કુમ્ભકર્ણં સમીક્ષ્યૈવ વિતત્રાસ પ્રજાપતિઃ। કુમ્ભકર્ણમથાશ્વાસ્તઃ સ્વયંભૂરિદમબ્રવીત્
કુંભકર્ણને જોઈને પ્રજાપતિ ડરી ગયા; પછી પોતે શાંત થઈ, સ્વયંભૂએ આ રીતે કહ્યું.
ધ્રુવં લોકવિનાશાય પૌલસ્ત્યેનાસિ નિર્મિતઃ। તસ્માત્ ત્વમદ્યપ્રભૃતિ મૃતકલ્પઃ શયિષ્યસે
નક્કી છે કે તું પૌલસ્ત્યના પુત્ર દ્વારા લોકવિનાશ માટે જ સર્જાયો છે; તેથી આજથી તું મૃતક જેવો ઊંઘીશ.
બ્રહ્મશાપાભિભૂતોઽથ નિપપાતાગ્રતઃ પ્રભોઃ। તતઃ પરમસમ્ભ્રાન્તો રાવણો વાક્યમબ્રવીત્
બ્રહ્માના શાપથી પીડાઈ, તે પ્રભુના આગળ પડી ગયો; ત્યારબાદ રાવણ ખૂબ ગભરાઈને બોલ્યો.
પ્રવૃદ્ધઃ કાઞ્ચનો વૃક્ષઃ ફલકાલે નિકૃત્યતે। ન નપ્તારં સ્વકં ન્યાય્યં શપ્તુમેવં પ્રજાપતે
સોનાનો વૃક્ષ ફળ આવે ત્યારે કપાઈ જાય છે; પ્રજાપતિ, પોતાના યોગ્ય પૌત્રને આ રીતે શાપ આપવો યોગ્ય નથી.
ન મિથ્યાવચનશ્ચ ત્વં સ્વપ્સ્યત્યેવ ન સંશયઃ। કાલસ્તુ ક્રિયતામસ્ય શયને જાગરે તથા
તમે ક્યારેય ખોટું બોલતા નથી; એ ચોક્કસ ઊંઘશે, એમાં શંકા નથી. પણ એના ઊંઘવા અને જાગવાની મર્યાદા નક્કી થવી જોઈએ.
રાવણસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સ્વયંભૂરિદમબ્રવીત્। શયિતા હ્યેષ ષણ્માસમેકાહં જાગરિષ્યતિ
રાવણના વચન સાંભળી, સ્વયંભૂએ કહ્યું: એ છ મહિના ઊંઘશે અને એક દિવસ જાગશે.
એકેનાહ્ના ત્વસૌ વીરશ્ચરન્ ભૂમિં બુભુક્ષિતઃ। વ્યાત્તાસ્યો ભક્ષયેલ્લોકાન્ સંવૃદ્ધ ઇવ પાવકઃ
પણ એ એક દિવસે, આ વીર ભૂખ્યો રહી, ખુલ્લા મોઢે ધરતી પર ફરતો, અગ્નિ જેવો બધાં લોકોએ ભક્ષી જશે.
સોઽસૌ વ્યસનમાપન્નઃ કુમ્ભકર્ણમબોધયત્। ત્વત્પરાક્રમભીતશ્ચ રાજા સમ્પ્રતિ રાવણઃ
આ રીતે દુઃખમાં પડેલો કુંભકર્ણ જાગાડવામાં આવ્યો; અને હવે, રાજા રાવણ તારી શક્તિથી ડર્યો છે.
સ એષ નિર્ગતો વીરઃ શિબિરાદ્ ભીમવિક્રમઃ। વાનરાન્ ભૃશસંક્રુદ્ધો ભક્ષયન્ પરિધાવતિ
આ વીર, ભયાનક પરાક્રમી, શિબિરમાંથી બહાર આવ્યો છે અને અત્યંત ક્રોધિત થઈ વાનરોને ખાઈ રહ્યો છે.
કુમ્ભકર્ણં સમીક્ષ્યૈવ હરયોઽદ્ય પ્રદુદ્રુવુઃ। કથમેનં રણે ક્રુદ્ધં વારયિષ્યન્તિ વાનરાઃ
આજે કુંભકર્ણને જોઈને વાનરો ભાગી ગયા; યુદ્ધમાં ક્રોધિત એવા એને વાનરો કેવી રીતે રોકશે?
ઉચ્યન્તાં વાનરાઃ સર્વે યન્ત્રમેતત્ સમુચ્છ્રિતમ્। ઇતિ વિજ્ઞાય હરયો ભવિષ્યન્તીહ નિર્ભયાઃ
બધા વાનરોને કહી દો: આ મોટું યંત્ર ઊભું કરાયું છે; આ જાણીને અહીંના વાનરો નિર્ભય બની જશે.
વિભીષણવચઃ શ્રુત્વા હેતુમત્ સુમુખોદ્ગતમ્। ઉવાચ રાઘવો વાક્યં નીલં સેનાપતિં તદા
વિભીષણના સમજદારીભર્યા અને મીઠા વચન સાંભળી, રાઘવએ પછી નીલ સેના નાયકને આ રીતે કહ્યું.
ગચ્છ સૈન્યાનિ સર્વાણિ વ્યૂહ્ય તિષ્ઠસ્વ પાવકે। દ્વારાણ્યાદાય લઙ્કાયાશ્ચર્યાશ્ચાસ્યાથ સંક્રમાન્
બધી સેનાઓને ગોઠવીને, તું અગ્નિસમાન, તૈયાર ઊભો રહેજે; લંકાના દરવાજા અને વિવિધ માર્ગો સંભાળી લે.
શૈલશૃઙ્ગાણિ વૃક્ષાંશ્ચ શિલાશ્ચાપ્યુપસંહરન્। ભવન્તઃ સાયુધાઃ સર્વે વાનરાઃ શૈલપાણયઃ
પર્વતોના શિખરો, વૃક્ષો અને પથ્થરો ભેગા કરો; બધા વાનરો હથિયારધારી બની, પર્વતો હાથમાં લઈ તૈયાર રહેજો.
રાઘવેણ સમાદિષ્ટો નીલો હરિચમૂપતિઃ। શશાસ વાનરાનીકં યથાવત્ કપિકુઞ્જરઃ
રાઘવના આદેશથી, વાનર સેનાના વડા નીલએ યોગ્ય રીતે વાનર સેનાને ગોઠવી, મહાન વાનરપ્રમુખની જેમ વ્યવસ્થા કરી.
તતો ગવાક્ષઃ શરભો હનૂમાનઙ્ગદસ્તથા। શૈલશૃઙ્ગાણિ શૈલાભા ગૃહીત્વા દ્વારમભ્યયુઃ
પછી ગવાક્ષ, શરભ, હનુમાન અને અંગદ, પહાડ જેવા દેખાતા, પહાડના શિખરો ઉઠાવીને દરવાજા તરફ આગળ વધ્યા.
રામવાક્યમુપશ્રુત્ય હરયો જિતકાશિનઃ। પાદપૈરર્દયન્ વીરા વાનરાઃ પરવાહિનીમ્
રામના આજ્ઞા સાંભળી વિજયી વાનરો, વીરોએ, વૃક્ષો વડે દુશ્મનના સૈન્યને તોડી નાખ્યું.
તતો હરીણાં તદનીકમુગ્રં રરાજ શૈલોદ્યતવૃક્ષહસ્તમ્। ગિરેઃ સમીપાનુગતં યથૈવ મહન્મહામ્ભોધરજાલમુગ્રમ્
પછી વાનરોની તે ભયાનક સેના, હાથમાં વૃક્ષો અને પહાડના ટુકડા લઈને, પહાડની પાસે ભયંકર વાદળોના મોટા સમૂહ જેવી ઝગમગી ઉઠી.
thumb|દ્વિષષ્ટિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે દ્વિષષ્ટિતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રેષ્ઠ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો બેંસઠમો સર્ગ સાંભળો.
સ તુ રાક્ષસશાર્દૂલો નિદ્રામદસમાકુલઃ। રાજમાર્ગં શ્રિયા જુષ્ટં યયૌ વિપુલવિક્રમઃ
તે રાક્ષસોમાં શૂરવીર, ઊંઘ અને મદથી ઘેરાયેલો, મહાન પરાક્રમી, શોભાથી ભરેલા રાજમાર્ગે ચાલ્યો.
રાક્ષસાનાં સહસ્રૈશ્ચ વૃતઃ પરમદુર્જયઃ। ગૃહેભ્યઃ પુષ્પવર્ષેણ કીર્યમાણસ્તદા યયૌ
હજારો રાક્ષસો સાથે ઘેરાયેલો, જેને જીતવું અત્યંત મુશ્કેલ હતું, તે ઘરોમાંથી ફૂલ વરસાવતાં આગળ વધ્યો.
સ હેમજાલવિતતં ભાનુભાસ્વરદર્શનમ્। દદર્શ વિપુલં રમ્યં રાક્ષસેન્દ્રનિવેશનમ્
તેને રાક્ષસોના રાજાના વિશાળ અને સુંદર મહેલનું દર્શન થયું, જે સોનાની જાળીથી શોભિત અને સૂર્ય જેવી તેજસ્વી હતી.
સ તત્તદા સૂર્ય ઇવાભ્રજાલં પ્રવિશ્ય રક્ષોધિપતેર્નિવેશનમ્। દદર્શ દૂરેઽગ્રજમાસનસ્થં સ્વયંભુવં શક્ર ઇવાસનસ્થમ્
પછી તે, જાણે સૂર્ય વાદળોમાં પ્રવેશે તેમ, રાક્ષસાધિપતિના મહેલમાં ગયો અને દૂર બેઠેલા પોતાના મોટા ભાઈને, જાણે ઇન્દ્ર સિંહાસન પર બેઠા હોય તેમ, જોયા.
ભ્રાતુઃ સ ભવનં ગચ્છન્ રક્ષોગણસમન્વિતઃ। કુમ્ભકર્ણઃ પદન્યાસૈરકમ્પયત મેદિનીમ્
ભાઈના મહેલ તરફ રાક્ષસોના ટોળાં સાથે જતા કુંભકર્ણના પગલાંથી ધરતી ધ્રુજી ઉઠી.
સોઽભિગમ્ય ગૃહં ભ્રાતુઃ કક્ષ્યામભિવિગાહ્ય ચ। દદર્શોદ્વિગ્નમાસીનં વિમાને પુષ્પકે ગુરુમ્
ભાઈના ઘરમાં પહોંચીને અને અંદરની ઓરડીમાં પ્રવેશીને, તેણે પુષ્પક વિમાનમાં બેઠેલા, ચિંતિત પોતાના પૂજ્ય ભાઈને જોયા.
અથ દૃષ્ટ્વા દશગ્રીવઃ કુમ્ભકર્ણમુપસ્થિતમ્। તૂર્ણમુત્થાય સંહૃષ્ટઃ સંનિકર્ષમુપાનયત્
પછી કુંભકર્ણને હાજર જોઈ દશમુખ તરત જ ખુશીથી ઊભો થયો અને તેને નજીક બોલાવ્યો.
અથાસીનસ્ય પર્યઙ્કે કુમ્ભકર્ણો મહાબલઃ। ભ્રાતુર્વવન્દે ચરણૌ કિં કૃત્યમિતિ ચાબ્રવીત્
પછી મહાબલી કુંભકર્ણ પથારી પર બેઠા ત્યારે, તેણે ભાઈના પગે વંદન કર્યું અને પૂછ્યું: 'શું કરવું છે?'
ઉત્પત્ય ચૈનં મુદિતો રાવણઃ પરિષસ્વજે। સ ભ્રાત્રા સમ્પરિષ્વક્તો યથાવચ્ચાભિનન્દિતઃ
રાવણે આનંદથી ઊભા રહીને તેને ભેટી લીધા; અને ભાઈના આલિંગનથી તે યોગ્ય રીતે આવકારવામાં આવ્યો.
કુમ્ભકર્ણઃ શુભં દિવ્યં પ્રતિપેદે વરાસનમ્। સ તદાસનમાશ્રિત્ય કુમ્ભકર્ણો મહાબલઃ
કુંભકર્ણે શુભ અને દિવ્ય આસન સ્વીકાર્યું; અને તે મહાબલી કુંભકર્ણ તે આસન પર બેઠા.
સંરક્તનયનઃ ક્રોધાદ્ રાવણં વાક્યમબ્રવીત્। કિમર્થમહમાદૃત્ય ત્વયા રાજન્ પ્રબોધિતઃ
ક્રોધથી આંખો લાલ કરીને તેણે રાવણને કહ્યું: 'રાજા, મને આવડી તાત્કાલિકતાથી કેમ જગાડ્યો?'