તતઃ પર્વતમુત્પાટ્ય દ્વિવિદઃ પ્લવગર્ષભઃ। દુદ્રાવ ગિરિશૃઙ્ગાભં વિલમ્બ ઇવ તોયદઃ
પછી વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ દ્વિવિદે એક પહાડ ઉખાડી લીધો અને તે પહાડના શિખર જેવા વાદળ જેવો દેખાતો આગળ ધસી ગયો.
તં સમુત્પાટ્ય ચિક્ષેપ કુમ્ભકર્ણાય વાનરઃ। તમપ્રાપ્ય મહાકાયં તસ્ય સૈન્યેઽપતત્ તતઃ
તે વાનરે એ પહાડ ઉખાડી કુંભકર્ણા પર ફેંક્યો, પણ એ મહાન દેહવાળાને ન લાગતાં એ કુંભકર્ણાની સેના પર પડ્યો.
મમર્દાશ્વાન્ ગજાંશ્ચાપિ રથાંશ્ચાપિ ગજોત્તમાન્। તાનિ ચાન્યાનિ રક્ષાંસિ એવં ચાન્યદ્ગિરેઃ શિરઃ
તે ઘોડા, હાથી, રથ અને શ્રેષ્ઠ હાથીઓને પણ ચૂરી નાખ્યા; અને બીજા રાક્ષસો તથા બીજું એક પહાડનું શિખર પણ નષ્ટ કર્યું.
તચ્છૈલવેગાભિહતં હતાશ્વં હતસારથિમ્। રક્ષસાં રુધિરક્લિન્નં બભૂવાયોધનં મહત્
પહાડના ઘાતથી ઘોડા અને રથ ચાલકો મરી ગયા, રાક્ષસોનું લોહી વહેતું મોટું યુદ્ધભૂમિ બની ગયું.
રથિનો વાનરેન્દ્રાણાં શરૈઃ કાલાન્તકોપમૈઃ। શિરાંસિ નર્દતાં જહ્રુઃ સહસા ભીમનિઃસ્વનાઃ
વાનરોએ પોતાના વીર રથસ્વારો દ્વારા, મૃત્યુના ક્રોધ જેટલા ભયાનક બાણોથી, ભયાનક અવાજ કરતા રાક્ષસોના માથા તોડી નાખ્યા.
વાનરાશ્ચ મહાત્માનઃ સમુત્પાટ્ય મહાદ્રુમાન્। રથાનશ્વાન્ ગજાનુષ્ટ્રાન્ રાક્ષસાનભ્યસૂદયન્
મહાન આત્માવાળા વાનરો મોટા વૃક્ષો ઉખાડી, રથ, ઘોડા, હાથી, ઊંટ અને રાક્ષસોને મારવા લાગ્યા.
હનૂમાન્ શૈલશૃઙ્ગાણિ શિલાશ્ચ વિવિધાન્ દ્રુમાન્। વવર્ષ કુમ્ભકર્ણસ્ય શિરસ્યમ્બરમાસ્થિતઃ
હનુમાન આકાશમાં ઊભા રહીને કુંભકર્ણાના માથા પર પહાડના શિખરો, વિવિધ પથ્થરો અને વૃક્ષોની વરસાદ વરસાવતો રહ્યો.
તાનિ પર્વતશૃઙ્ગાણિ શૂલેન સ બિભેદ હ। બભઞ્જ વૃક્ષવર્ષં ચ કુમ્ભકર્ણો મહાબલઃ
પણ મહાબળવાન કુંભકર્ણાએ પોતાના શૂળથી એ પહાડના શિખરો તોડી નાખ્યા અને વૃક્ષોની વરસાદ પણ ભાંગી નાખી.
તતો હરીણાં તદનીકમુગ્રં દુદ્રાવ શૂલં નિશિતં પ્રગૃહ્ય। તસ્થૌ સ તસ્યાપતતઃ પરસ્તા- ન્મહીધરાગ્રં હનુમાન્ પ્રગૃહ્ય
પછી તે તીખો શૂળ પકડીને વાનરોની ભયાનક સેના પર તૂટી પડ્યો; હનુમાને એક પહાડનું શિખર પકડીને તેના સામે ઊભા રહ્યા.
સ કુમ્ભકર્ણં કુપિતો જઘાન વેગેન શૈલોત્તમભીમકાયમ્। સંચુક્ષુભે તેન તદાભિભૂતો મેદાર્દ્રગાત્રો રુધિરાવસિક્તઃ
હનુમાનજી ગુસ્સે થઈને, પહાડ જેવું ભયાનક શરીર ધરાવતા કુંભકર્ણને જોરદાર પ્રહાર કર્યો; એ પ્રહારથી કુંભકર્ણ હચમચી ગયો, એની દેહમાંથી લોહી અને ચરબી વહેતી હતી.
સ શૂલમાવિધ્ય તડિત્પ્રકાશં ગિરિં યથા પ્રજ્વલિતાગ્નિશૃઙ્ગમ્। બાહ્વન્તરે મારુતિમાજઘાન ગુહોઽચલં ક્રૌઞ્ચમિવોગ્રશક્ત્યા
પછી કુંભકર્ણે વીજળી જેવી ચમકતી અને અગ્નિ જેવી ધધકતી શૂળ વડે પહાડને ભેદી, અને એ શૂળથી હનુમાનજીના હાથ વચ્ચે ઘાત કર્યો, જેમ ગુહાએ ભયાનક શક્તિથી ક્રૌંચ પર્વતને ઘાયલ કર્યો હતો.
સ શૂલનિર્ભિન્નમહાભુજાન્તરઃ પ્રવિહ્વલઃ શોણિતમુદ્વમન્ મુખાત્ । નનાદ ભીમં હનુમાન્ મહાહવે યુગાન્તમેઘસ્તનિતસ્વનોપમમ્
શૂળથી હાથ વચ્ચે ઘાયલ થયેલા હનુમાનજી લથડતા, મોઢામાંથી લોહી વહેતું, એ ભયાનક યુદ્ધમાં ભયંકર ગર્જના કરી, જે યુગના અંતે મેઘના ગર્જન જેવી લાગતી હતી.
તતો વિનેદુઃ સહસા પ્રહૃષ્ટા રક્ષોગણાસ્તં વ્યથિતં સમીક્ષ્ય। પ્લવંગમાસ્તુ વ્યથિતા ભયાર્તાઃ પ્રદુદ્રુવુઃ સંયતિ કુમ્ભકર્ણાત્
પછી હનુમાનજીને વ્યથિત જોઈને રાક્ષસો ખુશ થઈને જોરથી ચીસો પાડવા લાગ્યા, જ્યારે વાનરો ડરીને યુદ્ધભૂમિ પર કુંભકર્ણથી ભાગી ગયા.
તતસ્તુ નીલો બલવાન્ પર્યવસ્થાપયન્ બલમ્। પ્રવિચિક્ષેપ શૈલાગ્રં કુમ્ભકર્ણાય ધીમતે
પછી શક્તિશાળી નીલએ સૈન્યને સંભાળ્યું અને બુદ્ધિશાળી કુંભકર્ણ પર એક પર્વતશિખર ફેંક્યું.
તદાપતન્તં સમ્પ્રેક્ષ્ય મુષ્ટિનાભિજઘાન હ। મુષ્ટિપ્રહારાભિહતં તચ્છૈલાગ્રં વ્યશીર્યત। સવિસ્ફુલિઙ્ગં સજ્વાલં નિપપાત મહીતલે
એ પર્વતશિખર ઝડપથી આવતું જોઈ, કુંભકર્ણે મક્કીથી ઘાત કર્યો; એ ઘાતથી પર્વતશિખર તૂટી ગયું અને ચમકતી ચિંગારીઓ સાથે જમીન પર પડી ગયું.
ઋષભઃ શરભો નીલો ગવાક્ષો ગન્ધમાદનઃ। પઞ્ચ વાનરશાર્દૂલાઃ કુમ્ભકર્ણમુપાદ્રવન્
ઋષભ, શરભ, નીલ, ગવાક્ષ અને ગંધમાદન—આ પાંચ વાનરવીર કુંભકર્ણ પર દોડી ગયા.
શૈલૈર્વૃક્ષૈસ્તલૈઃ પાદૈર્મુષ્ટિભિશ્ચ મહાબલાઃ। કુમ્ભકર્ણં મહાકાયં નિજઘ્નુઃ સર્વતો યુધિ
એ શક્તિશાળી વાનરો યુદ્ધમાં ચારેય બાજુથી પર્વતો, વૃક્ષો, તાળી, પગ અને મુઠ્ઠી વડે વિશાળ કાયાવાળા કુંભકર્ણને મારવા લાગ્યા.
સ્પર્શાનિવ પ્રહારાંસ્તાન્ વેદયાનો ન વિવ્યથે। ઋષભં તુ મહાવેગં બાહુભ્યાં પરિષસ્વજે
એ બધા પ્રહારો માત્ર સ્પર્શ જેવાં લાગ્યા, કુંભકર્ણને કશી અસર થઈ નહીં; પણ તેણે ઝડપથી ઋષભને પોતાના હાથમાં પકડી લીધો.
કુમ્ભકર્ણભુજાભ્યાં તુ પીડિતો વાનરર્ષભઃ। નિપપાતર્ષભો ભીમઃ પ્રમુખાગતશોણિતઃ
કુંભકર્ણના હાથમાં દબાયેલા ઋષભ વાનરવીર જમીન પર પડી ગયા, એમના મુખમાંથી લોહી વહેતું હતું.
મુષ્ટિના શરભં હત્વા જાનુના નીલમાહવે। આજઘાન ગવાક્ષં તુ તલેનેન્દ્રરિપુસ્તદા। પાદેનાભ્યહનત્ ક્રુદ્ધસ્તરસા ગન્ધમાદનમ્
કુંભકર્ણે મુઠ્ઠીથી શરભને, ઘૂંટણે થી નીલને, હાથથી ગવાક્ષને અને ગુસ્સામાં ઝડપથી પગથી ગંધમાદનને ઘાત કર્યો.
દત્તપ્રહારવ્યથિતા મુમુહુઃ શોણિતોક્ષિતાઃ। નિપેતુસ્તે તુ મેદિન્યાં નિકૃત્તા ઇવ કિંશુકાઃ
પ્રહારોને લીધે ઘાયલ અને લોહીથી ભીંજાયેલા એ વાનરો બેભાન થઈ ગયા અને કાપી નાખેલા કિંચુક ફૂલો જેવાં જમીન પર પડી ગયા.
તેષુ વાનરમુખ્યેષુ પાતિતેષુ મહાત્મસુ। વાનરાણાં સહસ્રાણિ કુમ્ભકર્ણં પ્રદુદ્રુવુઃ
જ્યારે એ મહાન આત્માવાળા મુખ્ય વાનરો પડી ગયા, ત્યારે હજારો વાનરો કુંભકર્ણથી ડરીને ભાગી ગયા.
તં શૈલમિવ શૈલાભાઃ સર્વે તુ પ્લવગર્ષભાઃ। સમારુહ્ય સમુત્પત્ય દદંશુશ્ચ મહાબલાઃ
પર્વત જેવાં બધા વાનર નેતાઓ કુંભકર્ણ પર ચડી ગયા, ઉડીને એના શરીર પર પહોંચ્યા અને દાંતથી કટકટાવા લાગ્યા.
તં નખૈર્દશનૈશ્ચાપિ મુષ્ટિભિર્બાહુભિસ્તથા। કુમ્ભકર્ણં મહાબાહું નિજઘ્નુઃ પ્લવગર્ષભાઃ
એ વાનર નેતાઓએ પોતાના નખ, દાંત, મુઠ્ઠી અને હાથ વડે શક્તિશાળી કુંભકર્ણને માર્યો.
સ વાનરસહસ્રૈસ્તુ વિચિતઃ પર્વતોપમઃ। રરાજ રાક્ષસવ્યાઘ્રો ગિરિરાત્મરુહૈરિવ
હજારો વાનરો વડે ઢંકાયેલો, પર્વત જેવો એ રાક્ષસવીર કુંભકર્ણ, પોતાનાં વૃક્ષોથી શોભતા પર્વત જેવો દેખાતો હતો.
બાહુભ્યાં વાનરાન્ સર્વાન્ પ્રગૃહ્ય સ મહાબલઃ। ભક્ષયામાસ સંક્રુદ્ધો ગરુડઃ પન્નગાનિવ
એ મહાબલી કુંભકર્ણે પોતાના હાથથી બધા વાનરોને પકડી લીધા અને ગુસ્સામાં તેમને ગરુડ જેવો સાપોને ભક્ષે તેમ ગળી જવા લાગ્યો.
પ્રક્ષિપ્તાઃ કુમ્ભકર્ણેન વક્ત્રે પાતાલસંનિભે। નાસાપુટાભ્યાં સંજગ્મુઃ કર્ણાભ્યાં ચૈવ વાનરાઃ
કુંભકર્ણે વાનરોને પોતાના પાતાળ સમાન ઊંડા મોઢામાં નાખ્યા, પણ એ વાનરો એની નાક અને કાનમાંથી બહાર આવી ગયા.
ભક્ષયન્ ભૃશસંક્રુદ્ધો હરીન્ પર્વતસંનિભઃ। બભઞ્જ વાનરાન્ સર્વાન્ સંક્રુદ્ધો રાક્ષસોત્તમઃ
પર્વત જેવો એ મહાન રાક્ષસ, ભારે ગુસ્સામાં વાનરોને ખાઈ રહ્યો હતો અને ક્રોધમાં બધા વાનરોને તોડી નાખતો હતો.
માંસશોણિતસંક્લેદાં કુર્વન્ ભૂમિં સ રાક્ષસઃ। ચચાર હરિસૈન્યેષુ કાલાગ્નિરિવ મૂર્ચ્છિતઃ
એ રાક્ષસે જમીનને માંસ અને લોહીથી ભીંજવી દીધી હતી અને વાનર સેના વચ્ચે પાગલ થયેલા યમદૂત જેવો ફરી રહ્યો હતો.
વજ્રહસ્તો યથા શક્રઃ પાશહસ્ત ઇવાન્તકઃ। શૂલહસ્તો બભૌ યુદ્ધે કુમ્ભકર્ણો મહાબલઃ
યુદ્ધમાં મહાબલી કુંભકર્ણ હાથમાં શૂળ લઈને એવો ભાસતો હતો જેમ ઈન્દ્ર વજ્રધારી હોય કે યમદૂત ફાંસ લઈને ઉભો હોય.