સંરક્તનયનો યત્નાન્મુષ્ટિમાવૃત્ય દક્ષિણમ્। પાતયામાસ વેગેન વાનરોરસિ વીર્યવાન્
લાલ લાલ આંખો કરીને, તેણે જોરથી જમણી મુઠી બાંધીને, વાનરના છાતી પર ભારે દબાણથી ઘા કર્યો.
હનૂમાન્ વક્ષસિ વ્યૂઢે સંચચાલ પુનઃ પુનઃ। વિહ્વલં તુ તદા દૃષ્ટ્વા હનૂમન્તં મહાબલમ્
હનુમાન, જેનું છાતું પહોળું હતું, વારંવાર ડગમગ્યો; મહાબળવાન હનુમાનને આવું કંપતું જોઈને—
રથેનાતિરથઃ શીઘ્રં નીલં પ્રતિ સમભ્યગાત્। રાક્ષસાનામધિપતિર્દશગ્રીવઃ પ્રતાપવાન્
રાક્ષસોના રાજા, દશમુખી રાવણ, મહાન રથયોધ્ધા, ઝડપથી પોતાના રથમાં નિલ તરફ આગળ વધ્યો.
પન્નગપ્રતિમૈર્ભીમૈઃ પરમર્માભિભેદનૈઃ। શરૈરાદીપયામાસ નીલં હરિચમૂપતિમ્
ભયાનક, સાપ જેવા, ગાઢ ઘા કરનારા તીક્ષ્ણ બાણોથી, તેણે વાનર સેના ના નેતા નિલને ઘાયલ કરી દીધો.
સ શરૌઘસમાયસ્તો નીલો હરિચમૂપતિઃ। કરેણૈકેન શૈલાગ્રં રક્ષોધિપતયેઽસૃજત્
તીરોથી ઘેરાયેલો નિલ, વાનર સેના નો મુખ્ય, એક હાથથી જ પર્વતનું શિખર ઉઠાવીને રાક્ષસોના રાજા પર ફેંક્યું.
હનૂમાનપિ તેજસ્વી સમાશ્વસ્તો મહામનાઃ। વિપ્રેક્ષમાણો યુદ્ધેપ્સુઃ સરોષમિદમબ્રવીત્
હનુમાન પણ તેજસ્વી અને દૃઢ મનવાળો, ફરીથી સંભળી, યુદ્ધ માટે ઉત્સુક બનીને, ગુસ્સાથી જોઈને બોલ્યો—
નીલેન સહ સંયુક્તં રાવણં રાક્ષસેશ્વરમ્। અન્યેન યુધ્યમાનસ્ય ન યુક્તમભિધાવનમ્
"નિલ અને બીજાના સાથે યુદ્ધમાં જોડાયેલા રાક્ષસોના સ્વામી રાવણ પર આ રીતે હુમલો કરવો યોગ્ય નથી."
રાવણોઽથ મહાતેજાસ્તં શૃઙ્ગં સપ્તભિઃ શરૈઃ। આજઘાન સુતીક્ષ્ણાગ્રૈસ્તદ્ વિકીર્ણં પપાત હ
પછી મહાતેજસ્વી રાવણે, એ પર્વતના શિખરને સાત અત્યંત તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘા કર્યો, અને એ શિખર તૂટી ને નીચે પડી ગયું.
તદ્ વિકીર્ણં ગિરેઃ શૃઙ્ગં દૃષ્ટ્વા હરિચમૂપતિઃ। કાલાગ્નિરિવ જજ્વાલ કોપેન પરવીરહા
પર્વતનું એ તૂટી ગયેલું શિખર જોઈને, વાનર સેના ના મુખ્ય, દુશ્મન વીરનો સંહાર કરનાર, કાળાગ્નિ જેવો ગુસ્સાથી ધધકી ઉઠ્યો.
સોઽશ્વકર્ણદ્રુમાન્ શાલાંશ્ચૂતાંશ્ચાપિ સુપુષ્પિતાન્। અન્યાંશ્ચ વિવિધાન્ વૃક્ષાન્ નીલશ્ચિક્ષેપ સંયુગે
નિલે યુદ્ધમાં અશ્વકર્ણ, શાલ અને ફૂલોથી ભરેલા આમ્રવૃક્ષો અને અનેક પ્રકારના વૃક્ષો ઉછાળી દીધા.
સ તાન્ વૃક્ષાન્ સમાસાદ્ય પ્રતિચિચ્છેદ રાવણઃ। અભ્યવર્ષચ્ચ ઘોરેણ શરવર્ષેણ પાવકિમ્
રાવણે એ બધા વૃક્ષોને કાપી નાખ્યા અને પછી ભયાનક, અગ્નિ સમાન તીરોની વરસાદ વરસાવી.
અભિવૃષ્ટઃ શરૌઘેણ મેઘેનેવ મહાચલઃ। હ્રસ્વં કૃત્વા તતો રૂપં ધ્વજાગ્રે નિપપાત હ
તીરોની ધોધમાર વરસાદથી, જાણે મેઘથી મોટા પર્વત પર વરસાદ પડે તેમ, એ પછી પોતાનું રૂપ નાનું કરીને ધ્વજના ટોચ પર પડી ગયો.
પાવકાત્મજમાલોક્ય ધ્વજાગ્રે સમવસ્થિતમ્। જજ્વાલ રાવણઃ ક્રોધાત્ તતો નીલો નનાદ ચ
પાવકપુત્રને ધ્વજના ટોચ પર ઊભેલો જોઈ, રાવણ ગુસ્સાથી ધધકી ઉઠ્યો અને પછી નિલે ગર્જના કરી.
ધ્વજાગ્રે ધનુષશ્ચાગ્રે કિરીટાગ્રે ચ તં હરિમ્। લક્ષ્મણોઽથ હનૂમાંશ્ચ રામશ્ચાપિ સુવિસ્મિતાઃ
ધ્વજની ટોચ, ધનુષ્યની ટોચ અને મુગટની ટોચ પર એ વાનરને જોઈને, લક્ષ્મણ, હનુમાન અને રામ પણ ખૂબ આશ્ચર્યચકિત થયા.
રાવણોઽપિ મહાતેજાઃ કપિલાઘવવિસ્મિતઃ। અસ્ત્રમાહારયામાસ દીપ્તમાગ્નેયમદ્ભુતમ્
મહાતેજસ્વી રાવણ, વાનરનાં ચપળતાથી આશ્ચર્યચકિત થઈને, પછી તેજસ્વી અને અદ્ભુત અગ્નિબાણ ઉપસાવ્યું.
તતસ્તે ચુક્રુશુર્હૃષ્ટા લબ્ધલક્ષાઃ પ્લવંગમાઃ। નીલલાઘવસમ્ભ્રાન્તં દૃષ્ટ્વા રાવણમાહવે
પછી વાનરો, નિશાન પર લાગ્યા પછી, આનંદથી ચીસો પાડી ઊઠ્યા, કારણ કે યુદ્ધમાં નિલની ચપળતાથી રાવણ ગભરાઈ ગયો હતો.
વાનરાણાં ચ નાદેન સંરબ્ધો રાવણસ્તદા। સમ્ભ્રમાવિષ્ટહૃદયો ન કિંચિત્ પ્રત્યપદ્યત
ત્યારે વાનરોના ગર્જનાથી રાવણ ઉશ્કેરાઈ ગયો, અને મનમાં ગભરાટ છવાઈ જતા, કંઈ કરી શક્યો નહીં.
આગ્નેયેનાપિ સંયુક્તં ગૃહીત્વા રાવણઃ શરમ્। ધ્વજશીર્ષસ્થિતં નીલમુદૈક્ષત નિશાચરઃ
રાવણે અગ્નિબાણથી સંયુક્ત તીર લઈ, ધ્વજની ટોચ પર ઊભેલા નિલને નજરે જોયો.
તતોઽબ્રવીન્મહાતેજા રાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ। કપે લાઘવયુક્તોઽસિ માયયા પરયા સહ
પછી મહાશક્તિશાળી રાવણ, રાક્ષસોના રાજા, બોલ્યો: 'વાંદરા, તું બહુ ચપળ છે અને તને મહાન માયા પણ છે.'
જીવિતં ખલુ રક્ષસ્વ યદિ શક્તોઽસિ વાનર। તાનિ તાન્યાત્મરૂપાણિ સૃજસિ ત્વમનેકશઃ
'વાંદરા, જો તારે શક્તિ હોય તો પોતાનું જીવતુ બચાવજે; તું વારંવાર અનેક રૂપ ધારણ કરે છે.'
તથાપિ ત્વાં મયા મુક્તઃ સાયકોઽસ્ત્રપ્રયોજિતઃ। જીવિતં પરિરક્ષન્તં જીવિતાદ્ ભ્રંશયિષ્યતિ
'છતાં પણ, મારા દ્વારા છોડવામાં આવેલું અને અસ્ત્રથી સશક્ત થયેલું બાણ, તું જીવતુ બચાવવા જેટલો પ્રયત્ન કરે તોય, તારો જીવ લઈ જશે.'
એવમુક્ત્વા મહાબાહૂ રાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ। સંધાય બાણમસ્ત્રેણ ચમૂપતિમતાડયત્
આ રીતે બોલીને, મહાબાહુ રાવણ, રાક્ષસોના રાજા, બાણને અસ્ત્રમાં ગોઠવીને સેના-મુખ્યાને વાગાડ્યો.
સોઽસ્ત્રમુક્તેન બાણેન નીલો વક્ષસિ તાડિતઃ। નિર્દહ્યમાનઃ સહસા સ પપાત મહીતલે
અસ્ત્રથી છોડવામાં આવેલા બાણથી નીલના છાતીમાં ઘા પડ્યો, અને એ તાત્કાલિક દાઝી ઉઠ્યો અને જમીન પર પડી ગયો.
પિતૃમાહાત્મ્યસંયોગાદાત્મનશ્ચાપિ તેજસા। જાનુભ્યામપતદ્ ભૂમૌ ન તુ પ્રાણૈર્વિયુજ્યત
પિતાની મહિમા અને પોતાની શક્તિના કારણે, એ ઘૂંટણ પર જમીન પર પડ્યો, પણ એના પ્રાણ ગયા નહીં.
વિસંજ્ઞં વાનરં દૃષ્ટ્વા દશગ્રીવો રણોત્સુકઃ। રથેનામ્બુદનાદેન સૌમિત્રિમભિદુદ્રુવે
વાંદરાને બેભાન જોઈને, યુદ્ધ માટે ઉત્સુક દશાનન રાવણ, મેઘ જેવો ગર્જન કરતો રથ હાંકી, સૌમિત્રિ તરફ દોડી ગયો.
આસાદ્ય રણમધ્યે તં વારયિત્વા સ્થિતો જ્વલન્। ધનુર્વિસ્ફારયામાસ રાક્ષસેન્દ્રઃ પ્રતાપવાન્
યુદ્ધના મધ્યમાં પહોંચીને, તેજસ્વી સૌમિત્રિ સામે ઊભેલા રાક્ષસ રાજાએ પોતાનું ધનુષ્ય ખેંચ્યું.
તમાહ સૌમિત્રિરદીનસત્ત્વો વિસ્ફારયન્તં ધનુરપ્રમેયમ્। અવેહિ મામદ્ય નિશાચરેન્દ્ર ન વાનરાંસ્ત્વં પ્રતિયોદ્ધુમર્હસિ
સૌમિત્રિ, અડગ મનવાળો, ધનુષ્ય ખેંચતો રાવણને બોલ્યો: 'હવે મને ઓળખ, રાત્રિમાં ફરનારા રાજા; તારે વાંદરો સાથે યુદ્ધ કરવું યોગ્ય નથી.'
સ તસ્ય વાક્યં પ્રતિપૂર્ણઘોષં જ્યાશબ્દમુગ્રં ચ નિશમ્ય રાજા। આસાદ્ય સૌમિત્રિમુપસ્થિતં તં રોષાન્વિતં વાચમુવાચ રક્ષઃ
તેના ગૂંજી ઉઠેલા વચન અને ધનુષ્યની તીવ્ર ધ્વનિ સાંભળી, રાજા રોષથી સૌમિત્રિ પાસે ગયો અને ગુસ્સામાં બોલ્યો.
દિષ્ટ્યાસિ મે રાઘવ દૃષ્ટિમાર્ગં પ્રાપ્તોઽન્તગામી વિપરીતબુદ્ધિઃ। અસ્મિન્ ક્ષણે યાસ્યસિ મૃત્યુલોકં સંસાદ્યમાનો મમ બાણજાલૈઃ
'રાઘવ, સદભાગ્યે તું મારી નજરે ચડ્યો છે, તારો અંત નજીક છે અને તારો મન વાંધાજનક છે. આ ક્ષણે જ, મારા બાણોના વરસાદથી તું મૃત્યુના લોકમાં જશે.'
તમાહ સૌમિત્રિરવિસ્મયાનો ગર્જન્તમુદ્વૃત્તશિતાગ્રદંષ્ટ્રમ્। રાજન્ ન ગર્જન્તિ મહાપ્રભાવા વિકત્થસે પાપકૃતાં વરિષ્ઠ
સૌમિત્રિ, અચકાયા વિના, રાવણના ગુસ્સામાં ગર્જન કરતા અને તીવ્ર દાંત દેખાડતા બોલ્યો: 'રાજા, મહાન શક્તિવાળા લોકો કદી ડંકો નથી પીટતા; તું ફક્ત ખોટી શેખી મારતો છે, દુષ્ટોમાં શ્રેષ્ઠ.'