તચ્છૈલશૃઙ્ગં બહુવૃક્ષસાનું પ્રગૃહ્ય ચિક્ષેપ નિશાચરાય। તમાપતન્તં સહસા સમીક્ષ્ય ચિચ્છેદ બાણૈસ્તપનીયપુઙ્ખૈઃ
એ પર્વતશિખર, જે પર અનેક વૃક્ષો હતા, તેને પકડીને વાનરરાજાએ રાત્રિમાં ફરતા રાવણ પર ફેંક્યું; પણ રાવણે તેને ઝડપથી આવતું જોઈને સોનાની અણીવાળા બાણોથી કાપી નાખ્યું.
તસ્મિન્ પ્રવૃદ્ધોત્તમસાનુવૃક્ષે શૃઙ્ગે વિદીર્ણે પતિતે પૃથિવ્યામ્। મહાહિકલ્પં શરમન્તકાભં સમાદધે રાક્ષસલોકનાથઃ
જ્યારે એ મોટા પર્વતશિખર અને વૃક્ષો ધરતી પર તૂટી પડ્યા, ત્યારે રાક્ષસલોકના સ્વામી રાવણે મૃત્યુ સમાન, મહા સાપ જેવો બાણ હાથમાં લીધો.
સ તં ગૃહીત્વાનિલતુલ્યવેગં સવિસ્ફુલિઙ્ગજ્વલનપ્રકાશમ્। બાણં મહેન્દ્રાશનિતુલ્યવેગં ચિક્ષેપ સુગ્રીવવધાય રુષ્ટઃ
પવન જેવી ઝડપ ધરાવતા, ચમકતા અગ્નિ જેવા અને ઇન્દ્રના વજ્ર સમાન તેજવાળા એ બાણને રાવણે ગુસ્સામાં સુગ્રીવના વધ માટે ફેંક્યો.
સ સાયકો રાવણબાહુમુક્તઃ શક્રાશનિપ્રખ્યવપુઃપ્રકાશમ્। સુગ્રીવમાસાદ્ય બિભેદ વેગાદ્ ગુહેરિતા ક્રૌઞ્ચમિવોગ્રશક્તિઃ
રાવણના હાથમાંથી છૂટેલો એ બાણ ઇન્દ્રના વજ્ર જેવો તેજ ધરાવતો હતો; એ સુગ્રીવને જોરથી વાગી, જેમ ભયાનક શસ્ત્ર ક્રૌંચ પક્ષીને ઘાયલ કરે તેમ, તેને ભેદી નાખ્યો.
સ સાયકાર્તો વિપરીતચેતાઃ કૂજન્ પૃથિવ્યાં નિપપાત વીરઃ। તં વીક્ષ્ય ભૂમૌ પતિતં વિસંજ્ઞં નેદુઃ પ્રહૃષ્ટા યુધિ યાતુધાનાઃ
એ બાણથી ઘાયલ થયેલો, મન ઉલટાઈ ગયેલો સુગ્રીવ બૂમો પાડી ધરતી પર પડી ગયો; તેને બેભાન પડેલો જોઈ રાક્ષસો યુદ્ધમાં આનંદથી ગર્જના કરવા લાગ્યા.
તતો ગવાક્ષો ગવયઃ સુષેણ- સ્ત્વથર્ષભો જ્યોતિમુખો નલશ્ચ। શૈલાન્ સમુત્પાટ્ય વિવૃદ્ધકાયાઃ પ્રદુદ્રુવુસ્તં પ્રતિ રાક્ષસેન્દ્રમ્
પછી ગવાક્ષ, ગવય, સુષેણ, ઋષભ, જ્યોતિમુખ અને નલ—આ બધાં વીરોએ મોટા શરીર સાથે પર્વતો ઉખાડી રાક્ષસાધિપતિ સામે દોડી ગયા.
તેષાં પ્રહારાન્ સ ચકાર મોઘાન્ રક્ષોધિપો બાણશતૈઃ શિતાગ્રૈઃ। તાન્ વાનરેન્દ્રાનપિ બાણજાલૈ- ર્બિભેદ જામ્બૂનદચિત્રપુઙ્ખૈઃ
રાક્ષસાધિપતિએ તેમની તમામ આક્રમણોને શિતધાર બાણોના સૈંકડો વરસાવી નિષ્ફળ કરી દીધા; અને એ વાનરરાજાઓને સોનાથી શોભતા બાણોના વરસાદથી ઘાયલ કર્યા.
તે વાનરેન્દ્રાસ્ત્રિદશારિબાણૈ- ર્ભિન્ના નિપેતુર્ભુવિ ભીમકાયાઃ। તતસ્તુ તદ્ વાનરસૈન્યમુગ્રં પ્રચ્છાદયામાસ સ બાણજાલૈઃ
ત્રિદશરાજના બાણોથી ઘાયલ થયેલા એ ભયાનક શરીરવાળા વાનરરાજાઓ ધરતી પર પડી ગયા; પછી રાવણે એ ભયાનક વાનરસેના પર બાણોના વરસાદથી ઢાંકી નાખી.
તે વધ્યમાનાઃ પતિતાશ્ચ વીરા નાનદ્યમાના ભયશલ્યવિદ્ધાઃ। શાખામૃગા રાવણસાયકાર્તા જગ્મુઃ શરણ્યં શરણં સ્મ રામમ્
મારા જતા અને રાવણના બાણોથી ઘાયલ થયેલા એ વાનરવીરો, ભય અને પીડાથી બૂમો પાડતા, રામજીના આશ્રયમાં દોડી ગયા.
તતો મહાત્મા સ ધનુર્ધનુષ્મા- નાદાય રામઃ સહસા જગામ। તં લક્ષ્મણઃ પ્રાઞ્જલિરભ્યુપેત્ય ઉવાચ રામં પરમાર્થયુક્તમ્
પછી મહાત્મા રામ ધનુષ્ય લઈને ઝડપથી આગળ વધ્યા; ત્યારે લક્ષ્મણે હાથ જોડીને રામજી પાસે જઈ, અર્થસભર વચન કહ્યાં.
કામમાર્ય સુપર્યાપ્તો વધાયાસ્ય દુરાત્મનઃ। વિધમિષ્યામ્યહં ચૈતમનુજાનીહિ માં વિભો
'આર્ય, હું આ દુષ્ટને મારવા પૂરતો શક્તિશાળી છું; પ્રભુ, તમે મને આજ્ઞા આપો તો હું તેને મારી નાખું.'
તમબ્રવીન્મહાતેજા રામઃ સત્યપરાક્રમઃ। ગચ્છ યત્નપરશ્ચાપિ ભવ લક્ષ્મણ સંયુગે
મહાતેજસ્વી અને સત્યવીર્ય રામે કહ્યું: 'લક્ષ્મણ, તું જા અને યુદ્ધમાં પુરા પ્રયત્નશીલ અને સ્થિર રહેજે.'
રાવણો હિ મહાવીર્યો રણેઽદ્ભુતપરાક્રમઃ। ત્રૈલોક્યેનાપિ સંક્રુદ્ધો દુષ્પ્રસહ્યો ન સંશયઃ
રાવણ બહુ જ બળવાન છે અને યુદ્ધમાં અદભુત પરાક્રમી છે. જો તે ગુસ્સે થાય તો ત્રણેય લોકોએ પણ તેને હરાવવું અઘરું છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
તસ્યચ્છિદ્રાણિ માર્ગસ્વ સ્વચ્છિદ્રાણિ ચ લક્ષય। ચક્ષુષા ધનુષાઽઽત્માનં ગોપાયસ્વ સમાહિતઃ
તેણાં દુર્બળ સ્થાન શોધ અને પોતાનાં પણ ધ્યાન રાખ. ચેતન રહીને, આંખો અને ધનુષ્ય વડે પોતાને બચાવ.
રાઘવસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સમ્પરિષ્વજ્ય પૂજ્ય ચ। અભિવાદ્ય ચ રામાય યયૌ સૌમિત્રિરાહવે
રાઘવના વચન સાંભળી, સૌમિત્રીએ તેમને ભેટી અને સન્માન આપ્યું, રામને વંદન કર્યું અને પછી યુદ્ધ માટે નીકળી પડ્યો.
સ રાવણં વારણહસ્તબાહું દદર્શ ભીમોદ્યતદીપ્તચાપમ્। પ્રચ્છાદયન્તં શરવૃષ્ટિજાલૈ- સ્તાન્ વાનરાન્ ભિન્નવિકીર્ણદેહાન્
તેને રાવણ દેખાયો, જેના હાથ હાથીના સુંડ જેવા હતા, જ્વલંત ધનુષ્ય તાણેલું હતું અને જે વાનરોને, જેમના શરીર ઘાયલ અને વિખૂટા પડેલા હતા, તીરોની વરસાદથી ઢાંકી રહ્યો હતો.
તમાલોક્ય મહાતેજા હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ। નિવાર્ય શરજાલાનિ વિદુદ્રાવ સ રાવણમ્
તે જોઈને, મહાબળવાન હનુમાન, પવનપુત્ર, તીરોની વરસાદ અટકાવીને રાવણ તરફ દોડી ગયો.
રથં તસ્ય સમાસાદ્ય બાહુમુદ્યમ્ય દક્ષિણમ્। ત્રાસયન્ રાવણં ધીમાન્ હનૂમાન્ વાક્યમબ્રવીત્
તેના રથ પાસે જઈ, જમણો હાથ ઉંચો કરીને, બુદ્ધિશાળી હનુમાન રાવણને ડરાવતો બોલ્યો.
દેવદાનવગન્ધર્વૈર્યક્ષૈશ્ચ સહ રાક્ષસૈઃ। અવધ્યત્વં ત્વયા પ્રાપ્તં વાનરેભ્યસ્તુ તે ભયમ્
દેવ, દાનવ, ગંધર્વ, યક્ષ અને રાક્ષસો પાસેથી તને મારવાનો કોઈ સામર્થ્ય નથી, પણ વાનરો પાસેથી તને ભય છે.
એષ મે દક્ષિણો બાહુઃ પઞ્ચશાખઃ સમુદ્યતઃ। વિધમિષ્યતિ તે દેહે ભૂતાત્માનં ચિરોષિતમ્
આ રહ્યો મારો જમણો હાથ, પાંચ આંગળોવાળો, ઊંચે ઉઠેલો; એ તારો શરીર નાશ કરશે અને લાંબા સમયથી રહેલો આત્મા મુક્ત થશે.
શ્રુત્વા હનૂમતો વાક્યં રાવણો ભીમવિક્રમઃ। સંરક્તનયનઃ ક્રોધાદિદં વચનમબ્રવીત્
હનુમાનના વચન સાંભળી, ભયાનક પરાક્રમી રાવણ ગુસ્સેથી લાલ આંખે આ રીતે બોલ્યો.
ક્ષિપ્રં પ્રહર નિઃશઙ્કં સ્થિરાં કીર્તિમવાપ્નુહિ। તતસ્ત્વાં જ્ઞાતવિક્રાન્તં નાશયિષ્યામિ વાનર
ઝટપટ નિર્ભય થઈને પ્રહાર કર અને કાયમ માટે નામ કમાવ. પછી, તારી શક્તિ જાણી, હું તને નાશ કરીશ, વાનર.
એવમુક્તો મહાતેજા રાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ। આજઘાનાનિલસુતં તલેનોરસિ વીર્યવાન્
આ રીતે બોલ્યા પછી, રાક્ષસોના રાજા રાવણે, મહાબળવાન પવનપુત્રને પોતાના હાથની ચપટીથી છાતી પર જોરદાર માર મારી.
સ તલાભિહતસ્તેન ચચાલ ચ મુહુર્મુહુઃ। સ્થિતો મુહૂર્તં તેજસ્વી સ્થૈર્યં કૃત્વા મહામતિઃ
તે ચપટીના ઘા થી હનુમાન વારંવાર કંપી ઉઠ્યો, પણ ક્ષણમાત્ર સ્થિર રહી, તેજસ્વી અને બુદ્ધિશાળી હનુમાન ફરી સંભળી ગયો.
આજઘાન ચ સંક્રુદ્ધસ્તલેનૈવામરદ્વિષમ્। તતઃ સ તેનાભિહતો વાનરેણ મહાત્મના
પછી ગુસ્સામાં, હનુમાને પણ પોતાના હાથથી દેવોના દુશ્મન રાવણને ઘા કર્યો; અને એ મહાત્મા વાનરથી એવો ઘા પડ્યો—
દશગ્રીવઃ સમાધૂતો યથા ભૂમિતલેઽચલઃ। સંગ્રામે તં તથા દૃષ્ટ્વા રાવણં તલતાડિતમ્
દશમુખ રાવણ જમીન પર પર્વત જેમ ધ્રુજતો હલાઈ ગયો; યુદ્ધમાં રાવણને હનુમાનના હાથના ઘા થી આમ હલતો જોઈ—
ઋષયો વાનરાઃ સિદ્ધા નેદુર્દેવાઃ સહાસુરૈઃ। અથાશ્વસ્ય મહાતેજા રાવણો વાક્યમબ્રવીત્
ઋષિઓ, વાનરો અને સિદ્ધોએ ધ્વનિ કરી, દેવો અને અસુરો પણ ખુશીથી ગુંજી ઉઠ્યા; પછી મહાબળવાન રાવણે પોતાના ઘોડાને કહ્યું—
સાધુ વાનર વીર્યેણ શ્લાઘનીયોઽસિ મે રિપુઃ। રાવણેનૈવમુક્તસ્તુ મારુતિર્વાક્યમબ્રવીત્
શાબાશ વાનર! તારી વિરુદ્ધતા અને બળ માટે તું મારા વખાણ લાયક શત્રુ છે. રાવણના આ શબ્દો સાંભળી પવનપુત્રે કહ્યું—
ધિગસ્તુ મમ વીર્યસ્ય યત્ ત્વં જીવસિ રાવણ। સકૃત્ તુ પ્રહરેદાનીં દુર્બુદ્ધે કિં વિકત્થસે
મારા બળને શરમ, કેમ કે તું હજી જીવતો છે, રાવણ! જો હું તને એક જ ઘા મારું તો, દુષ્ટ, તું શા માટે ડંકો પીટે છે?
તતસ્ત્વાં મામકો મુષ્ટિર્નયિષ્યતિ યમક્ષયમ્। તતો મારુતિવાક્યેન કોપસ્તસ્ય પ્રજજ્વલે
પછી તો મારું મુઠ્ઠી તને યમલોકમાં મોકલી દેશે! હનુમાનના આ વચનથી રાવણનો ગુસ્સો જ્વલંત થયો.