તતસ્ત્વદર્શયન્ સર્વાન્ ભક્ષ્યાંશ્ચ વિવિધાન્ બહૂન્। વરાહાન્ મહિષાંશ્ચૈવ બભક્ષ સ મહાબલઃ
પછી, અનેક પ્રકારના વિવિધ ભોજન દેખાડીને, એ મહાબલી અનેક જંગલી ડુક્કર અને ભેંસો ખાઈ ગયો.
આદદ્ બુભુક્ષિતો માંસં શોણિતં તૃષિતોઽપિબત્। મેદઃકુમ્ભાંશ્ચ મદ્યાંશ્ચ પપૌ શક્રરિપુસ્તદા
ભૂખ્યા એણે માંસ ઉપાડ્યું, તરસ્યા એણે લોહી પીધું; અને એ ઇન્દ્રના દુશ્મને એ સમયે ચરબીના ઘડા અને મદિરા પીધી.
તતસ્તૃપ્ત ઇતિ જ્ઞાત્વા સમુત્પેતુર્નિશાચરાઃ। શિરોભિશ્ચ પ્રણમ્યૈનં સર્વતઃ પર્યવારયન્
પછી, એ સંતોષ થયો છે એમ જાણીને, રાત્રિચર પ્રજાઓ ઊભી રહી, માથું નમાવીને તેને ચારેય બાજુથી ઘેરી લીધી.
નિદ્રાવિશદનેત્રસ્તુ કલુષીકૃતલોચનઃ। ચારયન્ સર્વતો દૃષ્ટિં તાન્ દદર્શ નિશાચરાન્
ઊંઘથી આંખો ભારે થઈ ગઈ હતી, નજર પણ ધૂંધળી હતી. તેણે ચારે બાજુ નજર ફેરવીને એ રાત્રિમાં ફરનારા રાક્ષસોને જોયા.
સ સર્વાન્ સાન્ત્વયામાસ નૈર્ઋતાન્ નૈર્ઋતર્ષભઃ। બોધનાદ્ વિસ્મિતશ્ચાપિ રાક્ષસાનિદમબ્રવીત્
રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ એવા તેણે બધા રાક્ષસોને શાંત પાડ્યા અને અચાનક જાગાડવામાં આવ્યો એ આશ્ચર્યથી એમને કહ્યું.
કિમર્થમહમાદૃત્ય ભવદ્ભિઃ પ્રતિબોધિતઃ। કચ્ચિત્ સુકુશલં રાજ્ઞો ભયં વા નેહ કિંચન
તમારે મને આવી ઉતાવળથી કેમ જાગાડ્યો? રાજાને બધું સારું છે ને? અહીં ક્યાંય કોઈ ભય તો નથી ને?
અથવા ધ્રુવમન્યેભ્યો ભયં પરમુપસ્થિતમ્। યદર્થમેવ ત્વરિતૈર્ભવદ્ભિઃ પ્રતિબોધિતઃ
કે પછી ખરેખર ક્યાંકથી મોટું ભય આવી પડ્યું છે, એ માટે જ તમે મને એટલી ઉતાવળથી જાગાડ્યા છો?
અદ્ય રાક્ષસરાજસ્ય ભયમુત્પાટયામ્યહમ્। દારયિષ્યે મહેન્દ્રં વા શીતયિષ્યે તથાનલમ્
આજે હું રાક્ષસોના રાજાનું ભય જડમૂળથી દૂર કરી દઈશ; મહેન્દ્રને પણ ફાડી નાખીશ અથવા અગ્નિને પણ ઠંડો કરી દઈશ.
ન હ્યલ્પકારણે સુપ્તં બોધયિષ્યતિ માદૃશમ્। તદાખ્યાતાર્થતત્ત્વેન મત્પ્રબોધનકારણમ્
મારા જેવા કોઈને નાનકડી વાત માટે ઊંઘમાંથી જાગાડવામાં આવતો નથી; એટલે સાચી વાત કહો, મને જાગાડવાનો કારણ શું છે?
એવં બ્રુવાણં સંરબ્ધં કુમ્ભકર્ણમરિંદમમ્। યૂપાક્ષઃ સચિવો રાજ્ઞઃ કૃતાઞ્જલિરભાષત
જ્યારે દુશ્મનોના વિનાશક એવા કુંભકર્ણે ગુસ્સામાં આવીને આવું કહ્યું, ત્યારે રાજાના મંત્રી યૂપાક્ષે હાથ જોડીને વાત કરી.
ન નો દેવકૃતં કિંચિદ્ ભયમસ્તિ કદાચન। માનુષાન્નો ભયં રાજંસ્તુમુલં સમ્પ્રબાધતે
અમને ક્યારેય દેવોનું કોઈ ભય નથી; પણ રાજા, હવે માનવો તરફથી મોટું ભય અમને ઘેરી વળ્યું છે.
ન દૈત્યદાનવેભ્યો વા ભયમસ્તિ ન નઃ ક્વચિત્। યાદૃશં માનુષં રાજન્ ભયમસ્માનુપસ્થિતમ્
અમને દૈત્ય કે દાનવો તરફથી ક્યાંય કોઈ ભય નથી; પણ રાજા, જેવું ભય હવે એક માનવથી આવ્યું છે, એ તો અલગ જ છે.
વાનરૈઃ પર્વતાકારૈર્લઙ્કેયં પરિવારિતા। સીતાહરણસંતપ્તાદ્ રામાન્નસ્તુમુલં ભયમ્
લંકા આજુબાજુ પહાડ જેટલા મોટા વાનરો દ્વારા ઘેરી લીધી છે; સીતાજીનું અપહરણ થતાં અમને રામથી મોટું ભય છે.
એકેન વાનરેણેયં પૂર્વં દગ્ધા મહાપુરી। કુમારો નિહતશ્ચાક્ષઃ સાનુયાત્રઃ સકુઞ્જરઃ
એક વાનરે આ મહાનગરીને પહેલાં જ સળગાવી દીધી હતી; અને રાજકુમાર અક્ષ પણ પોતાના સાથીઓ અને હાથીઓ સાથે મારાયો હતો.
સ્વયં રક્ષોધિપશ્ચાપિ પૌલસ્ત્યો દેવકણ્ટકઃ। વ્રજેતિ સંયુગે મુક્તો રામેણાદિત્યવર્ચસા
રાક્ષસોના રાજા, દેવોને પણ તકલીફ આપનાર પૌલસ્ત્યે પણ, રામ જેવો તેજસ્વી યુદ્ધમાં આવ્યો ત્યારે પાછો હટવો પડ્યો હતો.
યન્ન દેવૈઃ કૃતો રાજા નાપિ દૈત્યૈર્ન દાનવૈઃ। કૃતઃ સ ઇહ રામેણ વિમુક્તઃ પ્રાણસંશયાત્
જે દેવો, દૈત્ય કે દાનવો પણ કરી શક્યા નહીં, એ કામ રામે કરી બતાવ્યું છે—રાજાને જીવના સંકટમાંથી મુક્ત કરી દીધો છે.
સ યૂપાક્ષવચઃ શ્રુત્વા ભ્રાતુર્યુધિ પરાભવમ્। કુમ્ભકર્ણો વિવૃત્તાક્ષો યૂપાક્ષમિદમબ્રવીત્
યૂપાક્ષના મોઢેથી પોતાના ભાઈની યુદ્ધમાં હાર સાંભળી, કુંભકર્ણ ગુસ્સાથી આંખો પહોળી કરી યૂપાક્ષને这样 કહ્યું:
સર્વમદ્યૈવ યૂપાક્ષ હરિસૈન્યં સલક્ષ્મણમ્। રાઘવં ચ રણે જિત્વા તતો દ્રક્ષ્યામિ રાવણમ્
આજે જ, યૂપાક્ષ, હું આખું વાનર સેના, લક્ષ્મણ અને રાઘવને યુદ્ધમાં હરાવીશ; પછી જ હું રાવણને મળવા જઈશ.
રાક્ષસાંસ્તર્પયિષ્યામિ હરીણાં માંસશોણિતૈઃ। રામલક્ષ્મણયોશ્ચાપિ સ્વયં પાસ્યામિ શોણિતમ્
હું રાક્ષસોને વાનરોના માંસ અને લોહીથી તૃપ્ત કરીશ; અને પોતે રામ અને લક્ષ્મણનું લોહી પીશ.
તત્ તસ્ય વાક્યં બ્રુવતો નિશમ્ય સગર્વિતં રોષવિવૃદ્ધદોષમ્। મહોદરો નૈર્ઋતયોધમુખ્યઃ કૃતાઞ્જલિર્વાક્યમિદં બભાષે
કુંભકર્ણના ગર્વભર્યા અને ગુસ્સાથી ભરેલા શબ્દો સાંભળી, રાક્ષસ યોદ્ધાઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા મહોદરે હાથ જોડીને કહ્યું:
રાવણસ્ય વચઃ શ્રુત્વા ગુણદોષૌ વિમૃશ્ય ચ। પશ્ચાદપિ મહાબાહો શત્રૂન્ યુધિ વિજેષ્યસિ
રાવણના શબ્દો સાંભળી અને તેના ગુણદોષ વિચાર્યા પછી પણ, મહાબલી, તું પછી યુદ્ધમાં દુશ્મનોને હરાવી જ લેશે.
મહોદરવચઃ શ્રુત્વા રાક્ષસૈઃ પરિવારિતઃ। કુમ્ભકર્ણો મહાતેજાઃ સમ્પ્રતસ્થે મહાબલઃ
મહોદરનાં શબ્દો સાંભળી, રાક્ષસોથી ઘેરાયેલા, તેજસ્વી અને પરાક્રમી કુંભકર્ણ તરત જ નીકળી પડ્યા.
સુપ્તમુત્થાપ્ય ભીમાક્ષં ભીમરૂપપરાક્રમમ્। રાક્ષસાસ્ત્વરિતા જગ્મુર્દશગ્રીવનિવેશનમ્
ભયાનક આંખો અને ભયાનક રૂપ-પરાક્રમ ધરાવતાં ભીમાક્ષને ઉઠાડી, રાક્ષસો ઝડપથી દશમુખ રાવણના મહેલ તરફ ગયા.
તેઽભિગમ્ય દશગ્રીવમાસીનં પરમાસને। ઊચુર્બદ્ધાઞ્જલિપુટાઃ સર્વ એવ નિશાચરાઃ
તેઓ દશમુખ રાવણ પાસે પહોંચ્યા, જે ઉત્તમ આસન પર બેઠેલા હતા; બધા નિશાચરો હાથ જોડીને વિનમ્રતાથી બોલ્યા.
કુમ્ભકર્ણઃ પ્રબુદ્ધોઽસૌ ભ્રાતા તે રાક્ષસેશ્વર। કથં તત્રૈવ નિર્યાતુ દ્રક્ષ્યસે તમિહાગતમ્
રાક્ષસોના રાજા, તમારો ભાઈ કુંભકર્ણ હવે જાગી ગયો છે; હવે તે ત્યાંથી નીકળે કે તમે તેને અહીં આવતાં જોઈ શકો, એવું શું કરવું?
રાવણસ્ત્વબ્રવીદ્ધૃષ્ટો રાક્ષસાંસ્તાનુપસ્થિતાન્। દ્રષ્ટુમેનમિહેચ્છામિ યથાન્યાયં ચ પૂજ્યતામ્
રાવણે નિર્ભય થઈને હાજર રાક્ષસોને કહ્યું: 'હું તેને અહીં જ જોવા ઇચ્છું છું; અને યોગ્ય રીતે તેની પૂજા થવી જોઈએ.'
તથેત્યુક્ત્વા તુ તે સર્વે પુનરાગમ્ય રાક્ષસાઃ। કુમ્ભકર્ણમિદં વાક્યમૂચૂ રાવણચોદિતાઃ
'એવું જ થશે' કહીને બધા રાક્ષસો પાછા ગયા અને રાવણના આદેશથી કુંભકર્ણને આ રીતે સંદેશ આપ્યો.
દ્રષ્ટું ત્વાં કાઙ્ક્ષતે રાજા સર્વરાક્ષસપુઙ્ગવઃ। ગમને ક્રિયતાં બુદ્ધિર્ભ્રાતરં સમ્પ્રહર્ષય
'તમને જોવા માટે રાજા, બધા રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ, આતુર છે; તમારો મન બનાવો અને તમારા ભાઈને આનંદિત કરો.'
કુમ્ભકર્ણસ્તુ દુર્ધર્ષો ભ્રાતુરાજ્ઞાય શાસનમ્। તથેત્યુક્ત્વા મહાવીર્યઃ શયનાદુત્પપાત હ
કુંભકર્ણ, જેને કોઈ રોકી ન શકે, ભાઈનો આદેશ મળતાં જ 'એવું જ થશે' કહીને પોતાના શયન પરથી ઊભા થઈ ગયા.
પ્રક્ષાલ્ય વદનં હૃષ્ટઃ સ્નાતઃ પરમહર્ષિતઃ। પિપાસુસ્ત્વરયામાસ પાનં બલસમીરણમ્
મુખ ધોઈને, આનંદિત થઈને, સ્નાન કરીને ખૂબ ખુશ થઈ, તરસ લાગેલી, તેણે તરત જ પાન માટે, બળ આપતું પીણું લાવવાનું કહ્યું.