સર્વાભરણસર્વાઙ્ગઃ શૂલપાણિઃ સ રાક્ષસઃ। ત્રિવિક્રમકૃતોત્સાહો નારાયણ ઇવાબભૌ
સંપૂર્ણ શરીરે આભૂષણોથી શોભાયમાન અને ભાલા હાથમાં ધરનાર એ રાક્ષસ, ત્રણ પગલાં ભરવા ઉત્સુક નારાયણ જેવો તેજસ્વી લાગતો હતો.
ભ્રાતરં સમ્પરિષ્વજ્ય કૃત્વા ચાપિ પ્રદક્ષિણમ્। પ્રણમ્ય શિરસા તસ્મૈ પ્રતસ્થે સ મહાબલઃ
તે મહાબલી ભાઈને ભેટી, તેની પરિક્રમા કરી, માથું વાળી વંદન કર્યું અને પછી આગળ વધ્યો.
તમાશીર્ભિઃ પ્રશસ્તાભિઃ પ્રેષયામાસ રાવણઃ। શઙ્ખદુન્દુભિનિર્ઘોષૈઃ સૈન્યૈશ્ચાપિ વરાયુધૈઃ
રાવણે શુભ આશીર્વાદ આપીને, શંખ અને ઢોલના ઘોષ સાથે તથા ઉત્તમ શસ્ત્રો ધરાવતી સેના સાથે તેને વિદાય આપી.
તં ગજૈશ્ચ તુરંગૈશ્ચ સ્યન્દનૈશ્ચામ્બુદસ્વનૈઃ। અનુજગ્મુર્મહાત્માનો રથિનો રથિનાં વરમ્
મહાન આત્માવાળા શ્રેષ્ઠ રથીઓ, ગજ, ઘોડા અને મેઘધ્વનિ જેવા રથો સાથે તેને અનુસરી રહ્યા હતા.
સર્પૈરુષ્ટ્રૈઃ ખરૈશ્ચૈવ સિંહદ્વિપમૃગદ્વિજૈઃ। અનુજગ્મુશ્ચ તં ઘોરં કુમ્ભકર્ણં મહાબલમ્
સાપ, ઊંટ, ગધેડા, સિંહ, હાથી, જંગલી પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓ પણ એ ભયાનક અને મહાબલી કુંભકર્ણને અનુસરી રહ્યા હતા.
સ પુષ્પવર્ષૈરવકીર્યમાણો ધૃતાતપત્રઃ શિતશૂલપાણિઃ। મદોત્કટઃ શોણિતગન્ધમત્તો વિનિર્યયૌ દાનવદેવશત્રુઃ
ફૂલોના વરસાદથી ઢંકાયેલો, છત્રી ધરાવતો, તીક્ષ્ણ ભાલો હાથમાં અને લોહીની સુગંધથી ઉન્મત્ત, દેવ-દૈત્યોના દુશ્મન કુંભકર્ણ ઘમંડથી બહાર નીકળ્યો.
પદાતયશ્ચ બહવો મહાનાદા મહાબલાઃ। અન્વયૂ રાક્ષસા ભીમા ભીમાક્ષાઃ શસ્ત્રપાણયઃ
ઘણા શક્તિશાળી પગપાળા સૈનિકો, ભયાનક અવાજ કરતા, ભયાનક આંખો અને શસ્ત્રો ધરાવતાં રાક્ષસો પણ તેને અનુસરી રહ્યા હતા.
રક્તાક્ષાઃ સુબહુવ્યામા નીલાઞ્જનચયોપમાઃ। શૂલાનુદ્યમ્ય ખડ્ગાંશ્ચ નિશિતાંશ્ચ પરશ્વધાન્
લાલ આંખોવાળા, પહોળા ખભાવાળા અને કાળી અંજણની જેમ દેખાતા તેઓએ ભાલા, તલવાર અને તીક્ષ્ણ કટારીઓ ઊંચી કરી.
ભિન્દિપાલાંશ્ચ પરિઘાન્ ગદાશ્ચ મુસલાનિ ચ। તાલસ્કન્ધાંશ્ચ વિપુલાન્ ક્ષેપણીયાન્ દુરાસદાન્
તેઓએ ગોળા ફેંકવાની ગાંડી, લોખંડના દંડ, ગદા, મસલ અને મોટા તાડના થાંભલા જેવા ભયાનક અને અપરાજેય હથિયારો પકડી રાખ્યા.
અથાન્યદ્વપુરાદાય દારુણં ઘોરદર્શનમ્। નિષ્પપાત મહાતેજાઃ કુમ્ભકર્ણો મહાબલઃ
પછી મહાન તેજસ્વી અને બળવાન કુંભકર્ણે એક બીજું ભયાનક અને ભયાવહ રૂપ ધારણ કરીને નીચે ઉતર્યો.
ધનુઃશતપરીણાહઃ સ ષટ્શતસમુચ્છ્રિતઃ। રૌદ્રઃ શકટચક્રાક્ષો મહાપર્વતસંનિભઃ
તેનું ધનુષ્ય સો હાથ જેટલું પહોળું હતું, તે છસો હાથ ઊંચો ઊભો હતો, ભયાનક, ગાડાની ચક્રી જેવી આંખોવાળો અને વિશાળ પર્વત જેવો દેખાતો હતો.
સંનિપત્ય ચ રક્ષાંસિ દગ્ધશૈલોપમો મહાન્। કુમ્ભકર્ણો મહાવક્ત્રઃ પ્રહસન્નિદમબ્રવીત્
પર્વત જેવો અને અગ્નિથી દાઝેલા પર્વત સમાન કુંભકર્ણે રાક્ષસોને ભેગા કર્યા અને પોતાના વિશાળ મોઢાથી હસીને કહ્યું:
અદ્ય વાનરમુખ્યાનાં તાનિ યૂથાનિ ભાગશઃ। નિર્દહિષ્યામિ સંક્રુદ્ધઃ પતઙ્ગાનિવ પાવકઃ
આજે હું ક્રોધથી વાનરોના મુખ્ય મુખ્ય દળોને ટુકડાવાર ભસ્મ કરી નાખીશ, જેમ અગ્નિ પતંગિયાને ભસ્મ કરે છે.
નાપરાધ્યન્તિ મે કામં વાનરા વનચારિણઃ। જાતિરસ્મદ્વિધાનાં સા પુરોદ્યાનવિભૂષણમ્
મારે વાનરો, જંગલમાં રહેતા, ખરેખર કોઈ ગુનો કર્યો નથી; પણ અમારા જેવા લોકો માટે આવી લડાઈઓ તો યુદ્ધભૂમિની શોભા છે.
પુરરોધસ્ય મૂલં તુ રાઘવઃ સહલક્ષ્મણઃ। હતે તસ્મિન્ હતં સર્વં તં વધિષ્યામિ સંયુગે
પણ દુશ્મનનું મૂળ તો રાઘવ અને લક્ષ્મણ છે; એ મારાઈ જાય તો બધું જ નાશ પામે. હું તેને જ યુદ્ધમાં મારી નાખીશ.
એવં તસ્ય બ્રુવાણસ્ય કુમ્ભકર્ણસ્ય રાક્ષસાઃ। નાદં ચક્રુર્મહાઘોરં કમ્પયન્ત ઇવાર્ણવમ્
કુંભકર્ણે આમ બોલતાં જ રાક્ષસોએ એવો ભયાનક ગર્જના કર્યો કે જાણે સમુદ્ર પણ કંપી ઉઠ્યો હોય.
તસ્ય નિષ્પતતસ્તૂર્ણં કુમ્ભકર્ણસ્ય ધીમતઃ। બભૂવુર્ઘોરરૂપાણિ નિમિત્તાનિ સમન્તતઃ
જેમજેમ બુદ્ધિશાળી કુંભકર્ણ ઝડપથી આગળ વધતો ગયો, તેમ તેમ ચારે બાજુ ભયાનક અપશકુન દેખાવા લાગ્યા.
ઉલ્કાશનિયુતા મેઘા બભૂવુર્ગર્દભારુણાઃ। સસાગરવના ચૈવ વસુધા સમકમ્પત
ઉલ્કા અને વીજળીથી ભરેલા વાદળો ગધેડા જેવા રંગના થઈ ગયા; ધરતી, સમુદ્ર અને જંગલો પણ કંપી ઉઠ્યા.
ઘોરરૂપાઃ શિવા નેદુઃ સજ્વાલકવલૈર્મુખૈઃ। મણ્ડલાન્યપસવ્યાનિ બબન્ધુશ્ચ વિહંગમાઃ
ભયાનક રૂપવાળી શિયાળોએ અગ્નિ જેવી જ્વાળા ભરેલા મોઢાથી હાંકી કાઢી; પક્ષીઓ ડાબી બાજુએ વૃત્તમાં ઉડી ominous ચિન્હો બતાવ્યા.
નિષ્પપાત ચ ગૃધ્રોઽસ્ય શૂલે વૈ પથિ ગચ્છતઃ। પ્રાસ્ફુરન્નયનં ચાસ્ય સવ્યો બાહુરકમ્પત
જ્યારે તે રસ્તે ચાલતો હતો ત્યારે તેના ભાલા પરથી ગૃધ્ર પડી ગયો; તેનું ડાબું આંખ ફફડ્યું અને ડાબું હાથ પણ ધ્રૂજી ઉઠ્યું.
નિષ્પપાત તદા ચોલ્કા જ્વલન્તી ભીમનિઃસ્વના। આદિત્યો નિષ્પ્રભશ્ચાસીન્ન વાતિ ચ સુખોઽનિલઃ
એ સમયે એક જ્વલંત ઉલ્કા ભયાનક અવાજ સાથે પડી; સૂર્યની તેજસ્વિતા ઓછી પડી ગઈ અને પવન પણ સુખદ રીતે ફૂંકાતો રહ્યો નહીં.
અચિન્તયન્ મહોત્પાતાનુદિતાન્ રોમહર્ષણાન્। નિર્યયૌ કુમ્ભકર્ણસ્તુ કૃતાન્તબલચોદિતઃ
આ ભયાનક અને રોમચંલ અપશકુન વિશે વિચારતો કુંભકર્ણ, મૃત્યુના બળથી પ્રેરિત થઈ, બહાર નીકળી પડ્યો.
સ લઙ્ઘયિત્વા પ્રાકારં પદ્ભ્યાં પર્વતસંનિભઃ। દદર્શાભ્રઘનપ્રખ્યં વાનરાનીકમદ્ભુતમ્
પર્વત જેવો વિશાળ કુંભકર્ણ પગે ચાલીને કિલ્લાની દીવાલ લાંઘી ગયો અને વાદળના ઘન સમાન અજાયબીથી ભરેલી વાનરોની સેના જોઈ.
તે દૃષ્ટ્વા રાક્ષસશ્રેષ્ઠં વાનરાઃ પર્વતોપમમ્। વાયુનુન્ના ઇવ ઘના યયુઃ સર્વા દિશસ્તદા
પર્વત જેવો રાક્ષસોનો શ્રેષ્ઠ કુંભકર્ણને જોઈને વાનરો પણ પર્વત જેવા જ હતા, પણ તેઓ પવનથી ઉડતા વાદળોની જેમ ચારે દિશામાં વિખેરી પડ્યા.
તદ્ વાનરાનીકમતિપ્રચણ્ડં દિશો દ્રવદ્ભિન્નમિવાભ્રજાલમ્। સ કુમ્ભકર્ણઃ સમવેક્ષ્ય હર્ષા- ન્નનાદ ભૂયો ઘનવદ્ઘનાભઃ
અતિ ભયાનક વાનર સેના, જે વાદળના સમૂહની જેમ ચારે બાજુ ફાટી પડી રહી હતી, તેને જોઈને વાદળ સમાન કુંભકર્ણ આનંદથી ફરી ગર્જના કરી ઉઠ્યો, જાણે મેઘગર્જના થાય.
તે તસ્ય ઘોરં નિનદં નિશમ્ય યથા નિનાદં દિવિ વારિદસ્ય। પેતુર્ધરણ્યાં બહવઃ પ્લવઙ્ગા નિકૃત્તમૂલા ઇવ શાલવૃક્ષાઃ
તેના ભયાનક ગર્જનાને, જે આકાશમાં મેઘના ગર્જનાની જેમ હતું, સાંભળી અનેક વાનરો જમીન પર પડી ગયા, જાણે શાલ વૃક્ષોની જેમ જેઓની મૂળ કપાઈ ગઈ હોય.
વિપુલપરિઘવાન્ સ કુમ્ભકર્ણો રિપુનિધનાય વિનિઃસૃતો મહાત્મા। કપિગણભયમાદદત્ સુભીમં પ્રભુરિવ કિંકરદણ્ડવાન્ યુગાન્તે
વિશાળ ગદા ધરાવતો અને મહાન બળવાન કુંભકર્ણ દુશ્મનોનો નાશ કરવા નીકળ્યો, વાનર સેના વચ્ચે ભય ફેલાવી દીધો, જાણે યુગના અંતે કોઈ પ્રભુ દંડ લઈને ઉભો હોય એમ.
thumb|ષટ્ષષ્ટિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે ષટ્ષષ્ટિતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો છાસઠમો સર્ગ હવે સાંભળો.
સ લઙ્ઘયિત્વા પ્રાકારં ગિરિકૂટોપમો મહાન્। નિર્યયૌ નગરાત્ તૂર્ણં કુમ્ભકર્ણો મહાબલઃ
પર્વત સમાન આકાર ધરાવતો અને મહાન બળવાન કુંભકર્ણે પ્રાકાર લાંઘી ઝડપથી શહેરમાંથી બહાર નીકળી ગયો.
નનાદ ચ મહાનાદં સમુદ્રમભિનાદયન્। વિજયન્નિવ નિર્ઘાતાન્ વિધમન્નિવ પર્વતાન્
તેણે ભયાનક ગર્જના કરી, જે સમુદ્ર સુધી ગુંજી ઉઠી, જાણે વીજળી પર વિજય મેળવ્યો હોય અને પર્વતોને વિખેરી નાખ્યા હોય તેમ.