યદિ કાર્યં મમૈતત્તે હૃદિ કાર્યતમં મતમ્। સ સુહૃદ્ યો વિપન્નાર્થં દીનમભ્યુપપદ્યતે
જો મારા આ કાર્યને તું તારા દિલમાં સૌથી મોટું માનતો હોય, તો સાચો મિત્ર એ જ છે, જે મુશ્કેલીમાં પડેલા અને દુઃખી માણસને સહારો આપે.
સ બન્ધુર્યોઽપનીતેષુ સાહાય્યાયોપકલ્પતે। તમથૈવં બ્રુવાણં સ વચનં ધીરદારુણમ્
જ્યારે બધા દૂર થઈ જાય ત્યારે જે મદદ કરવા આવે, એ જ સાચો સંબંધ છે. એમ કહીને તેણે દૃઢ અને કઠોર શબ્દો કહ્યા.
રુષ્ટોઽયમિતિ વિજ્ઞાય શનૈઃ શ્લક્ષ્ણમુવાચ હ। અતીવ હિ સમાલક્ષ્ય ભ્રાતરં ક્ષુભિતેન્દ્રિયમ્
તે ગુસ્સે છે એ સમજીને, તેણે ધીમે અને નરમ શબ્દોમાં વાત કરી, કારણ કે તેણે પોતાના ભાઈને ખૂબ જ ઉદ્વિગ્ન જોયો.
કુમ્ભકર્ણઃ શનૈર્વાક્યં બભાષે પરિસાન્ત્વયન્। શૃણુ રાજન્નવહિતો મમ વાક્યમરિંદમ
કુંભકર્ણે ધીરજથી અને શાંતિથી કહ્યું: 'રાજા, દુશ્મનોને હરાવનાર, મારા શબ્દ ધ્યાનથી સાંભળ.'
અલં રાક્ષસરાજેન્દ્ર સંતાપમુપપદ્ય તે। રોષં ચ સમ્પરિત્યજ્ય સ્વસ્થો ભવિતુમર્હસિ
રાક્ષસોના રાજા, હવે દુઃખ છોડો; ગુસ્સો પણ પૂરો કરો અને પોતાને શાંત રાખો.
નૈતન્મનસિ કર્તવ્યં મયિ જીવતિ પાર્થિવ। તમહં નાશયિષ્યામિ યત્ કૃતે પરિતપ્યતે
મારે જીવતો હોવા સુધી, આ વાતને તારા મનમાં ન લાવ. જેના કારણે તું દુઃખી છે, તેને હું નાશ કરીશ.
અવશ્યં તુ હિતં વાચ્યં સર્વાવસ્થં મયા તવ। બન્ધુભાવાદભિહિતં ભ્રાતૃસ્નેહાચ્ચ પાર્થિવ
પણ, તારા માટે હંમેશા જે સારું હોય એ કહેવું મારો ફરજ છે, કારણ કે હું તારો ભાઈ છું અને તારા પર પ્રેમ રાખું છું, રાજા.
સદૃશં યચ્ચ કાલેઽસ્મિન્ કર્તું સ્નેહેન બન્ધુના। શત્રૂણાં કદનં પશ્ય ક્રિયમાણં મયા રણે
આ સમયે ભાઈએ પ્રેમથી જે કરવું યોગ્ય છે, એ હું કરીશ; યુદ્ધમાં મારા હાથેથી દુશ્મનોનો વિનાશ થતો જોઈ લે.
અદ્ય પશ્ય મહાબાહો મયા સમરમૂર્ધનિ। હતે રામે સહ ભ્રાત્રા દ્રવન્તીં હરિવાહિનીમ્
આજે, મહાબાહુ, યુદ્ધના મેદાનમાં જોઈશ કે હું રામ અને તેના ભાઈને મારીને વાનરોની સેના ભાગી રહી છે.
અદ્ય રામસ્ય તદ્ દૃષ્ટ્વા મયાઽઽનીતં રણાચ્છિરઃ। સુખી ભવ મહાબાહો સીતા ભવતુ દુઃખિતા
આજે, રામનું શિર હું યુદ્ધમાંથી લાવીને બતાવું ત્યારે, મહાબાહુ, તું આનંદ માણજે અને સીતાને દુઃખ થાય.
અદ્ય રામસ્ય પશ્યન્તુ નિધનં સુમહત્ પ્રિયમ્। લઙ્કાયાં રાક્ષસાઃ સર્વે યે તે નિહતબાન્ધવાઃ
આજે, લંકામાં બધા રાક્ષસો, જેમના સંબંધીઓ મરી ગયા છે, તેઓ રામના મહાન અને પ્રિય મૃત્યુને જોઈ શકે.
અદ્ય શોકપરીતાનાં સ્વબન્ધુવધશોચિનામ્। શત્રોર્યુધિ વિનાશેન કરોમ્યશ્રુપ્રમાર્જનમ્
આજે, પોતાના સગાંના મૃત્યુનો શોક કરનાર અને દુઃખમાં ગરકાવ થયેલા લોકોના દુઃખ દૂર કરવા માટે, હું યુદ્ધમાં દુશ્મનનો નાશ કરીશ.
અદ્ય પર્વતસંકાશં સસૂર્યમિવ તોયદમ્। વિકીર્ણં પશ્ય સમરે સુગ્રીવં પ્લવગેશ્વરમ્
આજે, યુદ્ધમાં પર્વત જેવો અને સૂર્યથી ઝગમગતો, વાદળ જેવો વિખેરાયેલો વાનરરાજ સુગ્રીવને જોઈ લે.
કથં ચ રાક્ષસૈરેભિર્મયા ચ પરિસાન્ત્વિતઃ। જિઘાંસુભિર્દાશરથિં વ્યથસે ત્વં સદાનઘ
હે નિર્દોષ, તું કેમ ચિંતિત છે, જ્યારે તારા આસપાસ આ બધા રાક્ષસો અને હું, સૌ રઘુનંદનને મારવા ઉત્સુક છીએ?
માં નિહત્ય કિલ ત્વાં હિ નિહનિષ્યતિ રાઘવઃ। નાહમાત્મનિ સંતાપં ગચ્છેયં રાક્ષસાધિપ
રાઘવ તો મને મારીને પછી તને પણ મારી નાખશે; રાક્ષસાધિપતિ, મને મારા માટે કોઈ દુઃખ નહીં થાય.
કામં ત્વિદાનીમપિ માં વ્યાદિશ ત્વં પરંતપ। ન પરઃ પ્રેક્ષણીયસ્તે યુદ્ધાયાતુલવિક્રમ
હવે પણ જો તું ઈચ્છે, તો મને આજ્ઞા આપ, દુશ્મનોને હરાવનાર; યુદ્ધ માટે તારા માટે મારા સિવાય બીજું કોઈ યોગ્ય નથી.
અહમુત્સાદયિષ્યામિ શત્રૂંસ્તવ મહાબલાન્। યદિ શક્રો યદિ યમો યદિ પાવકમારુતૌ
હું તારા મહાન દુશ્મનોને નાશ કરીશ, ભલે તેઓ ઈન્દ્ર હોય, યમ હોય કે પવન અને અગ્નિ દેવતાઓ હોય.
તાનહં યોધયિષ્યામિ કુબેરવરુણાવપિ। ગિરિમાત્રશરીરસ્ય શિતશૂલધરસ્ય મે
હું તો કુબેર અને વરુણ સામે પણ લડીશ, કારણ કે મારી કાંટેદાર ભાલા સાથે અને પર્વત જેટલા દેહથી હું તૈયાર છું.
નર્દતસ્તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રસ્ય બિભીયાદ્ વૈ પુરંદરઃ। અથ વા ત્યક્તશસ્ત્રસ્ય મૃદ્નતસ્તરસા રિપૂન્
મારી તીખી દાંતવાળી ગર્જનાથી ઇન્દ્ર પણ ડરી જાય, અથવા તો હું હથિયાર છોડીને પણ દુશ્મનોને ઝડપથી ચકનાચૂર કરી દઉં.
ન મે પ્રતિમુખઃ કશ્ચિત્ સ્થાતું શક્તો જિજીવિષુઃ। નૈવ શક્ત્યા ન ગદયા નાસિના નિશિતૈઃ શરૈઃ
જેને જીવવું હોય એવો કોઈ પણ માણસ મારા સામે ઊભો રહી શકે નહીં—ને ભાલા, ને ગદા, ને તલવાર, ને તીખા બાણથી પણ નહીં.
હસ્તાભ્યામેવ સંરભ્ય હનિષ્યામિ સવજ્રિણમ્। યદિ મે મુષ્ટિવેગં સ રાઘવોઽદ્ય સહિષ્યતિ
હું તો મારા હાથથી જ જોરદાર હુમલો કરીને વજ્રધારીને પણ મારી નાખીશ, જો રાઘવ આજે મારા મુઠ્ઠીના જોરને સહન કરી શકે તો.
તતઃ પાસ્યન્તિ બાણૌઘા રુધિરં રાઘવસ્ય મે। ચિન્તયા તપ્યસે રાજન્ કિમર્થં મયિ તિષ્ઠતિ
પછી મારા બાણોની વરસાદ રાઘવના લોહીથી તૃપ્ત થશે; રાજા, હું અહીં છું તો તું શું માટે ચિંતામાં પડી રહ્યો છે?
સોઽહં શત્રુવિનાશાય તવ નિર્યાતુમુદ્યતઃ। મુઞ્ચ રામાદ્ ભયં ઘોરં નિહનિષ્યામિ સંયુગે
હું તો તારા દુશ્મનના વિનાશ માટે જ તૈયાર થયો છું; તું રામનો ભય છોડ—હું તેને યુદ્ધમાં મારી નાખીશ.
રાઘવં લક્ષ્મણં ચૈવ સુગ્રીવં ચ મહાબલમ્। હનૂમન્તં ચ રક્ષોઘ્નં યેન લઙ્કા પ્રદીપિતા
રાઘવ, લક્ષ્મણ, મહાબલી સુગ્રીવ અને રાક્ષસોનો સંહારક હનુમાન, જેમણે લંકાને સળગાવી હતી—
હરીંશ્ચ ભક્ષયિષ્યામિ સંયુગે સમુપસ્થિતે। અસાધારણમિચ્છામિ તવ દાતું મહદ્ યશઃ
—અને વાનરોને પણ હું યુદ્ધમાં ભક્ષી જઇશ; હું તને અનન્ય અને મહાન યશ આપવાનો ઇચ્છુક છું.
યદિ ચેન્દ્રાદ્ ભયં રાજન્ યદિ ચાપિ સ્વયંભુવઃ। તતોઽહં નાશયિષ્યામિ નૈશં તમ ઇવાંશુમાન્
રાજા, જો તને ઇન્દ્રથી કે સ્વયં બ્રહ્માથી પણ ભય હોય, તો હું તેમને પણ રાતના અંધકારને સૂર્ય જેમ દૂર કરી દઉં તેમ નાશ કરી દઉં.
અપિ દેવાઃ શયિષ્યન્તે મયિ ક્રુદ્ધે મહીતલે। યમં ચ શમયિષ્યામિ ભક્ષયિષ્યામિ પાવકમ્
જો હું ક્રોધિત થાઉં તો દેવતાઓ પણ ધરતી પર પડી જશે; હું યમને શાંત કરી દઉં અને અગ્નિને પણ ભક્ષી જઇશ.
આદિત્યં પાતયિષ્યામિ સનક્ષત્રં મહીતલે। શતક્રતું વધિષ્યામિ પાસ્યામિ વરુણાલયમ્
હું સૂર્યને અને તારાઓને ધરતી પર પાડી દઇશ; શતક્રતુને મારી નાખીશ અને વરુણના ઘરનું જળ પી જઇશ.
પર્વતાંશ્ચૂર્ણયિષ્યામિ દારયિષ્યામિ મેદિનીમ્। દીર્ઘકાલં પ્રસુપ્તસ્ય કુમ્ભકર્ણસ્ય વિક્રમમ્
હું પર્વતોને ભૂક્કા કરી દઇશ અને ધરતીને ફાડી નાખીશ—કુંભકર્ણનો આ જ લાંબા સમયથી સૂતો શક્તિ છે.
અદ્ય પશ્યન્તુ ભૂતાનિ ભક્ષ્યમાણાનિ સર્વશઃ। ન ત્વિદં ત્રિદિવં સર્વમાહારો મમ પૂર્યતે
આજે બધા જીવો જોઈ લે કે હું તેમને સંપૂર્ણ રીતે ભક્ષી જઇશ; છતાં પણ આખું સ્વર્ગ પણ મારી ભૂખ પૂરી કરી શકે નહીં.