અન્યે ભેરીઃ સમાજઘ્નુરન્યે ચક્રુર્મહાસ્વનમ્। કેશાનન્યે પ્રલુલુપુઃ કર્ણાનન્યે દશન્તિ ચ
કેટલાંક બેરી વગાડતા, કેટલાંક મોટો અવાજ કરતા, કેટલાંક તેના વાળ ખેંચતા અને કેટલાંક તેના કાન દંતે ચાવતા.
ઉદકુમ્ભશતાનન્યે સમસિઞ્ચન્ત કર્ણયોઃ। ન કુમ્ભકર્ણઃ પસ્પન્દે મહાનિદ્રાવશં ગતઃ
કેટલાંકએ તેના કાન પર સો સો પાણીના ઘડા ઉંડેલા, પણ મહાન ઊંઘમાં ગરકાવ કુંભકર્ણ જરાય હલ્યો નહીં.
અન્યે ચ બલિનસ્તસ્ય કૂટમુદ્ગરપાણયઃ। મૂર્ધ્નિ વક્ષસિ ગાત્રેષુ પાતયન્ કૂટમુદ્ગરાન્
બીજા બળવાનોએ લોખંડના મોટાં મુદગરો લઈને, તેના માથા, છાતી અને અંગો પર ઘા કર્યા.
રજ્જુબન્ધનબદ્ધાભિઃ શતઘ્નીભિશ્ચ સર્વતઃ। વધ્યમાનો મહાકાયો ન પ્રાબુધ્યત રાક્ષસઃ
રશીથી બાંધેલી શતઘ્નીઓથી ચારેય બાજુથી માર પડતો હોવા છતાં, એ મહાકાય રાક્ષસ જાગ્યો નહીં.
વારણાનાં સહસ્રં ચ શરીરેઽસ્ય પ્રધાવિતમ્। કુમ્ભકર્ણસ્તદા બુદ્ધ્વા સ્પર્શં પરમબુધ્યત
એના શરીર પર હજાર હાથીઓ દોડાડવામાં આવ્યા; ત્યારે કુંભકર્ણે એ સ્પર્શ અનુભવીને થોડુંક જાગૃતિ અનુભવી.
સ પાત્યમાનૈર્ગિરિશૃઙ્ગવૃક્ષૈ- રચિન્તયંસ્તાન્ વિપુલાન્ પ્રહારાન્। નિદ્રાક્ષયાત્ ક્ષુદ્ભયપીડિતશ્ચ વિજૃમ્ભમાણઃ સહસોત્પપાત
પર્વતના શિખરો અને વૃક્ષો તેના પર ફેંકાતા, એ ભારે ઘા સમજતો રહ્યો; ઊંઘ ઓછી થતાં, ભૂખ અને ભયથી પીડાઈને, તે જમ્હાઈ લઈ અચાનક ઊભો થયો.
સ નાગભોગાચલશૃઙ્ગકલ્પૌ વિક્ષિપ્ય બાહૂ જિતવજ્રસારૌ। વિવૃત્ય વક્ત્રં વડવામુખાભં નિશાચરોઽસૌ વિકૃતં જજૃમ્ભે
જેણાં બાહુઓ સાપના પાંખડા કે પર્વતના શિખર જેવી હતી, એણે વજ્ર જેવી મજબૂત બાહુઓ ફેલાવી, ઘોડાની મોઢી જેવું મોટું મોઢું ખોલી, એ રાત્રિચર ભયાનક રીતે જમ્હાઈ લીધો.
તસ્ય જાજૃમ્ભમાણસ્ય વક્ત્રં પાતાલસંનિભમ્। દદૃશે મેરુશૃઙ્ગાગ્રે દિવાકર ઇવોદિતઃ
જ્યારે એ જમ્હાઈ લ્યો, ત્યારે તેનું મોઢું પાતાળ જેવી ઊંડાઈ ધરાવતું લાગ્યું અને તે મેરુ પર્વતના શિખરે ઉગતા સૂર્ય જેવો દેખાયો.
સ જૃમ્ભમાણોઽતિબલઃ પ્રબુદ્ધસ્તુ નિશાચરઃ। નિઃશ્વાસશ્ચાસ્ય સંજજ્ઞે પર્વતાદિવ મારુતઃ
એ અત્યંત શક્તિશાળી રાત્રિચર, હવે જાગી અને જમ્હાઈ લેતો, એવો શ્વાસ છોડ્યો કે જાણે પર્વત પરથી પવન ફૂંકાય.
તસ્ય દીપ્તાગ્નિસદૃશે વિદ્યુત્સદૃશવર્ચસી। દદૃશાતે મહાનેત્રે દીપ્તાવિવ મહાગ્રહૌ
એની બે મોટી આંખો ધધકતા અગ્નિ જેવી અને વીજળી જેવી તેજસ્વી દેખાતી, જાણે બે તેજસ્વી ગ્રહો ઝળહળતા હોય.
તતસ્ત્વદર્શયન્ સર્વાન્ ભક્ષ્યાંશ્ચ વિવિધાન્ બહૂન્। વરાહાન્ મહિષાંશ્ચૈવ બભક્ષ સ મહાબલઃ
પછી, અનેક પ્રકારના વિવિધ ભોજન દેખાડીને, એ મહાબલી અનેક જંગલી ડુક્કર અને ભેંસો ખાઈ ગયો.
આદદ્ બુભુક્ષિતો માંસં શોણિતં તૃષિતોઽપિબત્। મેદઃકુમ્ભાંશ્ચ મદ્યાંશ્ચ પપૌ શક્રરિપુસ્તદા
ભૂખ્યા એણે માંસ ઉપાડ્યું, તરસ્યા એણે લોહી પીધું; અને એ ઇન્દ્રના દુશ્મને એ સમયે ચરબીના ઘડા અને મદિરા પીધી.
તતસ્તૃપ્ત ઇતિ જ્ઞાત્વા સમુત્પેતુર્નિશાચરાઃ। શિરોભિશ્ચ પ્રણમ્યૈનં સર્વતઃ પર્યવારયન્
પછી, એ સંતોષ થયો છે એમ જાણીને, રાત્રિચર પ્રજાઓ ઊભી રહી, માથું નમાવીને તેને ચારેય બાજુથી ઘેરી લીધી.
નિદ્રાવિશદનેત્રસ્તુ કલુષીકૃતલોચનઃ। ચારયન્ સર્વતો દૃષ્ટિં તાન્ દદર્શ નિશાચરાન્
ઊંઘથી આંખો ભારે થઈ ગઈ હતી, નજર પણ ધૂંધળી હતી. તેણે ચારે બાજુ નજર ફેરવીને એ રાત્રિમાં ફરનારા રાક્ષસોને જોયા.
સ સર્વાન્ સાન્ત્વયામાસ નૈર્ઋતાન્ નૈર્ઋતર્ષભઃ। બોધનાદ્ વિસ્મિતશ્ચાપિ રાક્ષસાનિદમબ્રવીત્
રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ એવા તેણે બધા રાક્ષસોને શાંત પાડ્યા અને અચાનક જાગાડવામાં આવ્યો એ આશ્ચર્યથી એમને કહ્યું.
કિમર્થમહમાદૃત્ય ભવદ્ભિઃ પ્રતિબોધિતઃ। કચ્ચિત્ સુકુશલં રાજ્ઞો ભયં વા નેહ કિંચન
તમારે મને આવી ઉતાવળથી કેમ જાગાડ્યો? રાજાને બધું સારું છે ને? અહીં ક્યાંય કોઈ ભય તો નથી ને?
અથવા ધ્રુવમન્યેભ્યો ભયં પરમુપસ્થિતમ્। યદર્થમેવ ત્વરિતૈર્ભવદ્ભિઃ પ્રતિબોધિતઃ
કે પછી ખરેખર ક્યાંકથી મોટું ભય આવી પડ્યું છે, એ માટે જ તમે મને એટલી ઉતાવળથી જાગાડ્યા છો?
અદ્ય રાક્ષસરાજસ્ય ભયમુત્પાટયામ્યહમ્। દારયિષ્યે મહેન્દ્રં વા શીતયિષ્યે તથાનલમ્
આજે હું રાક્ષસોના રાજાનું ભય જડમૂળથી દૂર કરી દઈશ; મહેન્દ્રને પણ ફાડી નાખીશ અથવા અગ્નિને પણ ઠંડો કરી દઈશ.
ન હ્યલ્પકારણે સુપ્તં બોધયિષ્યતિ માદૃશમ્। તદાખ્યાતાર્થતત્ત્વેન મત્પ્રબોધનકારણમ્
મારા જેવા કોઈને નાનકડી વાત માટે ઊંઘમાંથી જાગાડવામાં આવતો નથી; એટલે સાચી વાત કહો, મને જાગાડવાનો કારણ શું છે?
એવં બ્રુવાણં સંરબ્ધં કુમ્ભકર્ણમરિંદમમ્। યૂપાક્ષઃ સચિવો રાજ્ઞઃ કૃતાઞ્જલિરભાષત
જ્યારે દુશ્મનોના વિનાશક એવા કુંભકર્ણે ગુસ્સામાં આવીને આવું કહ્યું, ત્યારે રાજાના મંત્રી યૂપાક્ષે હાથ જોડીને વાત કરી.
ન નો દેવકૃતં કિંચિદ્ ભયમસ્તિ કદાચન। માનુષાન્નો ભયં રાજંસ્તુમુલં સમ્પ્રબાધતે
અમને ક્યારેય દેવોનું કોઈ ભય નથી; પણ રાજા, હવે માનવો તરફથી મોટું ભય અમને ઘેરી વળ્યું છે.
ન દૈત્યદાનવેભ્યો વા ભયમસ્તિ ન નઃ ક્વચિત્। યાદૃશં માનુષં રાજન્ ભયમસ્માનુપસ્થિતમ્
અમને દૈત્ય કે દાનવો તરફથી ક્યાંય કોઈ ભય નથી; પણ રાજા, જેવું ભય હવે એક માનવથી આવ્યું છે, એ તો અલગ જ છે.
વાનરૈઃ પર્વતાકારૈર્લઙ્કેયં પરિવારિતા। સીતાહરણસંતપ્તાદ્ રામાન્નસ્તુમુલં ભયમ્
લંકા આજુબાજુ પહાડ જેટલા મોટા વાનરો દ્વારા ઘેરી લીધી છે; સીતાજીનું અપહરણ થતાં અમને રામથી મોટું ભય છે.
એકેન વાનરેણેયં પૂર્વં દગ્ધા મહાપુરી। કુમારો નિહતશ્ચાક્ષઃ સાનુયાત્રઃ સકુઞ્જરઃ
એક વાનરે આ મહાનગરીને પહેલાં જ સળગાવી દીધી હતી; અને રાજકુમાર અક્ષ પણ પોતાના સાથીઓ અને હાથીઓ સાથે મારાયો હતો.
સ્વયં રક્ષોધિપશ્ચાપિ પૌલસ્ત્યો દેવકણ્ટકઃ। વ્રજેતિ સંયુગે મુક્તો રામેણાદિત્યવર્ચસા
રાક્ષસોના રાજા, દેવોને પણ તકલીફ આપનાર પૌલસ્ત્યે પણ, રામ જેવો તેજસ્વી યુદ્ધમાં આવ્યો ત્યારે પાછો હટવો પડ્યો હતો.
યન્ન દેવૈઃ કૃતો રાજા નાપિ દૈત્યૈર્ન દાનવૈઃ। કૃતઃ સ ઇહ રામેણ વિમુક્તઃ પ્રાણસંશયાત્
જે દેવો, દૈત્ય કે દાનવો પણ કરી શક્યા નહીં, એ કામ રામે કરી બતાવ્યું છે—રાજાને જીવના સંકટમાંથી મુક્ત કરી દીધો છે.
સ યૂપાક્ષવચઃ શ્રુત્વા ભ્રાતુર્યુધિ પરાભવમ્। કુમ્ભકર્ણો વિવૃત્તાક્ષો યૂપાક્ષમિદમબ્રવીત્
યૂપાક્ષના મોઢેથી પોતાના ભાઈની યુદ્ધમાં હાર સાંભળી, કુંભકર્ણ ગુસ્સાથી આંખો પહોળી કરી યૂપાક્ષને这样 કહ્યું:
સર્વમદ્યૈવ યૂપાક્ષ હરિસૈન્યં સલક્ષ્મણમ્। રાઘવં ચ રણે જિત્વા તતો દ્રક્ષ્યામિ રાવણમ્
આજે જ, યૂપાક્ષ, હું આખું વાનર સેના, લક્ષ્મણ અને રાઘવને યુદ્ધમાં હરાવીશ; પછી જ હું રાવણને મળવા જઈશ.
રાક્ષસાંસ્તર્પયિષ્યામિ હરીણાં માંસશોણિતૈઃ। રામલક્ષ્મણયોશ્ચાપિ સ્વયં પાસ્યામિ શોણિતમ્
હું રાક્ષસોને વાનરોના માંસ અને લોહીથી તૃપ્ત કરીશ; અને પોતે રામ અને લક્ષ્મણનું લોહી પીશ.
તત્ તસ્ય વાક્યં બ્રુવતો નિશમ્ય સગર્વિતં રોષવિવૃદ્ધદોષમ્। મહોદરો નૈર્ઋતયોધમુખ્યઃ કૃતાઞ્જલિર્વાક્યમિદં બભાષે
કુંભકર્ણના ગર્વભર્યા અને ગુસ્સાથી ભરેલા શબ્દો સાંભળી, રાક્ષસ યોદ્ધાઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા મહોદરે હાથ જોડીને કહ્યું: