જાનામિ વીર્યં તવ રાક્ષસેન્દ્ર બલં પ્રતાપં ચ પરાક્રમં ચ। અવસ્થિતોઽહં શરચાપપાણિ- રાગચ્છ કિં મોઘવિકત્થનેન
'રાક્ષસોના રાજા, હું તારી શક્તિ, તારો બળ, તારો પરાક્રમ બધું જાણું છું. હું ધનુષ્ય અને બાણ સાથે તૈયાર ઊભો છું; આવ, ખાલી બોલી વેડફીશ નહીં.'
સ એવમુક્તઃ કુપિતઃ સસર્જ રક્ષોધિપઃ સપ્ત શરાન્ સુપુઙ્ખાન્। તાઁલ્લક્ષ્મણઃ કાઞ્ચનચિત્રપુઙ્ખૈ- શ્ચિચ્છેદ બાણૈર્નિશિતાગ્રધારૈઃ
આવી રીતે કહેતાં, ગુસ્સે થયેલા રાક્ષસાધિપતિએ સાત સુંદર પાંખવાળા બાણ છોડ્યા; પણ લક્ષ્મણે પોતાના તીક્ષ્ણ અને સોનાથી શોભતા બાણોથી એ બધાને કાપી નાખ્યા.
તાન્ પ્રેક્ષમાણઃ સહસા નિકૃત્તાન્ નિકૃત્તભોગાનિવ પન્નગેન્દ્રાન્। લઙ્કેશ્વરઃ ક્રોધવશં જગામ સસર્જ ચાન્યાન્ નિશિતાન્ પૃષત્કાન્
તેણા બાણો અચાનક કપાઈ ગયા, જાણે ફણ કપાયેલા મહાન સાપો હોય એમ, એ જોઈને લંકાના રાજા ગુસ્સામાં આવી ગયો અને વધુ તીક્ષ્ણ બાણ છોડ્યા.
સ બાણવર્ષં તુ વવર્ષ તીવ્રં રામાનુજઃ કાર્મુકસમ્પ્રયુક્તમ્। ક્ષુરાર્ધચન્દ્રોત્તમકર્ણિભલ્લૈઃ શરાંશ્ચ ચિચ્છેદ ન ચુક્ષુભે ચ
પછી રામના નાના ભાઈએ પોતાના ધનુષ્યથી તીવ્ર બાણવર્ષા વરસાવી; કાપી નાખતા, અર્ધચંદ્ર, કટાર અને વિશાળ ફાળવાળા બાણોથી એ બધા બાણો કાપી નાખ્યા અને પોતે અડગ રહ્યો.
સ બાણજાલાન્યપિ તાનિ તાનિ મોઘાનિ પશ્યંસ્ત્રિદશારિરાજઃ। વિસિસ્મિયે લક્ષ્મણલાઘવેન પુનશ્ચ બાણાન્ નિશિતાન્ મુમોચ
રાક્ષસોના રાજાએ પોતાના બાણોના ઝંડા વારંવાર નિષ્ફળ જતા જોયા, તો લક્ષ્મણની ચપળતા જોઈને આશ્ચર્યચકિત થયો અને ફરી તીક્ષ્ણ બાણ છોડ્યા.
સ લક્ષ્મણશ્ચાપિ શિતાઞ્ શિતાગ્રાન્ મહેન્દ્રતુલ્યોઽશનિભીમવેગાન્। સંધાય ચાપે જ્વલનપ્રકાશાન્ સસર્જ રક્ષોધિપતેર્વધાય
લક્ષ્મણે પણ મહેન્દ્ર જેવી શક્તિથી, ધનુષ્યમાં અગ્નિ સમાન તેજસ્વી અને તીક્ષ્ણ બાણો ગોઠવી, રાક્ષસાધિપતિના સંહાર માટે છોડ્યા.
સ તાન્ પ્રચિચ્છેદ હિ રાક્ષસેન્દ્રઃ શિતાઞ્ શરાલ્ઁ લક્ષ્મણમાજઘાન। શરેણ કાલાગ્નિસમપ્રભેણ સ્વયંભુદત્તેન લલાટદેશે
રાક્ષસોના રાજાએ તે તીખા બાણો કાપી નાખ્યા અને પછી સ્વયંભૂએ આપેલી, પ્રલયના અગ્નિ જેવી તેજસ્વી એક બાણથી લક્ષ્મણના કપાળ પર ઘા કર્યો.
સ લક્ષ્મણો રાવણસાયકાર્ત- શ્ચચાલ ચાપં શિથિલં પ્રગૃહ્ય। પુનશ્ચ સંજ્ઞાં પ્રતિલભ્ય કૃચ્છ્રા- ચ્ચિચ્છેદ ચાપં ત્રિદશેન્દ્રશત્રોઃ
રાવણના બાણથી ઘાયલ થયેલા લક્ષ્મણ પોતાના ઢીલા પડેલા ધનુષ્યને પકડીને લથડ્યા, પણ ભારે પ્રયત્ને સંભળી, દેવતાઓના દુશ્મનનું ધનુષ્ય કાપી નાખ્યું.
નિકૃત્તચાપં ત્રિભિરાજઘાન બાણૈસ્તદા દાશરથિઃ શિતાગ્રૈઃ। સ સાયકાર્તો વિચચાલ રાજા કૃચ્છ્રાચ્ચ સંજ્ઞાં પુનરાસસાદ
દશરથપુત્રે ધનુષ્ય વિહોણા રાજાને ત્રણ તીખા બાણો મારી ઘાયલ કર્યો. તે રાજા એ બાણોથી દુઃખી થઈ લથડ્યો, પણ મુશ્કેલીથી ફરી સંભળી ગયો.
સ કૃત્તચાપઃ શરતાડિતશ્ચ મેદાર્દ્રગાત્રો રુધિરાવસિક્તઃ। જગ્રાહ શક્તિં સ્વયમુગ્રશક્તિઃ સ્વયંભુદત્તાં યુધિ દેવશત્રુઃ
ધનુષ્ય કપાઈ ગયેલા અને બાણોથી ઘાયલ, લોહી અને પસીનાથી ભીંજાયેલા દેવતાઓના દુશ્મન, પોતે જ ભયાનક શક્તિ ધરાવતા, યુદ્ધમાં સ્વયંભૂએ આપેલી એક ભયાનક ભાલા ઉઠાવી.
સ તાં સધૂમાનલસંનિકાશાં વિત્રાસનાં સંયતિ વાનરાણામ્। ચિક્ષેપ શક્તિં તરસા જ્વલન્તીં સૌમિત્રયે રાક્ષસરાષ્ટ્રનાથઃ
રાક્ષસોના રાજાએ, યુદ્ધમાં વાનરોને ભયભીત કરતા, ધૂમ્ર અને અગ્નિ જેવી જ્વલંત ભાલા જોરથી સૌમિત્રિ તરફ ફેંકી.
તામાપતન્તીં ભરતાનુજોઽસ્ત્રૈ- ર્જઘાન બાણૈશ્ચ હુતાગ્નિકલ્પૈઃ। તથાપિ સા તસ્ય વિવેશ શક્તિ- ર્ભુજાન્તરં દાશરથેર્વિશાલમ્
જ્યારે તે ભાલા લક્ષ્મણ તરફ આવી રહી હતી, ત્યારે રામના નાના ભાઈએ યજ્ઞ અગ્નિ જેવી બાણો અને શસ્ત્રોથી તેને ઘાયલ કરી. છતાંયે, તે ભાલા દશરથપુત્રના પહોળા છાતીમાં ઘૂસી ગઈ.
સ શક્તિમાઞ્ શક્તિસમાહતઃ સન્ જજ્વાલ ભૂમૌ સ રઘુપ્રવીરઃ। તં વિહ્વલન્તં સહસાભ્યુપેત્ય જગ્રાહ રાજા તરસા ભુજાભ્યામ્
શક્તિથી ઘાયલ થયેલા રઘુકુળના વીર લક્ષ્મણ જમીન પર પીડામાં લથડતા જ્વલંત દેખાયા. ત્યારે રાજાએ તરત જ બાહુબળથી તેમને પકડી લીધા.
હિમવાન્ મન્દરો મેરુસ્ત્રૈલોક્યં વા સહામરૈઃ। શક્યં ભુજાભ્યામુદ્ધર્તું ન શક્યો ભરતાનુજઃ
હિમાલય, મંદર, મેરુ પર્વત કે ત્રિલોક પણ દેવતાઓ સાથે બાહુબળથી ઉઠાવી શકાય, પણ ભરતના ભાઈને ઉઠાવવું શક્ય નહોતું.
શક્ત્યા બ્રાહ્મ્યા તુ સૌમિત્રિસ્તાડિતોઽપિ સ્તનાન્તરે। વિષ્ણોરમીમાંસ્યભાગમાત્માનં પ્રત્યનુસ્મરત્
દિવ્ય શક્તિથી છાતીમાં ઘાયલ થયેલા સૌમિત્રિએ પોતે વિષ્ણુનો અંશ છે એ વાત યાદ કરી.
તતો દાનવદર્પઘ્નં સૌમિત્રિં દેવકણ્ટકઃ। તં પીડયિત્વા બાહુભ્યાં ન પ્રભુર્લઙ્ઘનેઽભવત્
પછી દેવતાઓને દુઃખ આપનાર રાવણે દાનવોના અહંકારને નાશ કરનાર સૌમિત્રિને બાહુબળથી દબાવ્યા, પણ તેમ છતાંયે તેને ઉઠાવી શક્યો નહીં.
તતઃ ક્રુદ્ધો વાયુસુતો રાવણં સમભિદ્રવત્। આજઘાનોરસિ ક્રુદ્ધો વજ્રકલ્પેન મુષ્ટિના
પછી વાયુપુત્ર હનુમાન ગુસ્સામાં રાવણ પર તૂટી પડ્યા અને વીજળી જેવી મજબૂત મુઠીથી તેના છાતીમાં ઘા કર્યો.
તેન મુષ્ટિપ્રહારેણ રાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ। જાનુભ્યામગમદ્ ભૂમૌ ચચાલ ચ પપાત ચ
હનુમાનની મુઠીના ઘા થી રાક્ષસોના સ્વામી રાવણ ઘૂંટણ પર પડી ગયો, લથડ્યો અને જમીન પર ઢળી પડ્યો.
આસ્યૈશ્ચ નેત્રૈઃ શ્રવણૈઃ પપાત રુધિરં બહુ। વિઘૂર્ણમાનો નિશ્ચેષ્ટો રથોપસ્થ ઉપાવિશત્
તેના મોઢા, આંખો અને કાનમાંથી ઘણું લોહી વહેવા લાગ્યું. ચક્કર ખાઈ, અચેત થઈ, તે રથમાં બેસી ગયો.
વિસંજ્ઞો મૂર્ચ્છિતશ્ચાસીન્ન ચ સ્થાનં સમાલભત્। વિસંજ્ઞં રાવણં દૃષ્ટ્વા સમરે ભીમવિક્રમમ્
તે બેભાન અને મૂર્છિત હતો, પોતાનું સ્વસ્થ્ય પાછું મેળવી શકતો નહોતો. ભયાનક પરાક્રમ ધરાવતા રાવણને યુદ્ધમાં બેભાન જોઈને—
ઋષયો વાનરાશ્ચૈવ નેદુર્દેવાશ્ચ સાસુરાઃ। હનૂમાનથ તેજસ્વી લક્ષ્મણં રાવણાર્દિતમ્
ઋષિઓ, વાનરો અને દેવતાઓ તથા અસુરોએ આનંદથી જયધ્વનિ કર્યો. ત્યારે તેજસ્વી હનુમાને રાવણના ઘા થી લક્ષ્મણને પડેલા જોયા—
આનયદ્ રાઘવાભ્યાશં બાહુભ્યાં પરિગૃહ્ય તમ્। વાયુસૂનોઃ સુહૃત્ત્વેન ભક્ત્યા પરમયા ચ સઃ। શત્રૂણામપ્યકમ્પ્યોઽપિ લઘુત્વમગમત્ કપેઃ
હનુમાને લક્ષ્મણને બાહુમાં ઉઠાવીને રામ પાસે લઈ આવ્યા. વાયુપુત્રની ઊંડી મિત્રતા અને શ્રેષ્ઠ ભક્તિથી—even શત્રુઓથી અડગ લક્ષ્મણ પણ હનુમાન માટે હલકા થઇ ગયા.
તં સમુત્સૃજ્ય સા શક્તિઃ સૌમિત્રિં યુધિ નિર્જિતમ્। રાવણસ્ય રથે તસ્મિન્ સ્થાનં પુનરુપાગમત્
તે ભાલા, યુદ્ધમાં સૌમિત્રિને ઘાયલ કરીને, ફરી રાવણના રથમાં પોતાના સ્થાન પર પાછી ગઈ.
રાવણોઽપિ મહાતેજાઃ પ્રાપ્ય સંજ્ઞાં મહાહવે। આદદે નિશિતાન્ બાણાઞ્જગ્રાહ ચ મહદ્ધનુઃ
મહાપ્રભા રાવણ મહાયુદ્ધમાં સંજ્ઞાનમાં આવી, તીખા બાણો અને મોટું ધનુષ્ય હાથમાં લીધું.
આશ્વસ્તશ્ચ વિશલ્યશ્ચ લક્ષ્મણઃ શત્રુસૂદનઃ। વિષ્ણોર્ભાગમમીમાંસ્યમાત્માનં પ્રત્યનુસ્મરન્
લક્ષ્મણ, દુશ્મનોના વિનાશક, હવે નિર્ભય અને શસ્ત્રના ઘા વિના, પોતે ભગવાન વિષ્ણુના અંશરૂપ છે એનું સ્મરણ કરતા પોતાને સંભાળી લીધો.
નિપાતિતમહાવીરાં વાનરાણાં મહાચમૂમ્। રાઘવસ્તુ રણે દૃષ્ટ્વા રાવણં સમભિદ્રવત્
રાઘવએ યુદ્ધમાં વાનરોની મહાસેના અને મહાવીરોને પડેલા જોયા, ત્યારે તેણે રાવણ પર આક્રમણ કર્યું.
અથૈનમનુસંક્રમ્ય હનૂમાન્ વાક્યમબ્રવીત્। મમ પૃષ્ઠં સમારુહ્ય રાક્ષસં શાસ્તુમર્હસિ
પછી હનુમાન તેની પાસે આવ્યો અને કહ્યું: 'મારા પીઠ પર ચડી જા, તું રાક્ષસને દંડ આપ.'
વિષ્ણુર્યથા ગરુત્મન્તમારુહ્યામરવૈરિણમ્। તચ્છ્રુત્વા રાઘવો વાક્યં વાયુપુત્રેણ ભાષિતમ્
'જેમ વિષ્ણુએ ગરુડ પર ચડીને દેવોના દુશ્મનને દમન કર્યો હતો.' પવનપુત્રના આ વચન સાંભળી,
અથારુરોહ સહસા હનૂમન્તં મહાકપિમ્। રથસ્થં રાવણં સંખ્યે દદર્શ મનુજાધિપઃ
પછી રાઘવ ઝડપથી મહાકપિ હનુમાન પર ચડી ગયો અને મનુષ્યોના રાજાએ યુદ્ધભૂમિમાં રથમાં ઊભેલા રાવણને જોયો.
તમાલોક્ય મહાતેજાઃ પ્રદુદ્રાવ સ રાવણમ્। વૈરોચનમિવ ક્રુદ્ધો વિષ્ણુરભ્યુદ્યતાયુધઃ
તેને જોઈને મહાતેજસ્વી રામ રાવણ પર દોડી ગયો, જાણે ક્રોધિત વિષ્ણુ હથિયાર ઉઠાવી વાયરોચન પર તૂટી પડ્યો હોય.