ભીરોઃ પ્રવાદાઃ શ્રૂયન્તે યસ્તુ જીવતિ ધિક્કૃતઃ। માર્ગઃ સત્પુરુષૈર્જુષ્ટઃ સેવ્યતાં ત્યજ્યતાં ભયમ્
ડરપોકોની વાતો સાંભળાય છે; જે જીવતો રહે છે તે નિંદિત થાય છે. સારા લોકો જે માર્ગે ચાલે છે, એ અનુસરો, ડર છોડો.
શયામહે વા નિહતાઃ પૃથિવ્યામલ્પજીવિતાઃ। પ્રાપ્નુયામો બ્રહ્મલોકં દુષ્પ્રાપં ચ કુયોધિભિઃ
ચાલો, આપણે ધરતી પર મરી પડીએ, આપણું જીવન ટૂંકું છે; કદાચ આપણે બ્રહ્માનો લોક પ્રાપ્ત કરી શકીશું, જે દુષ્ટો માટે અઘરો છે.
અવાપ્નુયામઃ કીર્તિં વા નિહત્વા શત્રુમાહવે। નિહતા વીરલોકસ્ય ભોક્ષ્યામો વસુ વાનરાઃ
અથવા, ચાલો દુશ્મનને યુદ્ધમાં મારીને કીર્તિ મેળવીએ; જો મરી જઈએ તો વીરલોકમાં આનંદ માણીશું, અથવા ધન સંપત્તિ મેળવશું, વાનરો.
ન કુમ્ભકર્ણઃ કાકુત્સ્થં દૃષ્ટ્વા જીવન્ ગમિષ્યતિ। દીપ્યમાનમિવાસાદ્ય પતઙ્ગો જ્વલનં યથા
કુંભકર્ણ કાકુત્સ્થને જોઈને જીવતો નહીં બચી શકે, જેમ કે જ્યોત પાસે ગયેલો પતંગિયો આગમાં ભસ્મ થઈ જાય છે.
પલાયનેન ચોદ્દિષ્ટાઃ પ્રાણાન્ રક્ષામહે વયમ્। એકેન બહવો ભગ્ના યશો નાશં ગમિષ્યતિ
અમે ભાગીને જીવ બચાવીએ છીએ; એકે અનેકને તોડી નાખ્યા છે, અને આપણું યશ નાશ પામશે.
એવં બ્રુવાણં તં શૂરમઙ્ગદં કનકાઙ્ગદમ્। દ્રવમાણાસ્તતો વાક્યમૂચુઃ શૂરવિગર્હિતમ્
જ્યારે સુવર્ણ આભૂષણોથી સજ્જ એવા વીર અંગદે આવું કહ્યું, ત્યારે ભાગી રહેલા વાનરો એવાં શબ્દો બોલ્યા જે વીરોએ નાપસંદ કર્યા.
કૃતં નઃ કદનં ઘોરં કુમ્ભકર્ણેન રક્ષસા। ન સ્થાનકાલો ગચ્છામો દયિતં જીવિતં હિ નઃ
કુંભકર્ણ રાક્ષસે અમારો ભયાનક સંહાર કર્યો છે; હવે ઊભા રહેવાનો સમય કે સ્થાન નથી—ચાલો, કેમ કે આપણું જીવન અમને પ્રિય છે.
એતાવદુક્ત્વા વચનં સર્વે તે ભેજિરે દિશઃ। ભીમં ભીમાક્ષમાયાન્તં દૃષ્ટ્વા વાનરયૂથપાઃ
આવાં શબ્દો બોલીને, બધા અલગ અલગ દિશામાં દોડી ગયા, કારણ કે વાનર નેતાઓએ ભયાનક અને ભયંકર આંખો ધરાવતા ભીમને આવતો જોઈ લીધો હતો.
દ્રવમાણાસ્તુ તે વીરા અઙ્ગદેન બલીમુખાઃ। સાન્ત્વનૈશ્ચાનુમાનૈશ્ચ તતઃ સર્વે નિવર્તિતાઃ
પણ એ વીર વાનરો, અંગદના નેતૃત્વમાં, તેની સમજાવટ અને સમજણથી પાછા વળી આવ્યા.
પ્રહર્ષમુપનીતાશ્ચ વાલિપુત્રેણ ધીમતા। આજ્ઞાપ્રતીક્ષાસ્તસ્થુશ્ચ સર્વે વાનરયૂથપાઃ
વાળીપુત્રની બુદ્ધિથી ખુશ થઈને, બધા વાનર નેતાઓ આજ્ઞાની રાહ જોઈને ઊભા રહ્યા.
ઋષભશરભમૈન્દધૂમ્રનીલાઃ કુમુદસુષેણગવાક્ષરમ્ભતારાઃ। દ્વિવિદપનસવાયુપુત્રમુખ્યા- સ્ત્વરિતતરાભિમુખં રણં પ્રયાતાઃ
ઋષભ, શરભ, મૈંદ, ધૂમ્ર, નીલ, કુમુદ, સુષેણ, ગવાક્ષ, રંભા, તારા અને મુખ્ય વાનરો—દ્વિવિદ, પનસ અને વાયુપુત્ર—બધા જલદી જલદી યુદ્ધ તરફ દોડી ગયા.
thumb|સપ્તષષ્ટિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે સપ્તષષ્ટિતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રેષ્ઠ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડના સત્તરમું સર્ગ સાંભળો.
તે નિવૃત્તા મહાકાયાઃ શ્રુત્વાઙ્ગદવચસ્તદા। નૈષ્ઠિકીં બુદ્ધિમાસ્થાય સર્વે સંગ્રામકાઙ્ક્ષિણઃ
આ મહાન દેહવાળા વાનરો એંગદના શબ્દો સાંભળીને પાછા ફર્યા અને બધા જ યુદ્ધની ઇચ્છા રાખીને દૃઢ નિશ્ચયે ઉભા રહ્યા.
સમુદીરિતવીર્યાસ્તે સમારોપિતવિક્રમાઃ। પર્યવસ્થાપિતા વાક્યૈરઙ્ગદેન બલીયસા
તેમની હિંમત જાગી, પરાક્રમ પણ પ્રગટ થયો; શક્તિશાળી એંગદના શબ્દોથી તેઓ સ્થિર થયા.
પ્રયાતાશ્ચ ગતા હર્ષં મરણે કૃતનિશ્ચયાઃ। ચક્રુઃ સુતુમુલં યુદ્ધં વાનરાસ્ત્યક્તજીવિતાઃ
મૃત્યુનો નિશ્ચય કરીને, તેઓ આનંદથી આગળ વધ્યા; વાનરો પોતાનું જીવન ત્યજીને ભારે યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.
અથ વૃક્ષાન્ મહાકાયાઃ સાનૂનિ સુમહાન્તિ ચ। વાનરાસ્તૂર્ણમુદ્યમ્ય કુમ્ભકર્ણમભિદ્રવન્
પછી મોટા દેહવાળા વાનરો ઝડપથી વિશાળ વૃક્ષો અને પહાડના શિખરો ઉઠાવીને કુંભકર્ણા પર તૂટી પડ્યા.
કુમ્ભકર્ણઃ સુસંક્રુદ્ધો ગદામુદ્યમ્ય વીર્યવાન્। ધર્ષયન્ સ મહાકાયઃ સમન્તાદ્ વ્યક્ષિપદ્ રિપૂન્
કુંભકર્ણા ખૂબ જ ગુસ્સામાં અને શક્તિશાળી બનીને ગદા ઉંચકીને, પોતાના વિશાળ દેહથી ચારે બાજુ દુશ્મનોને મારવા લાગ્યો.
શતાનિ સપ્ત ચાષ્ટૌ ચ સહસ્રાણિ ચ વાનરાઃ। પ્રકીર્ણાઃ શેરતે ભૂમૌ કુમ્ભકર્ણેન તાડિતાઃ
કુંભકર્ણાના ઘાતથી સાતસો અને આઠ હજાર વાનરો જમીન પર વિખેરાઈ પડ્યા.
ષોડશાષ્ટૌ ચ દશ ચ વિંશત્ત્રિંશત્તથૈવ ચ। પરિક્ષિપ્ય ચ બાહુભ્યાં ખાદન્ સ પરિધાવતિ। ભક્ષયન્ ભૃશસંક્રુદ્ધો ગરુડઃ પન્નગાનિવ
પછી તે સોળ, આઠ, દસ, વીસ અને ત્રીસ વાનરોને પોતાના હાથથી ઘેરીને દોડતો દોડતો ખાતો ગયો, જેમ ગુસ્સે ભરેલો ગરુડ સાપોને ભક્ષે છે.
કૃચ્છ્રેણ ચ સમાશ્વસ્તાઃ સંગમ્ય ચ તતસ્તતઃ। વૃક્ષાદ્રિહસ્તા હરયસ્તસ્થુઃ સંગ્રામમૂર્ધનિ
મોટી મુશ્કેલીથી થોડા વાનરો ફરી સંભળી, અહીં-અહીં ભેગા થઈને વૃક્ષો અને પહાડો હાથમાં લઈને યુદ્ધના મથકે ઊભા રહ્યા.
તતઃ પર્વતમુત્પાટ્ય દ્વિવિદઃ પ્લવગર્ષભઃ। દુદ્રાવ ગિરિશૃઙ્ગાભં વિલમ્બ ઇવ તોયદઃ
પછી વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ દ્વિવિદે એક પહાડ ઉખાડી લીધો અને તે પહાડના શિખર જેવા વાદળ જેવો દેખાતો આગળ ધસી ગયો.
તં સમુત્પાટ્ય ચિક્ષેપ કુમ્ભકર્ણાય વાનરઃ। તમપ્રાપ્ય મહાકાયં તસ્ય સૈન્યેઽપતત્ તતઃ
તે વાનરે એ પહાડ ઉખાડી કુંભકર્ણા પર ફેંક્યો, પણ એ મહાન દેહવાળાને ન લાગતાં એ કુંભકર્ણાની સેના પર પડ્યો.
મમર્દાશ્વાન્ ગજાંશ્ચાપિ રથાંશ્ચાપિ ગજોત્તમાન્। તાનિ ચાન્યાનિ રક્ષાંસિ એવં ચાન્યદ્ગિરેઃ શિરઃ
તે ઘોડા, હાથી, રથ અને શ્રેષ્ઠ હાથીઓને પણ ચૂરી નાખ્યા; અને બીજા રાક્ષસો તથા બીજું એક પહાડનું શિખર પણ નષ્ટ કર્યું.
તચ્છૈલવેગાભિહતં હતાશ્વં હતસારથિમ્। રક્ષસાં રુધિરક્લિન્નં બભૂવાયોધનં મહત્
પહાડના ઘાતથી ઘોડા અને રથ ચાલકો મરી ગયા, રાક્ષસોનું લોહી વહેતું મોટું યુદ્ધભૂમિ બની ગયું.
રથિનો વાનરેન્દ્રાણાં શરૈઃ કાલાન્તકોપમૈઃ। શિરાંસિ નર્દતાં જહ્રુઃ સહસા ભીમનિઃસ્વનાઃ
વાનરોએ પોતાના વીર રથસ્વારો દ્વારા, મૃત્યુના ક્રોધ જેટલા ભયાનક બાણોથી, ભયાનક અવાજ કરતા રાક્ષસોના માથા તોડી નાખ્યા.
વાનરાશ્ચ મહાત્માનઃ સમુત્પાટ્ય મહાદ્રુમાન્। રથાનશ્વાન્ ગજાનુષ્ટ્રાન્ રાક્ષસાનભ્યસૂદયન્
મહાન આત્માવાળા વાનરો મોટા વૃક્ષો ઉખાડી, રથ, ઘોડા, હાથી, ઊંટ અને રાક્ષસોને મારવા લાગ્યા.
હનૂમાન્ શૈલશૃઙ્ગાણિ શિલાશ્ચ વિવિધાન્ દ્રુમાન્। વવર્ષ કુમ્ભકર્ણસ્ય શિરસ્યમ્બરમાસ્થિતઃ
હનુમાન આકાશમાં ઊભા રહીને કુંભકર્ણાના માથા પર પહાડના શિખરો, વિવિધ પથ્થરો અને વૃક્ષોની વરસાદ વરસાવતો રહ્યો.
તાનિ પર્વતશૃઙ્ગાણિ શૂલેન સ બિભેદ હ। બભઞ્જ વૃક્ષવર્ષં ચ કુમ્ભકર્ણો મહાબલઃ
પણ મહાબળવાન કુંભકર્ણાએ પોતાના શૂળથી એ પહાડના શિખરો તોડી નાખ્યા અને વૃક્ષોની વરસાદ પણ ભાંગી નાખી.
તતો હરીણાં તદનીકમુગ્રં દુદ્રાવ શૂલં નિશિતં પ્રગૃહ્ય। તસ્થૌ સ તસ્યાપતતઃ પરસ્તા- ન્મહીધરાગ્રં હનુમાન્ પ્રગૃહ્ય
પછી તે તીખો શૂળ પકડીને વાનરોની ભયાનક સેના પર તૂટી પડ્યો; હનુમાને એક પહાડનું શિખર પકડીને તેના સામે ઊભા રહ્યા.
સ કુમ્ભકર્ણં કુપિતો જઘાન વેગેન શૈલોત્તમભીમકાયમ્। સંચુક્ષુભે તેન તદાભિભૂતો મેદાર્દ્રગાત્રો રુધિરાવસિક્તઃ
હનુમાનજી ગુસ્સે થઈને, પહાડ જેવું ભયાનક શરીર ધરાવતા કુંભકર્ણને જોરદાર પ્રહાર કર્યો; એ પ્રહારથી કુંભકર્ણ હચમચી ગયો, એની દેહમાંથી લોહી અને ચરબી વહેતી હતી.