કુમ્ભકર્ણો મહાતેજા રાવણં વાક્યમબ્રવીત્। ગમિષ્યામ્યહમેકાકી તિષ્ઠત્વિહ બલં મમ
પ્રભાશાળી કુંભકર્ણે રાવણને કહ્યું: 'હું એકલો જ જઈશ, મારું સેનાનું અહીં જ રહેવા દો.'
અદ્ય તાન્ ક્ષુધિતઃ ક્રુદ્ધો ભક્ષયિષ્યામિ વાનરાન્। કુમ્ભકર્ણવચઃ શ્રુત્વા રાવણો વાક્યમબ્રવીત્
'આજે હું ભૂખ્યો અને ગુસ્સેમાં વાનરોને ભક્ષી જઈશ.' કુંભકર્ણના આ શબ્દો સાંભળી રાવણે જવાબ આપ્યો:
સૈન્યૈઃ પરિવૃતો ગચ્છ શૂલમુદ્ગરપાણિભિઃ। વાનરા હિ મહાત્માનઃ શૂરાઃ સુવ્યવસાયિનઃ
'તમે સેનાના ઘેરાવમાં જાઓ, શૂરવીરોના હાથમાં ભાલા હોય, કારણ કે વાનરો મહાન આત્મા, બહાદુર અને દૃઢ નિશ્ચયવાળા છે.'
એકાકિનં પ્રમત્તં વા નયેયુર્દશનૈઃ ક્ષયમ્। તસ્માત્ પરમદુર્ધર્ષઃ સૈન્યૈઃ પરિવૃતો વ્રજ। રક્ષસામહિતં સર્વં શત્રુપક્ષં નિષૂદય
'જો તમે એકલા અને બેદરકારીથી જશો તો તેઓ દાંતથી તમારો નાશ કરી શકે. એટલે, અપરાજેય એવી તમારી સેના સાથે જાઓ અને આખા દુશ્મન પક્ષને સંપૂર્ણ રીતે ચકનાચૂર કરો.'
અથાસનાત્ સમુત્પત્ય સ્રજં મણિકૃતાન્તરામ્। આબબન્ધ મહાતેજાઃ કુમ્ભકર્ણસ્ય રાવણઃ
પછી રાવણે પોતાના બેઠેલા સ્થાનેથી ઊભા રહીને, રત્નોથી શોભિત માળા કુંભકર્ણને પહેરાવી.
અઙ્ગદાન્યઙ્ગુલીવેષ્ટાન્ વરાણ્યાભરણાનિ ચ। હારં ચ શશિસંકાશમાબબન્ધ મહાત્મનઃ
તે મહાન આત્માને રાવણે સુંદર કંકણ, આંગળીમાં પહેરવાના વળયો અને ચાંદની જેવી તેજસ્વી હાર પણ પહેરાવી.
દિવ્યાનિ ચ સુગન્ધીનિ માલ્યદામાનિ રાવણઃ। ગાત્રેષુ સજ્જયામાસ શ્રોત્રયોશ્ચાસ્ય કુણ્ડલે
રાવણે તેના શરીર પર દિવ્ય અને સુગંધિત ફૂલોની માળાઓ પહેરાવી અને તેના કાનમાં કુંડળ પણ મૂક્યા.
કાઞ્ચનાઙ્ગદકેયૂરનિષ્કાભરણભૂષિતઃ। કુમ્ભકર્ણો બૃહત્કર્ણઃ સુહુતોઽગ્નિરિવાબભૌ
સોનાના કંકણ, કયૂર અને અન્ય આભૂષણોથી શોભાયમાન, વિશાળ કાનવાળો કુંભકર્ણ યજ્ઞમાં પ્રગટેલી અગ્નિ જેવો તેજસ્વી લાગતો હતો.
શ્રોણીસૂત્રેણ મહતા મેચકેન વ્યરાજત। અમૃતોત્પાદને નદ્ધો ભુજઙ્ગેનેવ મન્દરઃ
તેની કમરે મોટી અને રંગબેરંગી પટ્ટી ઝગમગતી હતી, જેમ અમૃત મથન સમયે મંદર પર્વતને સાપે બાંધી દીધો હોય તેમ તે શોભતો હતો.
સ કાઞ્ચનં ભારસહં નિવાતં વિદ્યુત્પ્રભં દીપ્તમિવાત્મભાસા। આબધ્યમાનઃ કવચં રરાજ સંધ્યાભ્રસંવીત ઇવાદ્રિરાજઃ
જ્યારે તેનું સોનાનું, ભારે અને વીજળી જેવું તેજસ્વી કવચ પહેરાવવામાં આવતું હતું, ત્યારે તે સંધ્યાના વાદળોથી ઘેરાયેલા પર્વત રાજા જેવો ઝગમગતો હતો.
સર્વાભરણસર્વાઙ્ગઃ શૂલપાણિઃ સ રાક્ષસઃ। ત્રિવિક્રમકૃતોત્સાહો નારાયણ ઇવાબભૌ
સંપૂર્ણ શરીરે આભૂષણોથી શોભાયમાન અને ભાલા હાથમાં ધરનાર એ રાક્ષસ, ત્રણ પગલાં ભરવા ઉત્સુક નારાયણ જેવો તેજસ્વી લાગતો હતો.
ભ્રાતરં સમ્પરિષ્વજ્ય કૃત્વા ચાપિ પ્રદક્ષિણમ્। પ્રણમ્ય શિરસા તસ્મૈ પ્રતસ્થે સ મહાબલઃ
તે મહાબલી ભાઈને ભેટી, તેની પરિક્રમા કરી, માથું વાળી વંદન કર્યું અને પછી આગળ વધ્યો.
તમાશીર્ભિઃ પ્રશસ્તાભિઃ પ્રેષયામાસ રાવણઃ। શઙ્ખદુન્દુભિનિર્ઘોષૈઃ સૈન્યૈશ્ચાપિ વરાયુધૈઃ
રાવણે શુભ આશીર્વાદ આપીને, શંખ અને ઢોલના ઘોષ સાથે તથા ઉત્તમ શસ્ત્રો ધરાવતી સેના સાથે તેને વિદાય આપી.
તં ગજૈશ્ચ તુરંગૈશ્ચ સ્યન્દનૈશ્ચામ્બુદસ્વનૈઃ। અનુજગ્મુર્મહાત્માનો રથિનો રથિનાં વરમ્
મહાન આત્માવાળા શ્રેષ્ઠ રથીઓ, ગજ, ઘોડા અને મેઘધ્વનિ જેવા રથો સાથે તેને અનુસરી રહ્યા હતા.
સર્પૈરુષ્ટ્રૈઃ ખરૈશ્ચૈવ સિંહદ્વિપમૃગદ્વિજૈઃ। અનુજગ્મુશ્ચ તં ઘોરં કુમ્ભકર્ણં મહાબલમ્
સાપ, ઊંટ, ગધેડા, સિંહ, હાથી, જંગલી પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓ પણ એ ભયાનક અને મહાબલી કુંભકર્ણને અનુસરી રહ્યા હતા.
સ પુષ્પવર્ષૈરવકીર્યમાણો ધૃતાતપત્રઃ શિતશૂલપાણિઃ। મદોત્કટઃ શોણિતગન્ધમત્તો વિનિર્યયૌ દાનવદેવશત્રુઃ
ફૂલોના વરસાદથી ઢંકાયેલો, છત્રી ધરાવતો, તીક્ષ્ણ ભાલો હાથમાં અને લોહીની સુગંધથી ઉન્મત્ત, દેવ-દૈત્યોના દુશ્મન કુંભકર્ણ ઘમંડથી બહાર નીકળ્યો.
પદાતયશ્ચ બહવો મહાનાદા મહાબલાઃ। અન્વયૂ રાક્ષસા ભીમા ભીમાક્ષાઃ શસ્ત્રપાણયઃ
ઘણા શક્તિશાળી પગપાળા સૈનિકો, ભયાનક અવાજ કરતા, ભયાનક આંખો અને શસ્ત્રો ધરાવતાં રાક્ષસો પણ તેને અનુસરી રહ્યા હતા.
રક્તાક્ષાઃ સુબહુવ્યામા નીલાઞ્જનચયોપમાઃ। શૂલાનુદ્યમ્ય ખડ્ગાંશ્ચ નિશિતાંશ્ચ પરશ્વધાન્
લાલ આંખોવાળા, પહોળા ખભાવાળા અને કાળી અંજણની જેમ દેખાતા તેઓએ ભાલા, તલવાર અને તીક્ષ્ણ કટારીઓ ઊંચી કરી.
ભિન્દિપાલાંશ્ચ પરિઘાન્ ગદાશ્ચ મુસલાનિ ચ। તાલસ્કન્ધાંશ્ચ વિપુલાન્ ક્ષેપણીયાન્ દુરાસદાન્
તેઓએ ગોળા ફેંકવાની ગાંડી, લોખંડના દંડ, ગદા, મસલ અને મોટા તાડના થાંભલા જેવા ભયાનક અને અપરાજેય હથિયારો પકડી રાખ્યા.
અથાન્યદ્વપુરાદાય દારુણં ઘોરદર્શનમ્। નિષ્પપાત મહાતેજાઃ કુમ્ભકર્ણો મહાબલઃ
પછી મહાન તેજસ્વી અને બળવાન કુંભકર્ણે એક બીજું ભયાનક અને ભયાવહ રૂપ ધારણ કરીને નીચે ઉતર્યો.
ધનુઃશતપરીણાહઃ સ ષટ્શતસમુચ્છ્રિતઃ। રૌદ્રઃ શકટચક્રાક્ષો મહાપર્વતસંનિભઃ
તેનું ધનુષ્ય સો હાથ જેટલું પહોળું હતું, તે છસો હાથ ઊંચો ઊભો હતો, ભયાનક, ગાડાની ચક્રી જેવી આંખોવાળો અને વિશાળ પર્વત જેવો દેખાતો હતો.
સંનિપત્ય ચ રક્ષાંસિ દગ્ધશૈલોપમો મહાન્। કુમ્ભકર્ણો મહાવક્ત્રઃ પ્રહસન્નિદમબ્રવીત્
પર્વત જેવો અને અગ્નિથી દાઝેલા પર્વત સમાન કુંભકર્ણે રાક્ષસોને ભેગા કર્યા અને પોતાના વિશાળ મોઢાથી હસીને કહ્યું:
અદ્ય વાનરમુખ્યાનાં તાનિ યૂથાનિ ભાગશઃ। નિર્દહિષ્યામિ સંક્રુદ્ધઃ પતઙ્ગાનિવ પાવકઃ
આજે હું ક્રોધથી વાનરોના મુખ્ય મુખ્ય દળોને ટુકડાવાર ભસ્મ કરી નાખીશ, જેમ અગ્નિ પતંગિયાને ભસ્મ કરે છે.
નાપરાધ્યન્તિ મે કામં વાનરા વનચારિણઃ। જાતિરસ્મદ્વિધાનાં સા પુરોદ્યાનવિભૂષણમ્
મારે વાનરો, જંગલમાં રહેતા, ખરેખર કોઈ ગુનો કર્યો નથી; પણ અમારા જેવા લોકો માટે આવી લડાઈઓ તો યુદ્ધભૂમિની શોભા છે.
પુરરોધસ્ય મૂલં તુ રાઘવઃ સહલક્ષ્મણઃ। હતે તસ્મિન્ હતં સર્વં તં વધિષ્યામિ સંયુગે
પણ દુશ્મનનું મૂળ તો રાઘવ અને લક્ષ્મણ છે; એ મારાઈ જાય તો બધું જ નાશ પામે. હું તેને જ યુદ્ધમાં મારી નાખીશ.
એવં તસ્ય બ્રુવાણસ્ય કુમ્ભકર્ણસ્ય રાક્ષસાઃ। નાદં ચક્રુર્મહાઘોરં કમ્પયન્ત ઇવાર્ણવમ્
કુંભકર્ણે આમ બોલતાં જ રાક્ષસોએ એવો ભયાનક ગર્જના કર્યો કે જાણે સમુદ્ર પણ કંપી ઉઠ્યો હોય.
તસ્ય નિષ્પતતસ્તૂર્ણં કુમ્ભકર્ણસ્ય ધીમતઃ। બભૂવુર્ઘોરરૂપાણિ નિમિત્તાનિ સમન્તતઃ
જેમજેમ બુદ્ધિશાળી કુંભકર્ણ ઝડપથી આગળ વધતો ગયો, તેમ તેમ ચારે બાજુ ભયાનક અપશકુન દેખાવા લાગ્યા.
ઉલ્કાશનિયુતા મેઘા બભૂવુર્ગર્દભારુણાઃ। સસાગરવના ચૈવ વસુધા સમકમ્પત
ઉલ્કા અને વીજળીથી ભરેલા વાદળો ગધેડા જેવા રંગના થઈ ગયા; ધરતી, સમુદ્ર અને જંગલો પણ કંપી ઉઠ્યા.
ઘોરરૂપાઃ શિવા નેદુઃ સજ્વાલકવલૈર્મુખૈઃ। મણ્ડલાન્યપસવ્યાનિ બબન્ધુશ્ચ વિહંગમાઃ
ભયાનક રૂપવાળી શિયાળોએ અગ્નિ જેવી જ્વાળા ભરેલા મોઢાથી હાંકી કાઢી; પક્ષીઓ ડાબી બાજુએ વૃત્તમાં ઉડી ominous ચિન્હો બતાવ્યા.
નિષ્પપાત ચ ગૃધ્રોઽસ્ય શૂલે વૈ પથિ ગચ્છતઃ। પ્રાસ્ફુરન્નયનં ચાસ્ય સવ્યો બાહુરકમ્પત
જ્યારે તે રસ્તે ચાલતો હતો ત્યારે તેના ભાલા પરથી ગૃધ્ર પડી ગયો; તેનું ડાબું આંખ ફફડ્યું અને ડાબું હાથ પણ ધ્રૂજી ઉઠ્યું.