તમવધ્યં મઘવતા યમેન વરુણેન વા। પ્રેક્ષ્ય ભીમાક્ષમાયાન્તં વાનરા વિપ્રદુદ્રુવુઃ
તેના ભયાનક નેત્રો અને એવાં રૂપને જોઈને, જે ઇન્દ્ર, યમ કે વરુણ માટે પણ અજય છે, વાનરો ડરીને ભાગી પડ્યા.
તાંસ્તુ વિપ્રદ્રુતાન્ દૃષ્ટ્વા રાજપુત્રોઽઙ્ગદોઽબ્રવીત્। નલં નીલં ગવાક્ષં ચ કુમુદં ચ મહાબલમ્
તેમને ભાગતા જોઈને રાજપુત્ર અંગદે નલ, નીલ, ગવાક્ષ અને મહાબલી કુમુદને કહ્યું.
આત્મનસ્તાનિ વિસ્મૃત્ય વીર્યાણ્યભિજનાનિ ચ। ક્વ ગચ્છત ભયત્રસ્તાઃ પ્રાકૃતા હરયો યથા
તમે પોતાનું બળ અને વંશ ભૂલી ગયા છો? ડરીને ક્યાં જઈ રહ્યા છો, સામાન્ય વાનરોની જેમ?
સાધુ સૌમ્યા નિવર્તધ્વં કિં પ્રાણાન્ પરિરક્ષથ। નાલં યુદ્ધાય વૈ રક્ષો મહતીયં વિભીષિકા
મિત્રો, પાછા આવો! માત્ર પોતાનો જીવ બચાવવાનો શું અર્થ? આ રાક્ષસ યુદ્ધ માટે યોગ્ય નથી; આ ભય તો બહુ મોટો છે.
મહતીમુત્થિતામેનાં રાક્ષસાનાં વિભીષિકામ્। વિક્રમાદ્ વિધમિષ્યામો નિવર્તધ્વં પ્લવઙ્ગમાઃ
રાક્ષસોની આ મોટી ભયંકરતા ઊભી થઈ છે; આપણે પોતાના શૌર્યથી તેને દૂર કરીશું. વાનરો, પાછા આવો!
કૃચ્છ્રેણ તુ સમાશ્વસ્ય સંગમ્ય ચ તતસ્તતઃ। વૃક્ષાન્ ગૃહીત્વા હરયઃ સમ્પ્રતસ્થૂ રણાજિરે
મુશ્કેલીથી પોતાને સંભાળી અને એકઠા થઈને વાનરો વૃક્ષો પકડીને યુદ્ધભૂમિ તરફ આગળ વધ્યા.
તે નિવર્ત્ય તુ સંરબ્ધાઃ કુમ્ભકર્ણં વનૌકસઃ। નિજઘ્નુઃ પરમક્રુદ્ધાઃ સમદા ઇવ કુઞ્જરાઃ
પાછા ફરીને, જંગલવાસી વાનરો ગુસ્સામાં ભરાઈ કુંભકર્ણ પર તૂટી પડ્યા, જાણે મસ્ત હાથીઓ હોય એમ.
પ્રાંશુભિર્ગિરિશૃઙ્ગૈશ્ચ શિલાભિશ્ચ મહાબલાઃ। પાદપૈઃ પુષ્પિતાગ્રૈશ્ચ હન્યમાનો ન કમ્પતે
પર્વતના શિખરો, ભારે પથ્થરો અને ફૂલેલા વૃક્ષોના ટોચોથી માર પડતો હોવા છતાં, એ મહાબલી અડગ રહ્યો.
તસ્ય ગાત્રેષુ પતિતા ભિદ્યન્તે બહવઃ શિલાઃ। પાદપાઃ પુષ્પિતાગ્રાશ્ચ ભગ્નાઃ પેતુર્મહીતલે
તેના શરીર પર પડતા અનેક પથ્થરો તૂટી જાય છે; ફૂલેલા વૃક્ષોના ટોચો તૂટી જમીન પર પડી જાય છે.
સોઽપિ સૈન્યાનિ સંક્રુદ્ધૌ વાનરાણાં મહૌજસામ્। મમન્થ પરમાયત્તો વનાન્યગ્નિરિવોત્થિતઃ
તે પણ ભારે ગુસ્સામાં, પોતાની પૂરી શક્તિથી, વાનરોની સેના વચ્ચે તોફાન મચાવે છે, જાણે જંગલમાં આગ ફાટી નીકળે તેમ.
લોહિતાર્દ્રાસ્તુ બહવઃ શેરતે વાનરર્ષભાઃ। નિરસ્તાઃ પતિતા ભૂમૌ તામ્રપુષ્પા ઇવ દ્રુમાઃ
ઘણા વાનર નેતાઓ લોહીથી તરબતર થઈને જમીન પર પડેલા છે, જાણે તાંબાં જેવા ફૂલો ધરાવતા વૃક્ષો ધરતી પર પડી ગયા હોય.
લઙ્ઘયન્તઃ પ્રધાવન્તો વાનરા નાવલોકયન્। કેચિત્ સમુદ્રે પતિતાઃ કેચિદ્ ગગનમાસ્થિતાઃ
વાનરો કૂદી અને દોડી રહ્યા છે, પાછળ જોઈયા વિના; કેટલાંક સમુદ્રમાં પડી ગયા, કેટલાંક આકાશ સુધી પહોંચી ગયા.
વધ્યમાનાસ્તુ તે વીરા રાક્ષસેન ચ લીલયા। સાગરં યેન તે તીર્ણાઃ પથા તેનૈવ દુદ્રુવુઃ
રાક્ષસે સરળતાથી મારતા, એ વીરોએ એ જ રસ્તે ભાગ લીધો, જેને લઈને તેઓ સમુદ્ર પાર કર્યા હતા.
તે સ્થલાનિ તદા નિમ્નં વિવર્ણવદના ભયાત્। ઋક્ષા વૃક્ષાન્ સમારૂઢાઃ કેચિત્ પર્વતમાશ્રિતાઃ
એ સમયે ભયથી ભમાયેલા, વાદળી ચહેરાવાળા રીંછોએ જમીન છોડીને કેટલાક વૃક્ષો પર ચઢી ગયા, તો કેટલાક પહાડો પર આશરો લેવા દોડી ગયા.
મમજ્જુરર્ણવે કેચિદ્ ગુહાઃ કેચિત્ સમાશ્રિતાઃ। નિપેતુઃ કેચિદપરે કેચિન્નૈવાવતસ્થિરે। કેચિદ્ ભૂમૌ નિપતિતાઃ કેચિત્ સુપ્તા મૃતા ઇવ
કેટલાક ઉગ્ર સમુદ્રમાં ડૂબી ગયા, કેટલાક ગુફાઓમાં છુપાઈ ગયા, બીજા કેટલાક પડી ગયા, કેટલાક ઊભા રહી શક્યા નહીં; કેટલાક જમીન પર પડ્યા હતા, તો કેટલાક તો મરણ પામ્યા હોય એમ સૂઈ ગયા હતા.
તાન્ સમીક્ષ્યાઙ્ગદો ભગ્નાન્ વાનરાનિદમબ્રવીત્। અવતિષ્ઠત યુધ્યામો નિવર્તધ્વં પ્લવંગમાઃ
આ રીતે વાનરોને તૂટેલા જોઈને અંગદએ કહ્યું: 'દૃઢ રહો! ચાલો, આપણે લડીયે! વાનરો, પાછા વળો!'
ભગ્નાનાં વો ન પશ્યામિ પરિક્રમ્ય મહીમિમામ્। સ્થાનં સર્વે નિવર્તધ્વં કિં પ્રાણાન્ પરિરક્ષથ
હું આખી ધરતી ફર્યા પછી પણ તૂટેલા તમારો ક્યાંય આશરો નથી જોઈ રહ્યો. બધા પાછા વળો! જીવ બચાવવા શું કરો છો?
નિરાયુધાનાં ક્રમતામસઙ્ગગતિપૌરુષાઃ। દારા હ્યુપહસિષ્યન્તિ સ વૈ ઘાતઃ સુજીવતામ્
હથિયાર વિના, મનોબળ અને પરાક્રમ વગર, તમારી પત્નીઓ તમારો ઉપહાસ કરશે; એ જ સાચા જીવંત લોકોનું ખરાબ અંત છે.
કુલેષુ જાતાઃ સર્વેઽસ્મિન્ વિસ્તીર્ણેષુ મહત્સુ ચ। ક્વ ગચ્છત ભયત્રસ્તાઃ પ્રાકૃતા હરયો યથા। અનાર્યાઃ ખલુ યદ્ભીતાસ્ત્યક્ત્વા વીર્યં પ્રધાવત
આ વિશાળ અને મહાન કુળોમાં જન્મેલા તમે બધા—ક્યાં દોડી રહ્યા છો, ડરથી કંપતા સામાન્ય વાનરોની જેમ? ખરેખર, નિર્દય લોકો જ ડરીને પોતાનું શૌર્ય છોડી ભાગે છે.
વિકત્થનાનિ વો યાનિ ભવદ્ભિર્જનસંસદિ। તાનિ વઃ ક્વ નુ યાતાનિ સોદગ્રાણિ હિતાનિ ચ
લોકોમાં તમે જે મોટા મોટા દાવા કર્યા હતા, એ બધા ગર્વભર્યા અને ઉત્તમ શબ્દો હવે ક્યાં ગયા?
ભીરોઃ પ્રવાદાઃ શ્રૂયન્તે યસ્તુ જીવતિ ધિક્કૃતઃ। માર્ગઃ સત્પુરુષૈર્જુષ્ટઃ સેવ્યતાં ત્યજ્યતાં ભયમ્
ડરપોકોની વાતો સાંભળાય છે; જે જીવતો રહે છે તે નિંદિત થાય છે. સારા લોકો જે માર્ગે ચાલે છે, એ અનુસરો, ડર છોડો.
શયામહે વા નિહતાઃ પૃથિવ્યામલ્પજીવિતાઃ। પ્રાપ્નુયામો બ્રહ્મલોકં દુષ્પ્રાપં ચ કુયોધિભિઃ
ચાલો, આપણે ધરતી પર મરી પડીએ, આપણું જીવન ટૂંકું છે; કદાચ આપણે બ્રહ્માનો લોક પ્રાપ્ત કરી શકીશું, જે દુષ્ટો માટે અઘરો છે.
અવાપ્નુયામઃ કીર્તિં વા નિહત્વા શત્રુમાહવે। નિહતા વીરલોકસ્ય ભોક્ષ્યામો વસુ વાનરાઃ
અથવા, ચાલો દુશ્મનને યુદ્ધમાં મારીને કીર્તિ મેળવીએ; જો મરી જઈએ તો વીરલોકમાં આનંદ માણીશું, અથવા ધન સંપત્તિ મેળવશું, વાનરો.
ન કુમ્ભકર્ણઃ કાકુત્સ્થં દૃષ્ટ્વા જીવન્ ગમિષ્યતિ। દીપ્યમાનમિવાસાદ્ય પતઙ્ગો જ્વલનં યથા
કુંભકર્ણ કાકુત્સ્થને જોઈને જીવતો નહીં બચી શકે, જેમ કે જ્યોત પાસે ગયેલો પતંગિયો આગમાં ભસ્મ થઈ જાય છે.
પલાયનેન ચોદ્દિષ્ટાઃ પ્રાણાન્ રક્ષામહે વયમ્। એકેન બહવો ભગ્ના યશો નાશં ગમિષ્યતિ
અમે ભાગીને જીવ બચાવીએ છીએ; એકે અનેકને તોડી નાખ્યા છે, અને આપણું યશ નાશ પામશે.
એવં બ્રુવાણં તં શૂરમઙ્ગદં કનકાઙ્ગદમ્। દ્રવમાણાસ્તતો વાક્યમૂચુઃ શૂરવિગર્હિતમ્
જ્યારે સુવર્ણ આભૂષણોથી સજ્જ એવા વીર અંગદે આવું કહ્યું, ત્યારે ભાગી રહેલા વાનરો એવાં શબ્દો બોલ્યા જે વીરોએ નાપસંદ કર્યા.
કૃતં નઃ કદનં ઘોરં કુમ્ભકર્ણેન રક્ષસા। ન સ્થાનકાલો ગચ્છામો દયિતં જીવિતં હિ નઃ
કુંભકર્ણ રાક્ષસે અમારો ભયાનક સંહાર કર્યો છે; હવે ઊભા રહેવાનો સમય કે સ્થાન નથી—ચાલો, કેમ કે આપણું જીવન અમને પ્રિય છે.
એતાવદુક્ત્વા વચનં સર્વે તે ભેજિરે દિશઃ। ભીમં ભીમાક્ષમાયાન્તં દૃષ્ટ્વા વાનરયૂથપાઃ
આવાં શબ્દો બોલીને, બધા અલગ અલગ દિશામાં દોડી ગયા, કારણ કે વાનર નેતાઓએ ભયાનક અને ભયંકર આંખો ધરાવતા ભીમને આવતો જોઈ લીધો હતો.
દ્રવમાણાસ્તુ તે વીરા અઙ્ગદેન બલીમુખાઃ। સાન્ત્વનૈશ્ચાનુમાનૈશ્ચ તતઃ સર્વે નિવર્તિતાઃ
પણ એ વીર વાનરો, અંગદના નેતૃત્વમાં, તેની સમજાવટ અને સમજણથી પાછા વળી આવ્યા.
પ્રહર્ષમુપનીતાશ્ચ વાલિપુત્રેણ ધીમતા। આજ્ઞાપ્રતીક્ષાસ્તસ્થુશ્ચ સર્વે વાનરયૂથપાઃ
વાળીપુત્રની બુદ્ધિથી ખુશ થઈને, બધા વાનર નેતાઓ આજ્ઞાની રાહ જોઈને ઊભા રહ્યા.