રમણીયં હિ ભર્તારં વિનષ્ટમધિગમ્ય સા। નૈરાશ્યાત્ સ્ત્રીલઘુત્વાચ્ચ ત્વદ્વશં પ્રતિપત્સ્યતે
પોતાનો પ્રેમાળ પતિ ગુમાવ્યાનું જાણીને, તે સ્ત્રી નિરાશાથી અને સ્ત્રીઓની ચંચળતાથી તારા વશમાં આવી જશે.
સા પુરા સુખસંવૃદ્ધા સુખાર્હા દુઃખકર્શિતા। ત્વય્યધીનં સુખં જ્ઞાત્વા સર્વથૈવ ગમિષ્યતિ
જે પહેલાં સુખમાં ઉછરી હતી અને સુખની હકદાર હતી, હવે દુઃખથી પીડાયેલી છે; તે જાણશે કે સુખ હવે તારા પર આધાર રાખે છે, અને તે દરેક રીતે તારી તરફ વળશે.
એતત્ સુનીતં મમ દર્શનેન રામં હિ દૃષ્ટ્વૈવ ભવેદનર્થઃ। ઇહૈવ તે સેત્સ્યતિ મોત્સુકો ભૂ- ર્મહાનયુદ્ધેન સુખસ્ય લાભઃ
આ વિચાર સાચો છે: જો હું દેખાઈ જાઉં, તો માત્ર રામને જોઈને જ આપત્તિ આવી જાય; તું અહીં જ સફળ થાશે — ચિંતિત ન થા — મોટું યુદ્ધ કરીને સુખ મળતું નથી.
અનષ્ટસૈન્યો હ્યનવાપ્તસંશયો રિપું ત્વયુદ્ધેન જયઞ્જનાધિપઃ। યશશ્ચ પુણ્યં ચ મહાન્મહીપતે શ્રિયં ચ કીર્તિં ચ ચિરં સમશ્નુતે
તારી સેના યથાવત રહે અને કોઈ સંશય ન આવે, તો દુશ્મનને યુદ્ધમાં હરાવીને, રાજા, તું લાંબા સમય સુધી મહાન યશ, પુણ્ય, સંપત્તિ અને કીર્તિ ભોગવશે.
thumb|પઞ્ચષષ્ટિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે પઞ્ચષષ્ટિતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે પાંસઠમો સર્ગ સાંભળો.
સ તથોક્તસ્તુ નિર્ભર્ત્સ્ય કુમ્ભકર્ણો મહોદરમ્। અબ્રવીદ્ રાક્ષસશ્રેષ્ઠં ભ્રાતરં રાવણં તતઃ
આ રીતે કહેતાં અને ઠપકો આપતાં, કુંભકર્ણે મહોદર સાથે વાત કરી અને પછી રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ એવા પોતાના ભાઈ રાવણને કહ્યું.
સોઽહં તવ ભયં ઘોરં વધાત્ તસ્ય દુરાત્મનઃ। રામસ્યાદ્ય પ્રમાર્જામિ નિર્વૈરો હિ સુખી ભવ
હું હવે તારા ઉપર આવેલા એ ભયાનક રામના હાથેથી મૃત્યુના ડરને દૂર કરી દઈશ; હવે નિર્ભય થઈને સુખી રહે, કેમ કે હું તારા પર કોઈ દુશ્મનાવ નથી રાખતો.
ગર્જન્તિ ન વૃથા શૂરા નિર્જલા ઇવ તોયદાઃ। પશ્ય સમ્પદ્યમાનં તુ ગર્જિતં યુધિ કર્મણા
સાચા વીર ખાલી ધમકી નથી આપતા, જેમ કે પાણી વગરના વાદળો; યુદ્ધમાં મારા કામથી જ તું જોઈશ કે મારા શબ્દો કેવી રીતે સાચા પડે છે.
ન મર્ષયન્તિ ચાત્માનં સમ્ભાવયિતુમાત્મના। અદર્શયિત્વા શૂરાસ્તુ કર્મ કુર્વન્તિ દુષ્કરમ્
સાચા વીર પોતાનું વખાણ કરતા નથી કે પોતાને બતાવતા નથી; તેઓ તો મુશ્કેલ કામો પણ શાંતિથી કરી નાખે છે.
વિક્લવાનાં હ્યબુદ્ધીનાં રાજ્ઞાં પણ્ડિતમાનિનામ્। રોચતે ત્વદ્વચો નિત્યં કથ્યમાનં મહોદર
મહોદર, તારા જેવા શબ્દો તો હંમેશા કમજોરી અને મૂર્ખ રાજાઓને જ ગમતા હોય છે, જે પોતાને જ બુદ્ધિશાળી માને છે.
યુદ્ધે કાપુરુષૈર્નિત્યં ભવદ્ભિઃ પ્રિયવાદિભિઃ। રાજાનમનુગચ્છદ્ભિઃ સર્વં કૃત્યં વિનાશિતમ્
તારા જેવા કાયર અને રાજાને ખુશ રાખતા લોકોના કારણે જ યુદ્ધના બધા કામ બગડી ગયા છે.
રાજશેષા કૃતા લઙ્કા ક્ષીણઃ કોશો બલં હતમ્। રાજાનમિમમાસાદ્ય સુહૃચ્ચિહ્નમમિત્રકમ્
હવે લંકામાં માત્ર રાજા જ બચ્યો છે; ખજાનો ખાલી થઈ ગયો છે, સેના નાશ પામી છે; આ રાજા, જે મિત્ર તરીકે ઓળખાતો હતો, હવે દુશ્મન બની ગયો છે.
એષ નિર્યામ્યહં યુદ્ધમુદ્યતઃ શત્રુનિર્જયે। દુર્નયં ભવતામદ્ય સમીકર્તું મહાહવે
હવે હું યુદ્ધ માટે તૈયાર થઈને બહાર જઈ રહ્યો છું, દુશ્મનને હરાવવા અને આ મહાયુદ્ધમાં તારા ખરાબ સલાહને સુધારવા.
એવમુક્તવતો વાક્યં કુમ્ભકર્ણસ્ય ધીમતઃ। પ્રત્યુવાચ તતો વાક્યં પ્રહસન્ રાક્ષસાધિપઃ
કુંભકર્ણે આ રીતે કહ્યું ત્યારે, રાક્ષસોના રાજાએ હસતાં હસતાં તેને જવાબ આપ્યો.
મહોદરોઽયં રામાત્ તુ પરિત્રસ્તો ન સંશયઃ। ન હિ રોચયતે તાત યુદ્ધં યુદ્ધવિશારદ
આ મહોદર તો રામથી ખરેખર ડરે છે, એમાં કોઈ શંકા નથી; કેમ કે યુદ્ધમાં નિપુણ હોવા છતાં, એ યુદ્ધ કરવા ઈચ્છતો નથી, ભાઈ.
કશ્ચિન્મે ત્વત્સમો નાસ્તિ સૌહૃદેન બલેન ચ। ગચ્છ શત્રુવધાય ત્વં કુમ્ભકર્ણ જયાય ચ
મારી સાથે મિત્રતા અને બળમાં તારા સમાન બીજું કોઈ નથી; જા, કુંભકર્ણ, દુશ્મનને મારવા અને વિજય મેળવવા.
શયાનઃ શત્રુનાશાર્થં ભવાન્ સમ્બોધિતો મયા। અયં હિ કાલઃ સુમહાન્ રાક્ષસાનામરિંદમ
હું તને દુશ્મનના વિનાશ માટે જ જગાડ્યો છું; કેમ કે હવે રાક્ષસો માટે બહુ મોટો સમય આવ્યો છે, હે દુશ્મનને હરાવનાર.
સંગચ્છ શૂલમાદાય પાશહસ્ત ઇવાન્તકઃ। વાનરાન્ રાજપુત્રૌ ચ ભક્ષયાદિત્યતેજસૌ
તું તારો શૂલ લઈને, જાણે યમરાજ પાશ લઈને જાય છે એમ, યુદ્ધ માટે જા; વાનરો અને એ બંને રાજકુમારો, જે સૂર્ય સમાન તેજવાળા છે, તેમને ભક્ષી લે.
સમાલોક્ય તુ તે રૂપં વિદ્રવિષ્યન્તિ વાનરાઃ। રામલક્ષ્મણયોશ્ચાપિ હૃદયે પ્રસ્ફુટિષ્યતઃ
પણ જ્યારે વાનરો તારો રૂપ જોઈ લેશે, ત્યારે તેઓ ડરીને ભાગી જશે; અને રામ તથા લક્ષ્મણના હૃદયમાં પણ ભયથી ધડકન વધી જશે.
એવમુક્ત્વા મહાતેજાઃ કુમ્ભકર્ણં મહાબલમ્। પુનર્જાતમિવાત્માનં મેને રાક્ષસપુઙ્ગવઃ
આ રીતે બોલ્યા પછી, મહાબલી અને તેજસ્વી કુંભકર્ણે પોતાને જાણે ફરીથી જન્મ્યો હોય એમ અનુભવ્યું.
કુમ્ભકર્ણબલાભિજ્ઞો જાનંસ્તસ્ય પરાક્રમમ્। બભૂવ મુદિતો રાજા શશાઙ્ક ઇવ નિર્મલઃ
કુંભકર્ણના બળ અને પરાક્રમને જાણતો રાજા આનંદિત થયો, જાણે નિર્મળ ચાંદની જેવી પ્રસન્નતા અનુભવી.
ઇત્યેવમુક્તઃ સંહૃષ્ટો નિર્જગામ મહાબલઃ। રાજ્ઞસ્તુ વચનં શ્રુત્વા યોદ્ધુમુદ્યુક્તવાંસ્તદા
આવી રીતે કહ્યું પછી, આનંદિત અને મહાબલી કુંભકર્ણે રાજાના શબ્દો સાંભળી યુદ્ધ માટે તૈયાર થઈને બહાર પડ્યો.
આદદે નિશિતં શૂલં વેગાચ્છત્રુનિબર્હણઃ। સર્વં કાલાયસં દીપ્તં તપ્તકાઞ્ચનભૂષણમ્
એણે તીખું અને તેજસ્વી શૂલ હાથમાં લીધું, જે કાળાયસથી બનેલું અને ગરમ સોનાથી શોભાયમાન હતું, દુશ્મનનો નાશ કરવા માટે તત્પર હતું.
ઇન્દ્રાશનિસમપ્રખ્યં વજ્રપ્રતિમગૌરવમ્। દેવદાનવગન્ધર્વયક્ષપન્નગસૂદનમ્
એ શૂલ ઇન્દ્રના વજ્ર જેવું દેખાતું, વજ્ર જેટલું ભારે હતું અને દેવ, દાનવ, ગંધર્વ, યક્ષ અને નાગોનો વિનાશ કરનાર હતું.
રક્તમાલ્યમહાદામં સ્વતશ્ચોદ્ગતપાવકમ્। આદાય વિપુલં શૂલં શત્રુશોણિતરઞ્જિતમ્
કુંભકર્ણે પોતે જલતી અગ્નિ જેવું, દુશ્મનોના લોહીથી રંજાયેલું અને લાલ ફૂલોની મોટી માળા પહેરેલું મોટું ભાલું હાથમાં લીધું.
કુમ્ભકર્ણો મહાતેજા રાવણં વાક્યમબ્રવીત્। ગમિષ્યામ્યહમેકાકી તિષ્ઠત્વિહ બલં મમ
પ્રભાશાળી કુંભકર્ણે રાવણને કહ્યું: 'હું એકલો જ જઈશ, મારું સેનાનું અહીં જ રહેવા દો.'
અદ્ય તાન્ ક્ષુધિતઃ ક્રુદ્ધો ભક્ષયિષ્યામિ વાનરાન્। કુમ્ભકર્ણવચઃ શ્રુત્વા રાવણો વાક્યમબ્રવીત્
'આજે હું ભૂખ્યો અને ગુસ્સેમાં વાનરોને ભક્ષી જઈશ.' કુંભકર્ણના આ શબ્દો સાંભળી રાવણે જવાબ આપ્યો:
સૈન્યૈઃ પરિવૃતો ગચ્છ શૂલમુદ્ગરપાણિભિઃ। વાનરા હિ મહાત્માનઃ શૂરાઃ સુવ્યવસાયિનઃ
'તમે સેનાના ઘેરાવમાં જાઓ, શૂરવીરોના હાથમાં ભાલા હોય, કારણ કે વાનરો મહાન આત્મા, બહાદુર અને દૃઢ નિશ્ચયવાળા છે.'
એકાકિનં પ્રમત્તં વા નયેયુર્દશનૈઃ ક્ષયમ્। તસ્માત્ પરમદુર્ધર્ષઃ સૈન્યૈઃ પરિવૃતો વ્રજ। રક્ષસામહિતં સર્વં શત્રુપક્ષં નિષૂદય
'જો તમે એકલા અને બેદરકારીથી જશો તો તેઓ દાંતથી તમારો નાશ કરી શકે. એટલે, અપરાજેય એવી તમારી સેના સાથે જાઓ અને આખા દુશ્મન પક્ષને સંપૂર્ણ રીતે ચકનાચૂર કરો.'
અથાસનાત્ સમુત્પત્ય સ્રજં મણિકૃતાન્તરામ્। આબબન્ધ મહાતેજાઃ કુમ્ભકર્ણસ્ય રાવણઃ
પછી રાવણે પોતાના બેઠેલા સ્થાનેથી ઊભા રહીને, રત્નોથી શોભિત માળા કુંભકર્ણને પહેરાવી.