ન નો દેવકૃતં કિંચિદ્ ભયમસ્તિ કદાચન। માનુષાન્નો ભયં રાજંસ્તુમુલં સમ્પ્રબાધતે
અમને ક્યારેય દેવોનું કોઈ ભય નથી; પણ રાજા, હવે માનવો તરફથી મોટું ભય અમને ઘેરી વળ્યું છે.
ન દૈત્યદાનવેભ્યો વા ભયમસ્તિ ન નઃ ક્વચિત્। યાદૃશં માનુષં રાજન્ ભયમસ્માનુપસ્થિતમ્
અમને દૈત્ય કે દાનવો તરફથી ક્યાંય કોઈ ભય નથી; પણ રાજા, જેવું ભય હવે એક માનવથી આવ્યું છે, એ તો અલગ જ છે.
વાનરૈઃ પર્વતાકારૈર્લઙ્કેયં પરિવારિતા। સીતાહરણસંતપ્તાદ્ રામાન્નસ્તુમુલં ભયમ્
લંકા આજુબાજુ પહાડ જેટલા મોટા વાનરો દ્વારા ઘેરી લીધી છે; સીતાજીનું અપહરણ થતાં અમને રામથી મોટું ભય છે.
એકેન વાનરેણેયં પૂર્વં દગ્ધા મહાપુરી। કુમારો નિહતશ્ચાક્ષઃ સાનુયાત્રઃ સકુઞ્જરઃ
એક વાનરે આ મહાનગરીને પહેલાં જ સળગાવી દીધી હતી; અને રાજકુમાર અક્ષ પણ પોતાના સાથીઓ અને હાથીઓ સાથે મારાયો હતો.
સ્વયં રક્ષોધિપશ્ચાપિ પૌલસ્ત્યો દેવકણ્ટકઃ। વ્રજેતિ સંયુગે મુક્તો રામેણાદિત્યવર્ચસા
રાક્ષસોના રાજા, દેવોને પણ તકલીફ આપનાર પૌલસ્ત્યે પણ, રામ જેવો તેજસ્વી યુદ્ધમાં આવ્યો ત્યારે પાછો હટવો પડ્યો હતો.
યન્ન દેવૈઃ કૃતો રાજા નાપિ દૈત્યૈર્ન દાનવૈઃ। કૃતઃ સ ઇહ રામેણ વિમુક્તઃ પ્રાણસંશયાત્
જે દેવો, દૈત્ય કે દાનવો પણ કરી શક્યા નહીં, એ કામ રામે કરી બતાવ્યું છે—રાજાને જીવના સંકટમાંથી મુક્ત કરી દીધો છે.
સ યૂપાક્ષવચઃ શ્રુત્વા ભ્રાતુર્યુધિ પરાભવમ્। કુમ્ભકર્ણો વિવૃત્તાક્ષો યૂપાક્ષમિદમબ્રવીત્
યૂપાક્ષના મોઢેથી પોતાના ભાઈની યુદ્ધમાં હાર સાંભળી, કુંભકર્ણ ગુસ્સાથી આંખો પહોળી કરી યૂપાક્ષને这样 કહ્યું:
સર્વમદ્યૈવ યૂપાક્ષ હરિસૈન્યં સલક્ષ્મણમ્। રાઘવં ચ રણે જિત્વા તતો દ્રક્ષ્યામિ રાવણમ્
આજે જ, યૂપાક્ષ, હું આખું વાનર સેના, લક્ષ્મણ અને રાઘવને યુદ્ધમાં હરાવીશ; પછી જ હું રાવણને મળવા જઈશ.
રાક્ષસાંસ્તર્પયિષ્યામિ હરીણાં માંસશોણિતૈઃ। રામલક્ષ્મણયોશ્ચાપિ સ્વયં પાસ્યામિ શોણિતમ્
હું રાક્ષસોને વાનરોના માંસ અને લોહીથી તૃપ્ત કરીશ; અને પોતે રામ અને લક્ષ્મણનું લોહી પીશ.
તત્ તસ્ય વાક્યં બ્રુવતો નિશમ્ય સગર્વિતં રોષવિવૃદ્ધદોષમ્। મહોદરો નૈર્ઋતયોધમુખ્યઃ કૃતાઞ્જલિર્વાક્યમિદં બભાષે
કુંભકર્ણના ગર્વભર્યા અને ગુસ્સાથી ભરેલા શબ્દો સાંભળી, રાક્ષસ યોદ્ધાઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા મહોદરે હાથ જોડીને કહ્યું:
રાવણસ્ય વચઃ શ્રુત્વા ગુણદોષૌ વિમૃશ્ય ચ। પશ્ચાદપિ મહાબાહો શત્રૂન્ યુધિ વિજેષ્યસિ
રાવણના શબ્દો સાંભળી અને તેના ગુણદોષ વિચાર્યા પછી પણ, મહાબલી, તું પછી યુદ્ધમાં દુશ્મનોને હરાવી જ લેશે.
મહોદરવચઃ શ્રુત્વા રાક્ષસૈઃ પરિવારિતઃ। કુમ્ભકર્ણો મહાતેજાઃ સમ્પ્રતસ્થે મહાબલઃ
મહોદરનાં શબ્દો સાંભળી, રાક્ષસોથી ઘેરાયેલા, તેજસ્વી અને પરાક્રમી કુંભકર્ણ તરત જ નીકળી પડ્યા.
સુપ્તમુત્થાપ્ય ભીમાક્ષં ભીમરૂપપરાક્રમમ્। રાક્ષસાસ્ત્વરિતા જગ્મુર્દશગ્રીવનિવેશનમ્
ભયાનક આંખો અને ભયાનક રૂપ-પરાક્રમ ધરાવતાં ભીમાક્ષને ઉઠાડી, રાક્ષસો ઝડપથી દશમુખ રાવણના મહેલ તરફ ગયા.
તેઽભિગમ્ય દશગ્રીવમાસીનં પરમાસને। ઊચુર્બદ્ધાઞ્જલિપુટાઃ સર્વ એવ નિશાચરાઃ
તેઓ દશમુખ રાવણ પાસે પહોંચ્યા, જે ઉત્તમ આસન પર બેઠેલા હતા; બધા નિશાચરો હાથ જોડીને વિનમ્રતાથી બોલ્યા.
કુમ્ભકર્ણઃ પ્રબુદ્ધોઽસૌ ભ્રાતા તે રાક્ષસેશ્વર। કથં તત્રૈવ નિર્યાતુ દ્રક્ષ્યસે તમિહાગતમ્
રાક્ષસોના રાજા, તમારો ભાઈ કુંભકર્ણ હવે જાગી ગયો છે; હવે તે ત્યાંથી નીકળે કે તમે તેને અહીં આવતાં જોઈ શકો, એવું શું કરવું?
રાવણસ્ત્વબ્રવીદ્ધૃષ્ટો રાક્ષસાંસ્તાનુપસ્થિતાન્। દ્રષ્ટુમેનમિહેચ્છામિ યથાન્યાયં ચ પૂજ્યતામ્
રાવણે નિર્ભય થઈને હાજર રાક્ષસોને કહ્યું: 'હું તેને અહીં જ જોવા ઇચ્છું છું; અને યોગ્ય રીતે તેની પૂજા થવી જોઈએ.'
તથેત્યુક્ત્વા તુ તે સર્વે પુનરાગમ્ય રાક્ષસાઃ। કુમ્ભકર્ણમિદં વાક્યમૂચૂ રાવણચોદિતાઃ
'એવું જ થશે' કહીને બધા રાક્ષસો પાછા ગયા અને રાવણના આદેશથી કુંભકર્ણને આ રીતે સંદેશ આપ્યો.
દ્રષ્ટું ત્વાં કાઙ્ક્ષતે રાજા સર્વરાક્ષસપુઙ્ગવઃ। ગમને ક્રિયતાં બુદ્ધિર્ભ્રાતરં સમ્પ્રહર્ષય
'તમને જોવા માટે રાજા, બધા રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ, આતુર છે; તમારો મન બનાવો અને તમારા ભાઈને આનંદિત કરો.'
કુમ્ભકર્ણસ્તુ દુર્ધર્ષો ભ્રાતુરાજ્ઞાય શાસનમ્। તથેત્યુક્ત્વા મહાવીર્યઃ શયનાદુત્પપાત હ
કુંભકર્ણ, જેને કોઈ રોકી ન શકે, ભાઈનો આદેશ મળતાં જ 'એવું જ થશે' કહીને પોતાના શયન પરથી ઊભા થઈ ગયા.
પ્રક્ષાલ્ય વદનં હૃષ્ટઃ સ્નાતઃ પરમહર્ષિતઃ। પિપાસુસ્ત્વરયામાસ પાનં બલસમીરણમ્
મુખ ધોઈને, આનંદિત થઈને, સ્નાન કરીને ખૂબ ખુશ થઈ, તરસ લાગેલી, તેણે તરત જ પાન માટે, બળ આપતું પીણું લાવવાનું કહ્યું.
તતસ્તે ત્વરિતાસ્તત્ર રાક્ષસા રાવણાજ્ઞયા। મદ્યં ભક્ષ્યાંશ્ચ વિવિધાન્ ક્ષિપ્રમેવોપહારયન્
પછી રાક્ષસોએ રાવણના આદેશથી ઝડપથી વિવિધ પ્રકારના મદિરા અને ખોરાક લાવી દીધા.
પીત્વા ઘટસહસ્રે દ્વે ગમનાયોપચક્રમે। ઈષત્સમુત્કટો મત્તસ્તેજોબલસમન્વિતઃ
બે હજાર ઘડા પીધા પછી, થોડા નશામાં, ગર્જના કરતા, બળ અને તેજથી ભરપૂર, તે આગળ વધ્યા.
કુમ્ભકર્ણો બભૌ રુષ્ટઃ કાલાન્તકયમોપમઃ। ભ્રાતુઃ સ ભવનં ગચ્છન્ રક્ષોબલસમન્વિતઃ। કુમ્ભકર્ણઃ પદન્યાસૈરકમ્પયત મેદિનીમ્
કુંભકર્ણ ક્રોધિત થઈને, સમયના અંતે આવતાં યમરાજ જેવો દેખાતો હતો; ભાઈના મહેલ તરફ રાક્ષસોની સેના સાથે જતા, તેના પગલાંથી ધરતી ધ્રુજી ઉઠી.
સ રાજમાર્ગં વપુષા પ્રકાશયન્ સહસ્રરશ્મિર્ધરણીમિવાંશુભિઃ। જગામ તત્રાઞ્જલિમાલયા વૃતઃ શતક્રતુર્ગેહમિવ સ્વયંભુવઃ
તે પોતાની તેજસ્વી કાયાથી રાજમાર્ગને પ્રકાશિત કરતાં, જાણે હજારો કિરણો ધરતી પર છાંયલાં હોય એમ, હાથોની માળા ધારણ કરીને ત્યાં ગયો, જાણે સ્વયંભૂ ઇન્દ્રના ગૃહમાં પ્રવેશ કરે છે.
તં રાજમાર્ગસ્થમમિત્રઘાતિનં વનૌકસસ્તે સહસા બહિઃસ્થિતાઃ। દૃષ્ટ્વાપ્રમેયં ગિરિશૃઙ્ગકલ્પં વિતત્રસુસ્તે સહ યૂથપાલૈઃ
જંગલમાં રહેતાં વાનરો, બહાર ઊભા હતા, તેમણે શત્રુઓના સંહારક, પહાડના શિખર જેવાં, અપરિમિત કુંભકર્ણને રાજમાર્ગ પર જોઈને પોતાના નેતાઓ સાથે ડરી ગયા.
કેચિચ્છરણ્યં શરણં સ્મ રામં વ્રજન્તિ કેચિદ્ વ્યથિતાઃ પતન્તિ। કેચિદ્ દશશ્ચ વ્યથિતાઃ પતન્તિ કેચિદ્ ભયાર્તા ભુવિ શેરતે સ્મ
કેટલાંક રામને આશ્રય લેવા દોડી ગયા; કેટલાક ભયથી જમીન પર પડી ગયા; કેટલાક ભયગ્રસ્ત થઈને ઢળી પડ્યા; અને કેટલાક તો ડરથી ધરતી પર પડ્યા રહ્યા.
તમદ્રિશૃઙ્ગપ્રતિમં કિરીટિનં સ્પૃશન્તમાદિત્યમિવાત્મતેજસા। વનૌકસઃ પ્રેક્ષ્ય વિવૃદ્ધમદ્ભુતં ભયાર્દિતા દુદ્રુવિરે યતસ્તતઃ
પહાડના શિખર જેવો, મસ્તક પર મુગટ ધારણ કરેલો, પોતાના તેજથી સૂર્ય જેવો દેખાતો કુંભકર્ણ જોઈને, વાનરો તેના વિશાળ અને અજાયબી રૂપ જોઈ ડરથી ચારે બાજુ ભાગી ગયા.
thumb|એકષષ્ટિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે એકષષ્ટિતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે એકસઠમો સર્ગ સાંભળો.
તતો રામો મહાતેજા ધનુરાદાય વીર્યવાન્। કિરીટિનં મહાકાયં કુમ્ભકર્ણં દદર્શ હ
પછી મહાતેજસ્વી અને પરાક્રમી રામે ધનુષ ઉઠાવ્યું અને મુગટ ધારણ કરેલા, વિશાળકાય કુંભકર્ણને જોયા.
તં દૃષ્ટ્વા રાક્ષસશ્રેષ્ઠં પર્વતાકારદર્શનમ્। ક્રમમાણમિવાકાશં પુરા નારાયણં યથા
પર્વત જેવો દેખાતો, રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ એવા તેને આકાશમાં પગલાં ભરતો જોઈને, જાણે પ્રાચીન સમયમાં નારાયણ ચાલતા હોય એમ લાગ્યું.