વિનાશયન્તો ભર્તારં સહિતાઃ શત્રુભિર્બુધૈઃ। વિપરીતાનિ કૃત્યાનિ કારયન્તીહ મન્ત્રિણઃ
મંત્રીઓ જો દુશ્મનો સાથે મળી પોતાના માલિકને નુકસાન પહોંચાડે છે અને વિપરીત કામ કરાવે છે, તો બુદ્ધિશાળીઓ તેમને ઓળખી શકે છે.
તાન્ ભર્તા મિત્રસંકાશાનમિત્રાન્ મન્ત્રનિર્ણયે। વ્યવહારેણ જાનીયાત્ સચિવાનુપસંહિતાન્
માલિકે વ્યવહારથી ઓળખવું જોઈએ કે કયા મંત્રી મિત્રો જેવા દેખાય છે પણ ખરેખર મિત્ર નથી અને સલાહમાં જોડાયેલા નથી.
ચપલસ્યેહ કૃત્યાનિ સહસાનુપ્રધાવતઃ। છિદ્રમન્યે પ્રપદ્યન્તે ક્રૌઞ્ચસ્ય ખમિવ દ્વિજાઃ
અસ્થિર માણસ અહીં કામમાં ઉતાવળ કરે છે ત્યારે બીજાઓને તકો મળી જાય છે, જેમ કે બગલા ન હોય ત્યારે પક્ષીઓ આકાશમાં ઉડી જાય છે.
યો હિ શત્રુમવજ્ઞાય આત્માનં નાભિરક્ષતિ। અવાપ્નોતિ હિ સોઽનર્થાન્ સ્થાનાચ્ચ વ્યવરોપ્યતે
જે માણસ દુશ્મનને અવગણે છે અને પોતાનું રક્ષણ કરતો નથી, તે નિશ્ચિત રૂપે મુશ્કેલીઓમાં ફસાઈ જાય છે અને પોતાનું સ્થાન ગુમાવે છે.
યદુક્તમિહ તે પૂર્વં પ્રિયયા મેઽનુજેન ચ। તદેવ નો હિતં વાક્યં યથેચ્છસિ તથા કુરુ
અહીં પહેલાં તમે, મારી પ્રિય અને મારા નાના ભાઈએ જે કહ્યું હતું, એ જ આપણું હિતકારક વચન છે; હવે જેવું યોગ્ય લાગે તેવું કરો.
તત્ તુ શ્રુત્વા દશગ્રીવઃ કુમ્ભકર્ણસ્ય ભાષિતમ્। ભ્રુકુટિં ચૈવ સંચક્રે ક્રુદ્ધશ્ચૈનમભાષત
કુંભકર્ણના શબ્દો સાંભળીને દશમુખે ભ્રૂભંગ કર્યો અને ગુસ્સે થઈને તેને કહ્યું.
માન્યો ગુરુરિવાચાર્યઃ કિં માં ત્વમનુશાસસે। કિમેવં વાક્શ્રમં કૃત્વા યદ્ યુક્તં તદ્ વિધીયતામ્
ગુરુ કે આચાર્ય જેવો માન્ય છું, તો પણ તું મને શા માટે ઉપદેશ આપે છે? આટલી મહેનતથી બોલવાનો શું અર્થ? જે યોગ્ય છે એ કર.
વિભ્રમાચ્ચિત્તમોહાદ્ વા બલવીર્યાશ્રયેણ વા। નાભિપન્નમિદાનીં યદ્ વ્યર્થા તસ્ય પુનઃ કથા
ભૂલથી, મનની મોહથી કે પોતાની શક્તિ અને પરાક્રમના ભરોસાથી, જે પહેલાં સ્વીકાર્યું નહોતું, એ ફરીથી કહેવું વ્યર્થ છે.
અસ્મિન્ કાલે તુ યદ્ યુક્તં તદિદાનીં વિચિન્ત્યતામ્। ગતં તુ નાનુશોચન્તિ ગતં તુ ગતમેવ હિ
હવે જે યોગ્ય છે એ વિચારો; જે ગયું તે માટે શોક કરવો નહીં, કારણ કે જે ગયું એ પાછું આવતું નથી.
મમાપનયજં દોષં વિક્રમેણ સમીકુરુ। યદિ ખલ્વસ્તિ મે સ્નેહો વિક્રમં વાધિગચ્છસિ
મારી ભૂલને તું તારી શૂરવીરતાથી દૂર કર. જો તને મારા પર સાચો પ્રેમ હોય, તો તું તારી શક્તિ બતાવ.
યદિ કાર્યં મમૈતત્તે હૃદિ કાર્યતમં મતમ્। સ સુહૃદ્ યો વિપન્નાર્થં દીનમભ્યુપપદ્યતે
જો મારા આ કાર્યને તું તારા દિલમાં સૌથી મોટું માનતો હોય, તો સાચો મિત્ર એ જ છે, જે મુશ્કેલીમાં પડેલા અને દુઃખી માણસને સહારો આપે.
સ બન્ધુર્યોઽપનીતેષુ સાહાય્યાયોપકલ્પતે। તમથૈવં બ્રુવાણં સ વચનં ધીરદારુણમ્
જ્યારે બધા દૂર થઈ જાય ત્યારે જે મદદ કરવા આવે, એ જ સાચો સંબંધ છે. એમ કહીને તેણે દૃઢ અને કઠોર શબ્દો કહ્યા.
રુષ્ટોઽયમિતિ વિજ્ઞાય શનૈઃ શ્લક્ષ્ણમુવાચ હ। અતીવ હિ સમાલક્ષ્ય ભ્રાતરં ક્ષુભિતેન્દ્રિયમ્
તે ગુસ્સે છે એ સમજીને, તેણે ધીમે અને નરમ શબ્દોમાં વાત કરી, કારણ કે તેણે પોતાના ભાઈને ખૂબ જ ઉદ્વિગ્ન જોયો.
કુમ્ભકર્ણઃ શનૈર્વાક્યં બભાષે પરિસાન્ત્વયન્। શૃણુ રાજન્નવહિતો મમ વાક્યમરિંદમ
કુંભકર્ણે ધીરજથી અને શાંતિથી કહ્યું: 'રાજા, દુશ્મનોને હરાવનાર, મારા શબ્દ ધ્યાનથી સાંભળ.'
અલં રાક્ષસરાજેન્દ્ર સંતાપમુપપદ્ય તે। રોષં ચ સમ્પરિત્યજ્ય સ્વસ્થો ભવિતુમર્હસિ
રાક્ષસોના રાજા, હવે દુઃખ છોડો; ગુસ્સો પણ પૂરો કરો અને પોતાને શાંત રાખો.
નૈતન્મનસિ કર્તવ્યં મયિ જીવતિ પાર્થિવ। તમહં નાશયિષ્યામિ યત્ કૃતે પરિતપ્યતે
મારે જીવતો હોવા સુધી, આ વાતને તારા મનમાં ન લાવ. જેના કારણે તું દુઃખી છે, તેને હું નાશ કરીશ.
અવશ્યં તુ હિતં વાચ્યં સર્વાવસ્થં મયા તવ। બન્ધુભાવાદભિહિતં ભ્રાતૃસ્નેહાચ્ચ પાર્થિવ
પણ, તારા માટે હંમેશા જે સારું હોય એ કહેવું મારો ફરજ છે, કારણ કે હું તારો ભાઈ છું અને તારા પર પ્રેમ રાખું છું, રાજા.
સદૃશં યચ્ચ કાલેઽસ્મિન્ કર્તું સ્નેહેન બન્ધુના। શત્રૂણાં કદનં પશ્ય ક્રિયમાણં મયા રણે
આ સમયે ભાઈએ પ્રેમથી જે કરવું યોગ્ય છે, એ હું કરીશ; યુદ્ધમાં મારા હાથેથી દુશ્મનોનો વિનાશ થતો જોઈ લે.
અદ્ય પશ્ય મહાબાહો મયા સમરમૂર્ધનિ। હતે રામે સહ ભ્રાત્રા દ્રવન્તીં હરિવાહિનીમ્
આજે, મહાબાહુ, યુદ્ધના મેદાનમાં જોઈશ કે હું રામ અને તેના ભાઈને મારીને વાનરોની સેના ભાગી રહી છે.
અદ્ય રામસ્ય તદ્ દૃષ્ટ્વા મયાઽઽનીતં રણાચ્છિરઃ। સુખી ભવ મહાબાહો સીતા ભવતુ દુઃખિતા
આજે, રામનું શિર હું યુદ્ધમાંથી લાવીને બતાવું ત્યારે, મહાબાહુ, તું આનંદ માણજે અને સીતાને દુઃખ થાય.
અદ્ય રામસ્ય પશ્યન્તુ નિધનં સુમહત્ પ્રિયમ્। લઙ્કાયાં રાક્ષસાઃ સર્વે યે તે નિહતબાન્ધવાઃ
આજે, લંકામાં બધા રાક્ષસો, જેમના સંબંધીઓ મરી ગયા છે, તેઓ રામના મહાન અને પ્રિય મૃત્યુને જોઈ શકે.
અદ્ય શોકપરીતાનાં સ્વબન્ધુવધશોચિનામ્। શત્રોર્યુધિ વિનાશેન કરોમ્યશ્રુપ્રમાર્જનમ્
આજે, પોતાના સગાંના મૃત્યુનો શોક કરનાર અને દુઃખમાં ગરકાવ થયેલા લોકોના દુઃખ દૂર કરવા માટે, હું યુદ્ધમાં દુશ્મનનો નાશ કરીશ.
અદ્ય પર્વતસંકાશં સસૂર્યમિવ તોયદમ્। વિકીર્ણં પશ્ય સમરે સુગ્રીવં પ્લવગેશ્વરમ્
આજે, યુદ્ધમાં પર્વત જેવો અને સૂર્યથી ઝગમગતો, વાદળ જેવો વિખેરાયેલો વાનરરાજ સુગ્રીવને જોઈ લે.
કથં ચ રાક્ષસૈરેભિર્મયા ચ પરિસાન્ત્વિતઃ। જિઘાંસુભિર્દાશરથિં વ્યથસે ત્વં સદાનઘ
હે નિર્દોષ, તું કેમ ચિંતિત છે, જ્યારે તારા આસપાસ આ બધા રાક્ષસો અને હું, સૌ રઘુનંદનને મારવા ઉત્સુક છીએ?
માં નિહત્ય કિલ ત્વાં હિ નિહનિષ્યતિ રાઘવઃ। નાહમાત્મનિ સંતાપં ગચ્છેયં રાક્ષસાધિપ
રાઘવ તો મને મારીને પછી તને પણ મારી નાખશે; રાક્ષસાધિપતિ, મને મારા માટે કોઈ દુઃખ નહીં થાય.
કામં ત્વિદાનીમપિ માં વ્યાદિશ ત્વં પરંતપ। ન પરઃ પ્રેક્ષણીયસ્તે યુદ્ધાયાતુલવિક્રમ
હવે પણ જો તું ઈચ્છે, તો મને આજ્ઞા આપ, દુશ્મનોને હરાવનાર; યુદ્ધ માટે તારા માટે મારા સિવાય બીજું કોઈ યોગ્ય નથી.
અહમુત્સાદયિષ્યામિ શત્રૂંસ્તવ મહાબલાન્। યદિ શક્રો યદિ યમો યદિ પાવકમારુતૌ
હું તારા મહાન દુશ્મનોને નાશ કરીશ, ભલે તેઓ ઈન્દ્ર હોય, યમ હોય કે પવન અને અગ્નિ દેવતાઓ હોય.
તાનહં યોધયિષ્યામિ કુબેરવરુણાવપિ। ગિરિમાત્રશરીરસ્ય શિતશૂલધરસ્ય મે
હું તો કુબેર અને વરુણ સામે પણ લડીશ, કારણ કે મારી કાંટેદાર ભાલા સાથે અને પર્વત જેટલા દેહથી હું તૈયાર છું.
નર્દતસ્તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રસ્ય બિભીયાદ્ વૈ પુરંદરઃ। અથ વા ત્યક્તશસ્ત્રસ્ય મૃદ્નતસ્તરસા રિપૂન્
મારી તીખી દાંતવાળી ગર્જનાથી ઇન્દ્ર પણ ડરી જાય, અથવા તો હું હથિયાર છોડીને પણ દુશ્મનોને ઝડપથી ચકનાચૂર કરી દઉં.
ન મે પ્રતિમુખઃ કશ્ચિત્ સ્થાતું શક્તો જિજીવિષુઃ। નૈવ શક્ત્યા ન ગદયા નાસિના નિશિતૈઃ શરૈઃ
જેને જીવવું હોય એવો કોઈ પણ માણસ મારા સામે ઊભો રહી શકે નહીં—ને ભાલા, ને ગદા, ને તલવાર, ને તીખા બાણથી પણ નહીં.