર્વતો, વૃક્ષો, તાળી, પગ અને મુઠ્ઠી વડે વિશાળ કાયાવાળા કુંભકર્ણને મારવા લાગ્યા.
સ્પર્શાનિવ પ્રહારાંસ્તાન્ વેદયાનો ન વિવ્યથે। ઋષભં તુ મહાવેગં બાહુભ્યાં પરિષસ્વજે
એ બધા પ્રહારો માત્ર સ્પર્શ જેવાં લાગ્યા, કુંભકર્ણને કશી અસર થઈ નહીં; પણ તેણે ઝડપથી ઋષભને પોતાના હાથમાં પકડી લીધો.
કુમ્ભકર્ણભુજાભ્યાં તુ પીડિતો વાનરર્ષભઃ। નિપપાતર્ષભો ભીમઃ પ્રમુખાગતશોણિતઃ
કુંભકર્ણના હાથમાં દબાયેલા ઋષભ વાનરવીર જમીન પર પડી ગયા, એમના મુખમાંથી લોહી વહેતું હતું.
મુષ્ટિના શરભં હત્વા જાનુના નીલમાહવે। આજઘાન ગવાક્ષં તુ તલેનેન્દ્રરિપુસ્તદા। પાદેનાભ્યહનત્ ક્રુદ્ધસ્તરસા ગન્ધમાદનમ્
કુંભકર્ણે મુઠ્ઠીથી શરભને, ઘૂંટણે થી નીલને, હાથથી ગવાક્ષને અને ગુસ્સામાં ઝડપથી પગથી ગંધમાદનને ઘાત કર્યો.
દત્તપ્રહારવ્યથિતા મુમુહુઃ શોણિતોક્ષિતાઃ। નિપેતુસ્તે તુ મેદિન્યાં નિકૃત્તા ઇવ કિંશુકાઃ
પ્રહારોને લીધે ઘાયલ અને લોહીથી ભીંજાયેલા એ વાનરો બેભાન થઈ ગયા અને કાપી નાખેલા કિંચુક ફૂલો જેવાં જમીન પર પડી ગયા.
તેષુ વાનરમુખ્યેષુ પાતિતેષુ મહાત્મસુ। વાનરાણાં સહસ્રાણિ કુમ્ભકર્ણં પ્રદુદ્રુવુઃ
જ્યારે એ મહાન આત્માવાળા મુખ્ય વાનરો પડી ગયા, ત્યારે હજારો વાનરો કુંભકર્ણથી ડરીને ભાગી ગયા.
તં શૈલમિવ શૈલાભાઃ સર્વે તુ પ્લવગર્ષભાઃ। સમારુહ્ય સમુત્પત્ય દદંશુશ્ચ મહાબલાઃ
પર્વત જેવાં બધા વાનર નેતાઓ કુંભકર્ણ પર ચડી ગયા, ઉડીને એના શરીર પર પહોંચ્યા અને દાંતથી કટકટાવા લાગ્યા.
તં નખૈર્દશનૈશ્ચાપિ મુષ્ટિભિર્બાહુભિસ્તથા। કુમ્ભકર્ણં મહાબાહું નિજઘ્નુઃ પ્લવગર્ષભાઃ
એ વાનર નેતાઓએ પોતાના નખ, દાંત, મુઠ્ઠી અને હાથ વડે શક્તિશાળી કુંભકર્ણને માર્યો.
સ વાનરસહસ્રૈસ્તુ વિચિતઃ પર્વતોપમઃ। રરાજ રાક્ષસવ્યાઘ્રો ગિરિરાત્મરુહૈરિવ
હજારો વાનરો વડે ઢંકાયેલો, પર્વત જેવો એ રાક્ષસવીર કુંભકર્ણ, પોતાનાં વૃક્ષોથી શોભતા પર્વત જેવો દેખાતો હતો.
બાહુભ્યાં વાનરાન્ સર્વાન્ પ્રગૃહ્ય સ મહાબલઃ। ભક્ષયામાસ સંક્રુદ્ધો ગરુડઃ પન્નગાનિવ
એ મહાબલી કુંભકર્ણે પોતાના હાથથી બધા વાનરોને પકડી લીધા અને ગુસ્સામાં તેમને ગરુડ જેવો સાપોને ભક્ષે તેમ ગળી જવા લાગ્યો.
પ્રક્ષિપ્તાઃ કુમ્ભકર્ણેન વક્ત્રે પાતાલસંનિભે। નાસાપુટાભ્યાં સંજગ્મુઃ કર્ણાભ્યાં ચૈવ વાનરાઃ
કુંભકર્ણે વાનરોને પોતાના પાતાળ સમાન ઊંડા મોઢામાં નાખ્યા, પણ એ વાનરો એની નાક અને કાનમાંથી બહાર આવી ગયા.
ભક્ષયન્ ભૃશસંક્રુદ્ધો હરીન્ પર્વતસંનિભઃ। બભઞ્જ વાનરાન્ સર્વાન્ સંક્રુદ્ધો રાક્ષસોત્તમઃ
પર્વત જેવો એ મહાન રાક્ષસ, ભારે ગુસ્સામાં વાનરોને ખાઈ રહ્યો હતો અને ક્રોધમાં બધા વાનરોને તોડી નાખતો હતો.
માંસશોણિતસંક્લેદાં કુર્વન્ ભૂમિં સ રાક્ષસઃ। ચચાર હરિસૈન્યેષુ કાલાગ્નિરિવ મૂર્ચ્છિતઃ
એ રાક્ષસે જમીનને માંસ અને લોહીથી ભીંજવી દીધી હતી અને વાનર સેના વચ્ચે પાગલ થયેલા યમદૂત જેવો ફરી રહ્યો હતો.
વજ્રહસ્તો યથા શક્રઃ પાશહસ્ત ઇવાન્તકઃ। શૂલહસ્તો બભૌ યુદ્ધે કુમ્ભકર્ણો મહાબલઃ
યુદ્ધમાં મહાબલી કુંભકર્ણ હાથમાં શૂળ લઈને એવો ભાસતો હતો જેમ ઈન્દ્ર વજ્રધારી હોય કે યમદૂત ફાંસ લઈને ઉભો હોય.
યથા શુષ્કાણ્યરણ્યાનિ ગ્રીષ્મે દહતિ પાવકઃ। તથા વાનરસૈન્યાનિ કુમ્ભકર્ણો દદાહ સઃ
જેમ ઉનાળામાં સુકા જંગલને અગ્નિ બળી નાખે છે, તેમ કુંભકર્ણે વાનર સેનાને બળી નાખી હતી.
તતસ્તે વધ્યમાનાસ્તુ હતયૂથાઃ પ્લવંગમાઃ। વાનરા ભયસંવિગ્ના વિનેદુર્વિકૃતૈઃ સ્વરૈઃ
પછી જ્યારે વાનરો મારાતા અને તેમની ટોળીઓ નાશ પામી રહી હતી, ત્યારે ડરથી વાનરો વિક્રાળ અવાજે રડવા લાગ્યા.
અનેકશો વધ્યમાનાઃ કુમ્ભકર્ણેન વાનરાઃ। રાઘવં શરણં જગ્મુર્વ્યથિતા ભિન્નચેતસઃ
કુંભકર્ણના હાથે અનેક વાનરો મારાતા, દુઃખી અને ભયભીત થઈને તેઓ રાઘવ પાસે આશરો લેવા દોડી ગયા.
પ્રભગ્નાન્ વાનરાન્ દૃષ્ટ્વા વજ્રહસ્તાત્મજાત્મજઃ। અભ્યધાવત વેગેન કુમ્ભકર્ણં મહાહવે
વજ્રધારીના પુત્રથી વાનરો તૂટી પડેલા જોઈને પવનપુત્રના પુત્રે યુદ્ધમાં ઝડપથી કુંભકર્ણ પર ધાવા કર્યો.
શૈલશૃઙ્ગં મહદ્ ગૃહ્ય વિનદન્ સ મુહુર્મુહુઃ। ત્રાસયન્ રાક્ષસાન્ સર્વાન્ કુમ્ભકર્ણપદાનુગાન્
એણે મોટું પર્વતશિખર પકડીને વારંવાર ગર્જના કરી અને કુંભકર્ણના અનુયાયી બધા રાક્ષસોને ડરાવી દીધા.
ચિક્ષેપ શૈલશિખરં કુમ્ભકર્ણસ્ય મૂર્ધનિ। સ તેનાભિહતો મૂર્ધ્નિ શૈલેનેન્દ્રરિપુસ્તદા
એણે પર્વતનું શિખર કુંભકર્ણના માથા પર ફેંક્યું; એ પર્વતના ઘા થી ઈન્દ્રના દુશ્મનના માથા પર વાગ્યું.
કુમ્ભકર્ણઃ પ્રજજ્વાલ ક્રોધેન મહતા તદા। સોઽભ્યધાવત વેગેન વાલિપુત્રમમર્ષણઃ
ત્યારે કુંભકર્ણ ભારે ક્રોધથી ધગધગતો થયો અને ગુસ્સામાં વાલીપુત્ર પર ઝડપથી તૂટી પડ્યો.
કુમ્ભકર્ણો મહાનાદસ્ત્રાસયન્ સર્વવાનરાન્। શૂલં સસર્જ વૈ રોષાદઙ્ગદે તુ મહાબલઃ
કુંભકર્ણે ભયંકર ગર્જના કરી બધાં વાનરોને ડરાવી દીધા અને ગુસ્સામાં પોતાનું શૂળ મહાબલી અંગદ પર ફેંક્યું.
તદાપતન્તં બલવાન્ યુદ્ધમાર્ગવિશારદઃ। લાઘવાન્મોક્ષયામાસ બલવાન્ વાનરર્ષભઃ
જ્યારે એ શક્તિશાળી શૂળ ઝડપથી આવી રહ્યું હતું, ત્યારે વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ અને કુશળ વીર એ ચપળતાથી એને ટાળી દીધું.
ઉત્પત્ય ચૈનં તરસા તલેનોરસ્યતાડયત્। સ તેનાભિહતઃ કોપાત્ પ્રમુમોહાચલોપમઃ
પછી એ ઝડપથી ઉડીને, પોતાની હથેળીથી એની છાતી પર ઘા કર્યો; એ ઘા થી ગુસ્સામાં એ પર્વત જેવો વાનર બેભાન થઈ ગયો.