શ્રુત્વા હનૂમતો વાક્યં રાવણો ભીમવિક્રમઃ। સંરક્તનયનઃ ક્રોધાદિદં વચનમબ્રવીત્
હનુમાનના વચન સાંભળી, ભયાનક પરાક્રમી રાવણ ગુસ્સેથી લાલ આંખે આ રીતે બોલ્યો.
ક્ષિપ્રં પ્રહર નિઃશઙ્કં સ્થિરાં કીર્તિમવાપ્નુહિ। તતસ્ત્વાં જ્ઞાતવિક્રાન્તં નાશયિષ્યામિ વાનર
ઝટપટ નિર્ભય થઈને પ્રહાર કર અને કાયમ માટે નામ કમાવ. પછી, તારી શક્તિ જાણી, હું તને નાશ કરીશ, વાનર.
એવમુક્તો મહાતેજા રાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ। આજઘાનાનિલસુતં તલેનોરસિ વીર્યવાન્
આ રીતે બોલ્યા પછી, રાક્ષસોના રાજા રાવણે, મહાબળવાન પવનપુત્રને પોતાના હાથની ચપટીથી છાતી પર જોરદાર માર મારી.
સ તલાભિહતસ્તેન ચચાલ ચ મુહુર્મુહુઃ। સ્થિતો મુહૂર્તં તેજસ્વી સ્થૈર્યં કૃત્વા મહામતિઃ
તે ચપટીના ઘા થી હનુમાન વારંવાર કંપી ઉઠ્યો, પણ ક્ષણમાત્ર સ્થિર રહી, તેજસ્વી અને બુદ્ધિશાળી હનુમાન ફરી સંભળી ગયો.
આજઘાન ચ સંક્રુદ્ધસ્તલેનૈવામરદ્વિષમ્। તતઃ સ તેનાભિહતો વાનરેણ મહાત્મના
પછી ગુસ્સામાં, હનુમાને પણ પોતાના હાથથી દેવોના દુશ્મન રાવણને ઘા કર્યો; અને એ મહાત્મા વાનરથી એવો ઘા પડ્યો—
દશગ્રીવઃ સમાધૂતો યથા ભૂમિતલેઽચલઃ। સંગ્રામે તં તથા દૃષ્ટ્વા રાવણં તલતાડિતમ્
દશમુખ રાવણ જમીન પર પર્વત જેમ ધ્રુજતો હલાઈ ગયો; યુદ્ધમાં રાવણને હનુમાનના હાથના ઘા થી આમ હલતો જોઈ—
ઋષયો વાનરાઃ સિદ્ધા નેદુર્દેવાઃ સહાસુરૈઃ। અથાશ્વસ્ય મહાતેજા રાવણો વાક્યમબ્રવીત્
ઋષિઓ, વાનરો અને સિદ્ધોએ ધ્વનિ કરી, દેવો અને અસુરો પણ ખુશીથી ગુંજી ઉઠ્યા; પછી મહાબળવાન રાવણે પોતાના ઘોડાને કહ્યું—
સાધુ વાનર વીર્યેણ શ્લાઘનીયોઽસિ મે રિપુઃ। રાવણેનૈવમુક્તસ્તુ મારુતિર્વાક્યમબ્રવીત્
શાબાશ વાનર! તારી વિરુદ્ધતા અને બળ માટે તું મારા વખાણ લાયક શત્રુ છે. રાવણના આ શબ્દો સાંભળી પવનપુત્રે કહ્યું—
ધિગસ્તુ મમ વીર્યસ્ય યત્ ત્વં જીવસિ રાવણ। સકૃત્ તુ પ્રહરેદાનીં દુર્બુદ્ધે કિં વિકત્થસે
મારા બળને શરમ, કેમ કે તું હજી જીવતો છે, રાવણ! જો હું તને એક જ ઘા મારું તો, દુષ્ટ, તું શા માટે ડંકો પીટે છે?
તતસ્ત્વાં મામકો મુષ્ટિર્નયિષ્યતિ યમક્ષયમ્। તતો મારુતિવાક્યેન કોપસ્તસ્ય પ્રજજ્વલે
પછી તો મારું મુઠ્ઠી તને યમલોકમાં મોકલી દેશે! હનુમાનના આ વચનથી રાવણનો ગુસ્સો જ્વલંત થયો.
સંરક્તનયનો યત્નાન્મુષ્ટિમાવૃત્ય દક્ષિણમ્। પાતયામાસ વેગેન વાનરોરસિ વીર્યવાન્
લાલ લાલ આંખો કરીને, તેણે જોરથી જમણી મુઠી બાંધીને, વાનરના છાતી પર ભારે દબાણથી ઘા કર્યો.
હનૂમાન્ વક્ષસિ વ્યૂઢે સંચચાલ પુનઃ પુનઃ। વિહ્વલં તુ તદા દૃષ્ટ્વા હનૂમન્તં મહાબલમ્
હનુમાન, જેનું છાતું પહોળું હતું, વારંવાર ડગમગ્યો; મહાબળવાન હનુમાનને આવું કંપતું જોઈને—
રથેનાતિરથઃ શીઘ્રં નીલં પ્રતિ સમભ્યગાત્। રાક્ષસાનામધિપતિર્દશગ્રીવઃ પ્રતાપવાન્
રાક્ષસોના રાજા, દશમુખી રાવણ, મહાન રથયોધ્ધા, ઝડપથી પોતાના રથમાં નિલ તરફ આગળ વધ્યો.
પન્નગપ્રતિમૈર્ભીમૈઃ પરમર્માભિભેદનૈઃ। શરૈરાદીપયામાસ નીલં હરિચમૂપતિમ્
ભયાનક, સાપ જેવા, ગાઢ ઘા કરનારા તીક્ષ્ણ બાણોથી, તેણે વાનર સેના ના નેતા નિલને ઘાયલ કરી દીધો.
સ શરૌઘસમાયસ્તો નીલો હરિચમૂપતિઃ। કરેણૈકેન શૈલાગ્રં રક્ષોધિપતયેઽસૃજત્
તીરોથી ઘેરાયેલો નિલ, વાનર સેના નો મુખ્ય, એક હાથથી જ પર્વતનું શિખર ઉઠાવીને રાક્ષસોના રાજા પર ફેંક્યું.
હનૂમાનપિ તેજસ્વી સમાશ્વસ્તો મહામનાઃ। વિપ્રેક્ષમાણો યુદ્ધેપ્સુઃ સરોષમિદમબ્રવીત્
હનુમાન પણ તેજસ્વી અને દૃઢ મનવાળો, ફરીથી સંભળી, યુદ્ધ માટે ઉત્સુક બનીને, ગુસ્સાથી જોઈને બોલ્યો—
નીલેન સહ સંયુક્તં રાવણં રાક્ષસેશ્વરમ્। અન્યેન યુધ્યમાનસ્ય ન યુક્તમભિધાવનમ્
"નિલ અને બીજાના સાથે યુદ્ધમાં જોડાયેલા રાક્ષસોના સ્વામી રાવણ પર આ રીતે હુમલો કરવો યોગ્ય નથી."
રાવણોઽથ મહાતેજાસ્તં શૃઙ્ગં સપ્તભિઃ શરૈઃ। આજઘાન સુતીક્ષ્ણાગ્રૈસ્તદ્ વિકીર્ણં પપાત હ
પછી મહાતેજસ્વી રાવણે, એ પર્વતના શિખરને સાત અત્યંત તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘા કર્યો, અને એ શિખર તૂટી ને નીચે પડી ગયું.
તદ્ વિકીર્ણં ગિરેઃ શૃઙ્ગં દૃષ્ટ્વા હરિચમૂપતિઃ। કાલાગ્નિરિવ જજ્વાલ કોપેન પરવીરહા
પર્વતનું એ તૂટી ગયેલું શિખર જોઈને, વાનર સેના ના મુખ્ય, દુશ્મન વીરનો સંહાર કરનાર, કાળાગ્નિ જેવો ગુસ્સાથી ધધકી ઉઠ્યો.
સોઽશ્વકર્ણદ્રુમાન્ શાલાંશ્ચૂતાંશ્ચાપિ સુપુષ્પિતાન્। અન્યાંશ્ચ વિવિધાન્ વૃક્ષાન્ નીલશ્ચિક્ષેપ સંયુગે
નિલે યુદ્ધમાં અશ્વકર્ણ, શાલ અને ફૂલોથી ભરેલા આમ્રવૃક્ષો અને અનેક પ્રકારના વૃક્ષો ઉછાળી દીધા.
સ તાન્ વૃક્ષાન્ સમાસાદ્ય પ્રતિચિચ્છેદ રાવણઃ। અભ્યવર્ષચ્ચ ઘોરેણ શરવર્ષેણ પાવકિમ્
રાવણે એ બધા વૃક્ષોને કાપી નાખ્યા અને પછી ભયાનક, અગ્નિ સમાન તીરોની વરસાદ વરસાવી.
અભિવૃષ્ટઃ શરૌઘેણ મેઘેનેવ મહાચલઃ। હ્રસ્વં કૃત્વા તતો રૂપં ધ્વજાગ્રે નિપપાત હ
તીરોની ધોધમાર વરસાદથી, જાણે મેઘથી મોટા પર્વત પર વરસાદ પડે તેમ, એ પછી પોતાનું રૂપ નાનું કરીને ધ્વજના ટોચ પર પડી ગયો.
પાવકાત્મજમાલોક્ય ધ્વજાગ્રે સમવસ્થિતમ્। જજ્વાલ રાવણઃ ક્રોધાત્ તતો નીલો નનાદ ચ
પાવકપુત્રને ધ્વજના ટોચ પર ઊભેલો જોઈ, રાવણ ગુસ્સાથી ધધકી ઉઠ્યો અને પછી નિલે ગર્જના કરી.
ધ્વજાગ્રે ધનુષશ્ચાગ્રે કિરીટાગ્રે ચ તં હરિમ્। લક્ષ્મણોઽથ હનૂમાંશ્ચ રામશ્ચાપિ સુવિસ્મિતાઃ
ધ્વજની ટોચ, ધનુષ્યની ટોચ અને મુગટની ટોચ પર એ વાનરને જોઈને, લક્ષ્મણ, હનુમાન અને રામ પણ ખૂબ આશ્ચર્યચકિત થયા.
રાવણોઽપિ મહાતેજાઃ કપિલાઘવવિસ્મિતઃ। અસ્ત્રમાહારયામાસ દીપ્તમાગ્નેયમદ્ભુતમ્
મહાતેજસ્વી રાવણ, વાનરનાં ચપળતાથી આશ્ચર્યચકિત થઈને, પછી તેજસ્વી અને અદ્ભુત અગ્નિબાણ ઉપસાવ્યું.
તતસ્તે ચુક્રુશુર્હૃષ્ટા લબ્ધલક્ષાઃ પ્લવંગમાઃ। નીલલાઘવસમ્ભ્રાન્તં દૃષ્ટ્વા રાવણમાહવે
પછી વાનરો, નિશાન પર લાગ્યા પછી, આનંદથી ચીસો પાડી ઊઠ્યા, કારણ કે યુદ્ધમાં નિલની ચપળતાથી રાવણ ગભરાઈ ગયો હતો.
વાનરાણાં ચ નાદેન સંરબ્ધો રાવણસ્તદા। સમ્ભ્રમાવિષ્ટહૃદયો ન કિંચિત્ પ્રત્યપદ્યત
ત્યારે વાનરોના ગર્જનાથી રાવણ ઉશ્કેરાઈ ગયો, અને મનમાં ગભરાટ છવાઈ જતા, કંઈ કરી શક્યો નહીં.
આગ્નેયેનાપિ સંયુક્તં ગૃહીત્વા રાવણઃ શરમ્। ધ્વજશીર્ષસ્થિતં નીલમુદૈક્ષત નિશાચરઃ
રાવણે અગ્નિબાણથી સંયુક્ત તીર લઈ, ધ્વજની ટોચ પર ઊભેલા નિલને નજરે જોયો.
તતોઽબ્રવીન્મહાતેજા રાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ। કપે લાઘવયુક્તોઽસિ માયયા પરયા સહ
પછી મહાશક્તિશાળી રાવણ, રાક્ષસોના રાજા, બોલ્યો: 'વાંદરા, તું બહુ ચપળ છે અને તને મહાન માયા પણ છે.'
જીવિતં ખલુ રક્ષસ્વ યદિ શક્તોઽસિ વાનર। તાનિ તાન્યાત્મરૂપાણિ સૃજસિ ત્વમનેકશઃ
'વાંદરા, જો તારે શક્તિ હોય તો પોતાનું જીવતુ બચાવજે; તું વારંવાર અનેક રૂપ ધારણ કરે છે.'