સ તાં સધૂમાનલસંનિકાશાં વિત્રાસનાં સંયતિ વાનરાણામ્। ચિક્ષેપ શક્તિં તરસા જ્વલન્તીં સૌમિત્રયે રાક્ષસરાષ્ટ્રનાથઃ
રાક્ષસોના રાજાએ, યુદ્ધમાં વાનરોને ભયભીત કરતા, ધૂમ્ર અને અગ્નિ જેવી જ્વલંત ભાલા જોરથી સૌમિત્રિ તરફ ફેંકી.
તામાપતન્તીં ભરતાનુજોઽસ્ત્રૈ- ર્જઘાન બાણૈશ્ચ હુતાગ્નિકલ્પૈઃ। તથાપિ સા તસ્ય વિવેશ શક્તિ- ર્ભુજાન્તરં દાશરથેર્વિશાલમ્
જ્યારે તે ભાલા લક્ષ્મણ તરફ આવી રહી હતી, ત્યારે રામના નાના ભાઈએ યજ્ઞ અગ્નિ જેવી બાણો અને શસ્ત્રોથી તેને ઘાયલ કરી. છતાંયે, તે ભાલા દશરથપુત્રના પહોળા છાતીમાં ઘૂસી ગઈ.
સ શક્તિમાઞ્ શક્તિસમાહતઃ સન્ જજ્વાલ ભૂમૌ સ રઘુપ્રવીરઃ। તં વિહ્વલન્તં સહસાભ્યુપેત્ય જગ્રાહ રાજા તરસા ભુજાભ્યામ્
શક્તિથી ઘાયલ થયેલા રઘુકુળના વીર લક્ષ્મણ જમીન પર પીડામાં લથડતા જ્વલંત દેખાયા. ત્યારે રાજાએ તરત જ બાહુબળથી તેમને પકડી લીધા.
હિમવાન્ મન્દરો મેરુસ્ત્રૈલોક્યં વા સહામરૈઃ। શક્યં ભુજાભ્યામુદ્ધર્તું ન શક્યો ભરતાનુજઃ
હિમાલય, મંદર, મેરુ પર્વત કે ત્રિલોક પણ દેવતાઓ સાથે બાહુબળથી ઉઠાવી શકાય, પણ ભરતના ભાઈને ઉઠાવવું શક્ય નહોતું.
શક્ત્યા બ્રાહ્મ્યા તુ સૌમિત્રિસ્તાડિતોઽપિ સ્તનાન્તરે। વિષ્ણોરમીમાંસ્યભાગમાત્માનં પ્રત્યનુસ્મરત્
દિવ્ય શક્તિથી છાતીમાં ઘાયલ થયેલા સૌમિત્રિએ પોતે વિષ્ણુનો અંશ છે એ વાત યાદ કરી.
તતો દાનવદર્પઘ્નં સૌમિત્રિં દેવકણ્ટકઃ। તં પીડયિત્વા બાહુભ્યાં ન પ્રભુર્લઙ્ઘનેઽભવત્
પછી દેવતાઓને દુઃખ આપનાર રાવણે દાનવોના અહંકારને નાશ કરનાર સૌમિત્રિને બાહુબળથી દબાવ્યા, પણ તેમ છતાંયે તેને ઉઠાવી શક્યો નહીં.
તતઃ ક્રુદ્ધો વાયુસુતો રાવણં સમભિદ્રવત્। આજઘાનોરસિ ક્રુદ્ધો વજ્રકલ્પેન મુષ્ટિના
પછી વાયુપુત્ર હનુમાન ગુસ્સામાં રાવણ પર તૂટી પડ્યા અને વીજળી જેવી મજબૂત મુઠીથી તેના છાતીમાં ઘા કર્યો.
તેન મુષ્ટિપ્રહારેણ રાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ। જાનુભ્યામગમદ્ ભૂમૌ ચચાલ ચ પપાત ચ
હનુમાનની મુઠીના ઘા થી રાક્ષસોના સ્વામી રાવણ ઘૂંટણ પર પડી ગયો, લથડ્યો અને જમીન પર ઢળી પડ્યો.
આસ્યૈશ્ચ નેત્રૈઃ શ્રવણૈઃ પપાત રુધિરં બહુ। વિઘૂર્ણમાનો નિશ્ચેષ્ટો રથોપસ્થ ઉપાવિશત્
તેના મોઢા, આંખો અને કાનમાંથી ઘણું લોહી વહેવા લાગ્યું. ચક્કર ખાઈ, અચેત થઈ, તે રથમાં બેસી ગયો.
વિસંજ્ઞો મૂર્ચ્છિતશ્ચાસીન્ન ચ સ્થાનં સમાલભત્। વિસંજ્ઞં રાવણં દૃષ્ટ્વા સમરે ભીમવિક્રમમ્
તે બેભાન અને મૂર્છિત હતો, પોતાનું સ્વસ્થ્ય પાછું મેળવી શકતો નહોતો. ભયાનક પરાક્રમ ધરાવતા રાવણને યુદ્ધમાં બેભાન જોઈને—
ઋષયો વાનરાશ્ચૈવ નેદુર્દેવાશ્ચ સાસુરાઃ। હનૂમાનથ તેજસ્વી લક્ષ્મણં રાવણાર્દિતમ્
ઋષિઓ, વાનરો અને દેવતાઓ તથા અસુરોએ આનંદથી જયધ્વનિ કર્યો. ત્યારે તેજસ્વી હનુમાને રાવણના ઘા થી લક્ષ્મણને પડેલા જોયા—
આનયદ્ રાઘવાભ્યાશં બાહુભ્યાં પરિગૃહ્ય તમ્। વાયુસૂનોઃ સુહૃત્ત્વેન ભક્ત્યા પરમયા ચ સઃ। શત્રૂણામપ્યકમ્પ્યોઽપિ લઘુત્વમગમત્ કપેઃ
હનુમાને લક્ષ્મણને બાહુમાં ઉઠાવીને રામ પાસે લઈ આવ્યા. વાયુપુત્રની ઊંડી મિત્રતા અને શ્રેષ્ઠ ભક્તિથી—even શત્રુઓથી અડગ લક્ષ્મણ પણ હનુમાન માટે હલકા થઇ ગયા.
તં સમુત્સૃજ્ય સા શક્તિઃ સૌમિત્રિં યુધિ નિર્જિતમ્। રાવણસ્ય રથે તસ્મિન્ સ્થાનં પુનરુપાગમત્
તે ભાલા, યુદ્ધમાં સૌમિત્રિને ઘાયલ કરીને, ફરી રાવણના રથમાં પોતાના સ્થાન પર પાછી ગઈ.
રાવણોઽપિ મહાતેજાઃ પ્રાપ્ય સંજ્ઞાં મહાહવે। આદદે નિશિતાન્ બાણાઞ્જગ્રાહ ચ મહદ્ધનુઃ
મહાપ્રભા રાવણ મહાયુદ્ધમાં સંજ્ઞાનમાં આવી, તીખા બાણો અને મોટું ધનુષ્ય હાથમાં લીધું.
આશ્વસ્તશ્ચ વિશલ્યશ્ચ લક્ષ્મણઃ શત્રુસૂદનઃ। વિષ્ણોર્ભાગમમીમાંસ્યમાત્માનં પ્રત્યનુસ્મરન્
લક્ષ્મણ, દુશ્મનોના વિનાશક, હવે નિર્ભય અને શસ્ત્રના ઘા વિના, પોતે ભગવાન વિષ્ણુના અંશરૂપ છે એનું સ્મરણ કરતા પોતાને સંભાળી લીધો.
નિપાતિતમહાવીરાં વાનરાણાં મહાચમૂમ્। રાઘવસ્તુ રણે દૃષ્ટ્વા રાવણં સમભિદ્રવત્
રાઘવએ યુદ્ધમાં વાનરોની મહાસેના અને મહાવીરોને પડેલા જોયા, ત્યારે તેણે રાવણ પર આક્રમણ કર્યું.
અથૈનમનુસંક્રમ્ય હનૂમાન્ વાક્યમબ્રવીત્। મમ પૃષ્ઠં સમારુહ્ય રાક્ષસં શાસ્તુમર્હસિ
પછી હનુમાન તેની પાસે આવ્યો અને કહ્યું: 'મારા પીઠ પર ચડી જા, તું રાક્ષસને દંડ આપ.'
વિષ્ણુર્યથા ગરુત્મન્તમારુહ્યામરવૈરિણમ્। તચ્છ્રુત્વા રાઘવો વાક્યં વાયુપુત્રેણ ભાષિતમ્
'જેમ વિષ્ણુએ ગરુડ પર ચડીને દેવોના દુશ્મનને દમન કર્યો હતો.' પવનપુત્રના આ વચન સાંભળી,
અથારુરોહ સહસા હનૂમન્તં મહાકપિમ્। રથસ્થં રાવણં સંખ્યે દદર્શ મનુજાધિપઃ
પછી રાઘવ ઝડપથી મહાકપિ હનુમાન પર ચડી ગયો અને મનુષ્યોના રાજાએ યુદ્ધભૂમિમાં રથમાં ઊભેલા રાવણને જોયો.
તમાલોક્ય મહાતેજાઃ પ્રદુદ્રાવ સ રાવણમ્। વૈરોચનમિવ ક્રુદ્ધો વિષ્ણુરભ્યુદ્યતાયુધઃ
તેને જોઈને મહાતેજસ્વી રામ રાવણ પર દોડી ગયો, જાણે ક્રોધિત વિષ્ણુ હથિયાર ઉઠાવી વાયરોચન પર તૂટી પડ્યો હોય.
જ્યાશબ્દમકરોત્ તીવ્રં વજ્રનિષ્પેષનિષ્ઠુરમ્। ગિરા ગમ્ભીરયા રામો રાક્ષસેન્દ્રમુવાચ હ
રામે ધનુષની ડોરીથી ભયાનક અવાજ કર્યો, જે વીજળીના ઘા જેટલો કઠોર હતો, અને ગંભીર અવાજે રાક્ષસોના રાજાને કહ્યું:
તિષ્ઠ તિષ્ઠ મમ ત્વં હિ કૃત્વા વિપ્રિયમીદૃશમ્। ક્વ નુ રાક્ષસશાર્દૂલ ગત્વા મોક્ષમવાપ્સ્યસિ
'થેર, થેર! તું મારા પર આવું મોટું દુષ્કર્મ કરીને ક્યાં જઈ મુક્તિ મેળવે છે, હે રાક્ષસોના વાઘ?'
યદીન્દ્રવૈવસ્વતભાસ્કરાન્ વા સ્વયંભુવૈશ્વાનરશંકરાન્ વા। ગમિષ્યસિ ત્વં દશધા દિશો વા તથાપિ મે નાદ્ય ગતો વિમોક્ષ્યસે
'તુ ઈન્દ્ર, યમ, સૂર્ય, બ્રહ્મા, અગ્નિ, શિવ પાસે જતો રહે કે દસેય દિશામાં ભાગે, તો પણ આજે તું મારા હાથેથી બચી શકીશ નહીં.'
યશ્ચૈષ શક્ત્યા નિહતસ્ત્વયાદ્ય ગચ્છન્ વિષાદં સહસાભ્યુપેત્ય। સ એષ રક્ષોગણરાજ મૃત્યુઃ સપુત્રપૌત્રસ્ય તવાદ્ય યુદ્ધે
'જેને આજે તું શસ્ત્રથી ઘાયલ કર્યો અને જે અચાનક દુઃખમાં ડૂબી ગયો, એ જ, હે રાક્ષસોના રાજા, આજે યુદ્ધમાં તારા અને તારા પુત્ર-પૌત્ર માટે મૃત્યુ બનીને આવ્યો છે.'
એતેન ચાત્યદ્ભુતદર્શનાનિ શરૈર્જનસ્થાનકૃતાલયાનિ। ચતુર્દશાન્યાત્તવરાયુધાનિ રક્ષઃસહસ્રાણિ નિષૂદિતાનિ
'અને એ જ, જેનું રૂપ અદ્ભુત છે, એના દ્વારા જનસ્થાનમાં તારા ગઢો તૂટી પડ્યા, અને ચૌદ હજાર શ્રેષ્ઠ શસ્ત્રો ધરાવતાં રાક્ષસો તારા હાથેથી માર્યા ગયા.'
રાઘવસ્ય વચઃ શ્રુત્વા રાક્ષસેન્દ્રો મહાબલઃ। વાયુપુત્રં મહાવેગં વહન્તં રાઘવં રણે
રાઘવના વચન સાંભળી, રાક્ષસોના મહાબળવાન રાજાએ યુદ્ધમાં વાંદરા હનુમાનને રાઘવને લઈ જતા જોયો.
રોષેણ મહતાઽઽવિષ્ટઃ પૂર્વવૈરમનુસ્મરન્। આજઘાન શરૈર્દીપ્તૈઃ કાલાનલશિખોપમૈઃ
મોટા ક્રોધથી ભરાઈ, જૂની વેર-વૈર યાદ કરીને, તેણે મૃત્યુ અગ્નિના જ્વાળાની જેમ ધધકતા બાણો ચલાવ્યા.
રાક્ષસેનાહવે તસ્ય તાડિતસ્યાપિ સાયકૈઃ। સ્વભાવતેજોયુક્તસ્ય ભૂયસ્તેજોઽભ્યવર્ધત
યુદ્ધમાં રાક્ષસના બાણોથી ઘાયલ થયા છતાં, હનુમાનનું સ્વાભાવિક તેજ વધુ જ વધ્યું.
તતો રામો મહાતેજા રાવણેન કૃતવ્રણમ્। દૃષ્ટ્વા પ્લવગશાર્દૂલં ક્રોધસ્ય વશમેયિવાન્
પછી મહાતેજસ્વી રામ, રાવણના ઘા ખાઈને, વાનરશ્રેષ્ઠને જોઈને ક્રોધમાં આવી ગયો.
તસ્યાભિસંક્રમ્ય રથં સચક્રં સાશ્વધ્વજચ્છત્રમહાપતાકમ્। સસારથિં સાશનિશૂલખડ્ગં રામઃ પ્રચિચ્છેદ શિતૈઃ શરાગ્રૈઃ
તે પછી રામે રાવણના રથ પર હુમલો કર્યો—ચકરા, ઘોડા, ધ્વજ, છત્રી, મહાપતાકા, સારથી, વજ્ર, ભાલા, ખડગ—આ બધું તેણે તીક્ષ્ણ બાણોથી કાપી નાખ્યું.