તસ્ય નિઃશ્વાસવાતેન કુમ્ભકર્ણસ્ય રક્ષસઃ। રાક્ષસાઃ કુમ્ભકર્ણસ્ય સ્થાતું શેકુર્ન ચાગ્રતઃ
કુંભકર્ણના શ્વાસની જોરદાર હવા કારણે, રાક્ષસો તેની સામે ઊભા રહી શક્યા નહીં.
તતઃ પરિહિતા ગાઢં રાક્ષસા ભીમવિક્રમાઃ। મૃદઙ્ગપણવાન્ ભેરીઃ શઙ્ખકુમ્ભગણાંસ્તથા
પછી, ભયાનક અને શક્તિશાળી રાક્ષસોએ મૃદંગ, પણવ, ભેરી, શંખ અને પાણીના ઘડાં ખૂબ જ કસીને ભેગા કર્યા.
દશ રાક્ષસસાહસ્રં યુગપત્પર્યવારયત્। નીલાઞ્જનચયાકારં તે તુ તં પ્રત્યબોધયન્
દસ હજાર રાક્ષસોએ એકસાથે તેને ઘેરી લીધો, જેનું રૂપ કાજલના ઢગલા જેવું હતું, અને તેઓ તેને જાગાડવાનો પ્રયત્ન કર્યો.
અભિઘ્નન્તો નદન્તશ્ચ ન ચ સમ્બુબુધે તદા। યદા ચૈનં ન શેકુસ્તે પ્રતિબોધયિતું તદા
તેમણે તેને માર્યો અને બૂમો પાડ્યો, છતાં તે જાગ્યો નહીં; જ્યારે તેઓ તેને જાગાડવામાં નિષ્ફળ રહ્યા,
તતો ગુરુતરં યત્નં દારુણં સમુપાક્રમન્। અશ્વાનુષ્ટ્રાન્ ખરાન્ નાગાઞ્જઘ્નુર્દણ્ડકશાઙ્કુશૈઃ
પછી, તેમણે વધુ ભારે અને કઠોર પ્રયત્ન કર્યો: ઘોડા, ઊંટ, ગધેડા અને હાથીને લાકડી અને કાંટાથી માર્યા.
ભેરીશઙ્ખમૃદઙ્ગાંશ્ચ સર્વપ્રાણૈરવાદયન્। નિજઘ્નુશ્ચાસ્ય ગાત્રાણિ મહાકાષ્ઠકટંકરૈઃ
તેઓએ પોતાની આખી તાકાતથી બેરી, શંખ અને મૃદંગ વગાડ્યા અને મોટા લાકડાના ગડાંથી તેના અંગો પર ઘા કર્યા.
મુદ્ગરૈર્મુસલૈશ્ચાપિ સર્વપ્રાણસમુદ્યતૈઃ। તેન નાદેન મહતા લઙ્કા સર્વા પ્રપૂરિતા। સપર્વતવના સર્વા સોઽપિ નૈવ પ્રબુધ્યતે
મુદગરો અને મસલાંથી પણ, આખી શક્તિ લગાવીને, એવો મોટો અવાજ કર્યો કે આખી લંકા, તેના પર્વતો અને વનો સહિત, ગુંજી ઉઠી—પણ એ છતાંયે તે જાગ્યો નહીં.
તતો ભેરીસહસ્રં તુ યુગપત્ સમહન્યત। મૃષ્ટકાઞ્ચનકોણાનામસક્તાનાં સમન્તતઃ
પછી, એકસાથે હજાર બેરીઓ, ચમકતા સોનાના કિનારા વાળી, ચારેય બાજુ વાગી ઉઠી.
એવમપ્યતિનિદ્રસ્તુ યદા નૈવ પ્રબુધ્યતે। શાપસ્ય વશમાપન્નસ્તતઃ ક્રુદ્ધા નિશાચરાઃ
આ રીતે ઘણી જ મહાન ઊંઘમાં ડૂબેલો હોવા છતાંયે, જ્યારે તે જાગ્યો નહીં, ત્યારે શ્રાપના પ્રભાવે ક્રોધિત રાત્રિચર પ્રજાઓ,
તતઃ કોપસમાવિષ્ટાઃ સર્વે ભીમપરાક્રમાઃ। તદ્ રક્ષો બોધયિષ્યન્તશ્ચક્રુરન્યે પરાક્રમમ્
પછી બધા ભયાનક અને શક્તિશાળી રાક્ષસો ગુસ્સે ભરાઈને, તેને જગાડવા માટે વધુ પ્રયત્નો કરવા લાગ્યા.
અન્યે ભેરીઃ સમાજઘ્નુરન્યે ચક્રુર્મહાસ્વનમ્। કેશાનન્યે પ્રલુલુપુઃ કર્ણાનન્યે દશન્તિ ચ
કેટલાંક બેરી વગાડતા, કેટલાંક મોટો અવાજ કરતા, કેટલાંક તેના વાળ ખેંચતા અને કેટલાંક તેના કાન દંતે ચાવતા.
ઉદકુમ્ભશતાનન્યે સમસિઞ્ચન્ત કર્ણયોઃ। ન કુમ્ભકર્ણઃ પસ્પન્દે મહાનિદ્રાવશં ગતઃ
કેટલાંકએ તેના કાન પર સો સો પાણીના ઘડા ઉંડેલા, પણ મહાન ઊંઘમાં ગરકાવ કુંભકર્ણ જરાય હલ્યો નહીં.
અન્યે ચ બલિનસ્તસ્ય કૂટમુદ્ગરપાણયઃ। મૂર્ધ્નિ વક્ષસિ ગાત્રેષુ પાતયન્ કૂટમુદ્ગરાન્
બીજા બળવાનોએ લોખંડના મોટાં મુદગરો લઈને, તેના માથા, છાતી અને અંગો પર ઘા કર્યા.
રજ્જુબન્ધનબદ્ધાભિઃ શતઘ્નીભિશ્ચ સર્વતઃ। વધ્યમાનો મહાકાયો ન પ્રાબુધ્યત રાક્ષસઃ
રશીથી બાંધેલી શતઘ્નીઓથી ચારેય બાજુથી માર પડતો હોવા છતાં, એ મહાકાય રાક્ષસ જાગ્યો નહીં.
વારણાનાં સહસ્રં ચ શરીરેઽસ્ય પ્રધાવિતમ્। કુમ્ભકર્ણસ્તદા બુદ્ધ્વા સ્પર્શં પરમબુધ્યત
એના શરીર પર હજાર હાથીઓ દોડાડવામાં આવ્યા; ત્યારે કુંભકર્ણે એ સ્પર્શ અનુભવીને થોડુંક જાગૃતિ અનુભવી.
સ પાત્યમાનૈર્ગિરિશૃઙ્ગવૃક્ષૈ- રચિન્તયંસ્તાન્ વિપુલાન્ પ્રહારાન્। નિદ્રાક્ષયાત્ ક્ષુદ્ભયપીડિતશ્ચ વિજૃમ્ભમાણઃ સહસોત્પપાત
પર્વતના શિખરો અને વૃક્ષો તેના પર ફેંકાતા, એ ભારે ઘા સમજતો રહ્યો; ઊંઘ ઓછી થતાં, ભૂખ અને ભયથી પીડાઈને, તે જમ્હાઈ લઈ અચાનક ઊભો થયો.
સ નાગભોગાચલશૃઙ્ગકલ્પૌ વિક્ષિપ્ય બાહૂ જિતવજ્રસારૌ। વિવૃત્ય વક્ત્રં વડવામુખાભં નિશાચરોઽસૌ વિકૃતં જજૃમ્ભે
જેણાં બાહુઓ સાપના પાંખડા કે પર્વતના શિખર જેવી હતી, એણે વજ્ર જેવી મજબૂત બાહુઓ ફેલાવી, ઘોડાની મોઢી જેવું મોટું મોઢું ખોલી, એ રાત્રિચર ભયાનક રીતે જમ્હાઈ લીધો.
તસ્ય જાજૃમ્ભમાણસ્ય વક્ત્રં પાતાલસંનિભમ્। દદૃશે મેરુશૃઙ્ગાગ્રે દિવાકર ઇવોદિતઃ
જ્યારે એ જમ્હાઈ લ્યો, ત્યારે તેનું મોઢું પાતાળ જેવી ઊંડાઈ ધરાવતું લાગ્યું અને તે મેરુ પર્વતના શિખરે ઉગતા સૂર્ય જેવો દેખાયો.
સ જૃમ્ભમાણોઽતિબલઃ પ્રબુદ્ધસ્તુ નિશાચરઃ। નિઃશ્વાસશ્ચાસ્ય સંજજ્ઞે પર્વતાદિવ મારુતઃ
એ અત્યંત શક્તિશાળી રાત્રિચર, હવે જાગી અને જમ્હાઈ લેતો, એવો શ્વાસ છોડ્યો કે જાણે પર્વત પરથી પવન ફૂંકાય.
તસ્ય દીપ્તાગ્નિસદૃશે વિદ્યુત્સદૃશવર્ચસી। દદૃશાતે મહાનેત્રે દીપ્તાવિવ મહાગ્રહૌ
એની બે મોટી આંખો ધધકતા અગ્નિ જેવી અને વીજળી જેવી તેજસ્વી દેખાતી, જાણે બે તેજસ્વી ગ્રહો ઝળહળતા હોય.
તતસ્ત્વદર્શયન્ સર્વાન્ ભક્ષ્યાંશ્ચ વિવિધાન્ બહૂન્। વરાહાન્ મહિષાંશ્ચૈવ બભક્ષ સ મહાબલઃ
પછી, અનેક પ્રકારના વિવિધ ભોજન દેખાડીને, એ મહાબલી અનેક જંગલી ડુક્કર અને ભેંસો ખાઈ ગયો.
આદદ્ બુભુક્ષિતો માંસં શોણિતં તૃષિતોઽપિબત્। મેદઃકુમ્ભાંશ્ચ મદ્યાંશ્ચ પપૌ શક્રરિપુસ્તદા
ભૂખ્યા એણે માંસ ઉપાડ્યું, તરસ્યા એણે લોહી પીધું; અને એ ઇન્દ્રના દુશ્મને એ સમયે ચરબીના ઘડા અને મદિરા પીધી.
તતસ્તૃપ્ત ઇતિ જ્ઞાત્વા સમુત્પેતુર્નિશાચરાઃ। શિરોભિશ્ચ પ્રણમ્યૈનં સર્વતઃ પર્યવારયન્
પછી, એ સંતોષ થયો છે એમ જાણીને, રાત્રિચર પ્રજાઓ ઊભી રહી, માથું નમાવીને તેને ચારેય બાજુથી ઘેરી લીધી.
નિદ્રાવિશદનેત્રસ્તુ કલુષીકૃતલોચનઃ। ચારયન્ સર્વતો દૃષ્ટિં તાન્ દદર્શ નિશાચરાન્
ઊંઘથી આંખો ભારે થઈ ગઈ હતી, નજર પણ ધૂંધળી હતી. તેણે ચારે બાજુ નજર ફેરવીને એ રાત્રિમાં ફરનારા રાક્ષસોને જોયા.
સ સર્વાન્ સાન્ત્વયામાસ નૈર્ઋતાન્ નૈર્ઋતર્ષભઃ। બોધનાદ્ વિસ્મિતશ્ચાપિ રાક્ષસાનિદમબ્રવીત્
રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ એવા તેણે બધા રાક્ષસોને શાંત પાડ્યા અને અચાનક જાગાડવામાં આવ્યો એ આશ્ચર્યથી એમને કહ્યું.
કિમર્થમહમાદૃત્ય ભવદ્ભિઃ પ્રતિબોધિતઃ। કચ્ચિત્ સુકુશલં રાજ્ઞો ભયં વા નેહ કિંચન
તમારે મને આવી ઉતાવળથી કેમ જાગાડ્યો? રાજાને બધું સારું છે ને? અહીં ક્યાંય કોઈ ભય તો નથી ને?
અથવા ધ્રુવમન્યેભ્યો ભયં પરમુપસ્થિતમ્। યદર્થમેવ ત્વરિતૈર્ભવદ્ભિઃ પ્રતિબોધિતઃ
કે પછી ખરેખર ક્યાંકથી મોટું ભય આવી પડ્યું છે, એ માટે જ તમે મને એટલી ઉતાવળથી જાગાડ્યા છો?
અદ્ય રાક્ષસરાજસ્ય ભયમુત્પાટયામ્યહમ્। દારયિષ્યે મહેન્દ્રં વા શીતયિષ્યે તથાનલમ્
આજે હું રાક્ષસોના રાજાનું ભય જડમૂળથી દૂર કરી દઈશ; મહેન્દ્રને પણ ફાડી નાખીશ અથવા અગ્નિને પણ ઠંડો કરી દઈશ.
ન હ્યલ્પકારણે સુપ્તં બોધયિષ્યતિ માદૃશમ્। તદાખ્યાતાર્થતત્ત્વેન મત્પ્રબોધનકારણમ્
મારા જેવા કોઈને નાનકડી વાત માટે ઊંઘમાંથી જાગાડવામાં આવતો નથી; એટલે સાચી વાત કહો, મને જાગાડવાનો કારણ શું છે?
એવં બ્રુવાણં સંરબ્ધં કુમ્ભકર્ણમરિંદમમ્। યૂપાક્ષઃ સચિવો રાજ્ઞઃ કૃતાઞ્જલિરભાષત
જ્યારે દુશ્મનોના વિનાશક એવા કુંભકર્ણે ગુસ્સામાં આવીને આવું કહ્યું, ત્યારે રાજાના મંત્રી યૂપાક્ષે હાથ જોડીને વાત કરી.