આદિત્ય ઇવ દુષ્પ્રેક્ષ્યો રશ્મિભિર્ભાતિ રાવણઃ। ન વ્યક્તં લક્ષયે હ્યસ્ય રૂપં તેજઃસમાવૃતમ્
રાવણ સૂર્ય જેવો છે, જેના કિરણો જોઈ શકાતા નથી; હું તેનું સ્વરૂપ સ્પષ્ટ જોઈ શકતો નથી, કારણ કે તે તેજથી ઢંકાયેલું છે.
દેવદાનવવીરાણાં વપુર્નૈવંવિધં ભવેત્। યાદૃશં રાક્ષસેન્દ્રસ્ય વપુરેતદ્ વિરાજતે
દેવતાઓ કે દાનવોના મહાન યોદ્ધાઓમાં આવું સ્વરૂપ ક્યાંય જોવા મળતું નથી, જેવું રાક્ષસોના રાજાનું આ તેજસ્વી સ્વરૂપ છે.
સર્વે પર્વતસંકાશાઃ સર્વે પર્વતયોધિનઃ। સર્વે દીપ્તાયુધધરા યોધાસ્તસ્ય મહાત્મનઃ
એના બધા યોદ્ધાઓ પર્વત જેવા છે, બધા પર્વત પર યુદ્ધ કરનારા છે, બધા પ્રખર શસ્ત્રો ધારણ કરે છે—એ મહાત્માના એ યોદ્ધાઓ.
વિભાતિ રક્ષોરાજોઽસૌ પ્રદીપ્તૈર્ભીમદર્શનૈઃ। ભૂતૈઃ પરિવૃતસ્તીક્ષ્ણૈર્દેહવદ્ભિરિવાન્તકઃ
એ રાક્ષસરાજા ભયાનક અને પ્રખર રૂપ ધરાવતાં ભૂતોથી ઘેરાયેલો છે, અને એ અંતક જેવો embodied રૂપે તેજસ્વી દેખાય છે.
દિષ્ટ્યાયમદ્ય પાપાત્મા મમ દૃષ્ટિપથં ગતઃ। અદ્ય ક્રોધં વિમોક્ષ્યામિ સીતાહરણસમ્ભવમ્
આજના શુભ દિવસે આ પાપી મારા નજરે પડ્યો છે; આજે હું સીતાજીના અપહરણથી જાગેલો ગુસ્સો બહાર કાઢીશ.
એવમુક્ત્વા તતો રામો ધનુરાદાય વીર્યવાન્। લક્ષ્મણાનુચરસ્તસ્થૌ સમુદ્ધૃત્ય શરોત્તમમ્
આવું કહીને વીર્યશાળી રામે ધનુષ્ય હાથમાં લીધું અને લક્ષ્મણ સાથે ઊભા રહી, શ્રેષ્ઠ બાણ તૈયાર કર્યો.
તતઃ સ રક્ષોધિપતિર્મહાત્મા રક્ષાંસિ તાન્યાહ મહાબલાનિ। દ્વારેષુ ચર્યાગૃહગોપુરેષુ સુનિર્વૃતાસ્તિષ્ઠત નિર્વિશઙ્કાઃ
પછી મહાત્મા રાક્ષસાધિપતિએ પોતાના શક્તિશાળી રાક્ષસોને કહ્યું: 'તમે દરવાજા, રક્ષાગૃહ અને મકાનના મથક પર નિર્ભય અને નિશ્ચિંત રહીને ચોંકસી રાખો.'
ઇહાગતં માં સહિતં ભવદ્ભિ- ર્વનૌકસશ્છિદ્રમિદં વિદિત્વા। શૂન્યાં પુરીં દુષ્પ્રસહાં પ્રમથ્ય પ્રધર્ષયેયુઃ સહસા સમેતાઃ
'હું અને તમે બધા વનવાસીઓ અહીં આવ્યા છીએ એ જાણીને, તેઓ આ ખાલી અને દુર્લભ જીતાય એવી નગરી પર અચાનક હુમલો કરી શકે છે.'
વિસર્જયિત્વા સચિવાંસ્તતસ્તાન્ ગતેષુ રક્ષઃસુ યથાનિયોગમ્। વ્યદારયદ્ વાનરસાગરૌઘં મહાઝષઃ પૂર્ણમિવાર્ણવૌઘમ્
પછી જ્યારે રાક્ષસોએ પોતાના કામ પ્રમાણે જઇને મંત્રીઓને વિદાય આપ્યા, ત્યારે તે મહારાક્ષસ મહાસાગર જેવા વાનરસમૂહને, જેમ મોટા માછલી ભરેલા દરિયાને ફાડી કાઢે તેમ, ચીરી નાખ્યો.
તમાપતન્તં સહસા સમીક્ષ્ય દીપ્તેષુચાપં યુધિ રાક્ષસેન્દ્રમ્। મહત્ સમુત્પાટ્ય મહીધરાગ્રં દુદ્રાવ રક્ષોધિપતિં હરીશઃ
યુદ્ધમાં રાક્ષસાધિપતિ તીવ્ર ગતિએ ધાવતો અને તેજસ્વી બાણ અને ધનુષ્ય સાથે આવ્યો, ત્યારે વાનરરાજાએ મોટું પર્વતશિખર ઉખાડી રાક્ષસાધિપતિ પર દોડ્યો.
તચ્છૈલશૃઙ્ગં બહુવૃક્ષસાનું પ્રગૃહ્ય ચિક્ષેપ નિશાચરાય। તમાપતન્તં સહસા સમીક્ષ્ય ચિચ્છેદ બાણૈસ્તપનીયપુઙ્ખૈઃ
એ પર્વતશિખર, જે પર અનેક વૃક્ષો હતા, તેને પકડીને વાનરરાજાએ રાત્રિમાં ફરતા રાવણ પર ફેંક્યું; પણ રાવણે તેને ઝડપથી આવતું જોઈને સોનાની અણીવાળા બાણોથી કાપી નાખ્યું.
તસ્મિન્ પ્રવૃદ્ધોત્તમસાનુવૃક્ષે શૃઙ્ગે વિદીર્ણે પતિતે પૃથિવ્યામ્। મહાહિકલ્પં શરમન્તકાભં સમાદધે રાક્ષસલોકનાથઃ
જ્યારે એ મોટા પર્વતશિખર અને વૃક્ષો ધરતી પર તૂટી પડ્યા, ત્યારે રાક્ષસલોકના સ્વામી રાવણે મૃત્યુ સમાન, મહા સાપ જેવો બાણ હાથમાં લીધો.
સ તં ગૃહીત્વાનિલતુલ્યવેગં સવિસ્ફુલિઙ્ગજ્વલનપ્રકાશમ્। બાણં મહેન્દ્રાશનિતુલ્યવેગં ચિક્ષેપ સુગ્રીવવધાય રુષ્ટઃ
પવન જેવી ઝડપ ધરાવતા, ચમકતા અગ્નિ જેવા અને ઇન્દ્રના વજ્ર સમાન તેજવાળા એ બાણને રાવણે ગુસ્સામાં સુગ્રીવના વધ માટે ફેંક્યો.
સ સાયકો રાવણબાહુમુક્તઃ શક્રાશનિપ્રખ્યવપુઃપ્રકાશમ્। સુગ્રીવમાસાદ્ય બિભેદ વેગાદ્ ગુહેરિતા ક્રૌઞ્ચમિવોગ્રશક્તિઃ
રાવણના હાથમાંથી છૂટેલો એ બાણ ઇન્દ્રના વજ્ર જેવો તેજ ધરાવતો હતો; એ સુગ્રીવને જોરથી વાગી, જેમ ભયાનક શસ્ત્ર ક્રૌંચ પક્ષીને ઘાયલ કરે તેમ, તેને ભેદી નાખ્યો.
સ સાયકાર્તો વિપરીતચેતાઃ કૂજન્ પૃથિવ્યાં નિપપાત વીરઃ। તં વીક્ષ્ય ભૂમૌ પતિતં વિસંજ્ઞં નેદુઃ પ્રહૃષ્ટા યુધિ યાતુધાનાઃ
એ બાણથી ઘાયલ થયેલો, મન ઉલટાઈ ગયેલો સુગ્રીવ બૂમો પાડી ધરતી પર પડી ગયો; તેને બેભાન પડેલો જોઈ રાક્ષસો યુદ્ધમાં આનંદથી ગર્જના કરવા લાગ્યા.
તતો ગવાક્ષો ગવયઃ સુષેણ- સ્ત્વથર્ષભો જ્યોતિમુખો નલશ્ચ। શૈલાન્ સમુત્પાટ્ય વિવૃદ્ધકાયાઃ પ્રદુદ્રુવુસ્તં પ્રતિ રાક્ષસેન્દ્રમ્
પછી ગવાક્ષ, ગવય, સુષેણ, ઋષભ, જ્યોતિમુખ અને નલ—આ બધાં વીરોએ મોટા શરીર સાથે પર્વતો ઉખાડી રાક્ષસાધિપતિ સામે દોડી ગયા.
તેષાં પ્રહારાન્ સ ચકાર મોઘાન્ રક્ષોધિપો બાણશતૈઃ શિતાગ્રૈઃ। તાન્ વાનરેન્દ્રાનપિ બાણજાલૈ- ર્બિભેદ જામ્બૂનદચિત્રપુઙ્ખૈઃ
રાક્ષસાધિપતિએ તેમની તમામ આક્રમણોને શિતધાર બાણોના સૈંકડો વરસાવી નિષ્ફળ કરી દીધા; અને એ વાનરરાજાઓને સોનાથી શોભતા બાણોના વરસાદથી ઘાયલ કર્યા.
તે વાનરેન્દ્રાસ્ત્રિદશારિબાણૈ- ર્ભિન્ના નિપેતુર્ભુવિ ભીમકાયાઃ। તતસ્તુ તદ્ વાનરસૈન્યમુગ્રં પ્રચ્છાદયામાસ સ બાણજાલૈઃ
ત્રિદશરાજના બાણોથી ઘાયલ થયેલા એ ભયાનક શરીરવાળા વાનરરાજાઓ ધરતી પર પડી ગયા; પછી રાવણે એ ભયાનક વાનરસેના પર બાણોના વરસાદથી ઢાંકી નાખી.
તે વધ્યમાનાઃ પતિતાશ્ચ વીરા નાનદ્યમાના ભયશલ્યવિદ્ધાઃ। શાખામૃગા રાવણસાયકાર્તા જગ્મુઃ શરણ્યં શરણં સ્મ રામમ્
મારા જતા અને રાવણના બાણોથી ઘાયલ થયેલા એ વાનરવીરો, ભય અને પીડાથી બૂમો પાડતા, રામજીના આશ્રયમાં દોડી ગયા.
તતો મહાત્મા સ ધનુર્ધનુષ્મા- નાદાય રામઃ સહસા જગામ। તં લક્ષ્મણઃ પ્રાઞ્જલિરભ્યુપેત્ય ઉવાચ રામં પરમાર્થયુક્તમ્
પછી મહાત્મા રામ ધનુષ્ય લઈને ઝડપથી આગળ વધ્યા; ત્યારે લક્ષ્મણે હાથ જોડીને રામજી પાસે જઈ, અર્થસભર વચન કહ્યાં.
કામમાર્ય સુપર્યાપ્તો વધાયાસ્ય દુરાત્મનઃ। વિધમિષ્યામ્યહં ચૈતમનુજાનીહિ માં વિભો
'આર્ય, હું આ દુષ્ટને મારવા પૂરતો શક્તિશાળી છું; પ્રભુ, તમે મને આજ્ઞા આપો તો હું તેને મારી નાખું.'
તમબ્રવીન્મહાતેજા રામઃ સત્યપરાક્રમઃ। ગચ્છ યત્નપરશ્ચાપિ ભવ લક્ષ્મણ સંયુગે
મહાતેજસ્વી અને સત્યવીર્ય રામે કહ્યું: 'લક્ષ્મણ, તું જા અને યુદ્ધમાં પુરા પ્રયત્નશીલ અને સ્થિર રહેજે.'
રાવણો હિ મહાવીર્યો રણેઽદ્ભુતપરાક્રમઃ। ત્રૈલોક્યેનાપિ સંક્રુદ્ધો દુષ્પ્રસહ્યો ન સંશયઃ
રાવણ બહુ જ બળવાન છે અને યુદ્ધમાં અદભુત પરાક્રમી છે. જો તે ગુસ્સે થાય તો ત્રણેય લોકોએ પણ તેને હરાવવું અઘરું છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
તસ્યચ્છિદ્રાણિ માર્ગસ્વ સ્વચ્છિદ્રાણિ ચ લક્ષય। ચક્ષુષા ધનુષાઽઽત્માનં ગોપાયસ્વ સમાહિતઃ
તેણાં દુર્બળ સ્થાન શોધ અને પોતાનાં પણ ધ્યાન રાખ. ચેતન રહીને, આંખો અને ધનુષ્ય વડે પોતાને બચાવ.
રાઘવસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સમ્પરિષ્વજ્ય પૂજ્ય ચ। અભિવાદ્ય ચ રામાય યયૌ સૌમિત્રિરાહવે
રાઘવના વચન સાંભળી, સૌમિત્રીએ તેમને ભેટી અને સન્માન આપ્યું, રામને વંદન કર્યું અને પછી યુદ્ધ માટે નીકળી પડ્યો.
સ રાવણં વારણહસ્તબાહું દદર્શ ભીમોદ્યતદીપ્તચાપમ્। પ્રચ્છાદયન્તં શરવૃષ્ટિજાલૈ- સ્તાન્ વાનરાન્ ભિન્નવિકીર્ણદેહાન્
તેને રાવણ દેખાયો, જેના હાથ હાથીના સુંડ જેવા હતા, જ્વલંત ધનુષ્ય તાણેલું હતું અને જે વાનરોને, જેમના શરીર ઘાયલ અને વિખૂટા પડેલા હતા, તીરોની વરસાદથી ઢાંકી રહ્યો હતો.
તમાલોક્ય મહાતેજા હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ। નિવાર્ય શરજાલાનિ વિદુદ્રાવ સ રાવણમ્
તે જોઈને, મહાબળવાન હનુમાન, પવનપુત્ર, તીરોની વરસાદ અટકાવીને રાવણ તરફ દોડી ગયો.
રથં તસ્ય સમાસાદ્ય બાહુમુદ્યમ્ય દક્ષિણમ્। ત્રાસયન્ રાવણં ધીમાન્ હનૂમાન્ વાક્યમબ્રવીત્
તેના રથ પાસે જઈ, જમણો હાથ ઉંચો કરીને, બુદ્ધિશાળી હનુમાન રાવણને ડરાવતો બોલ્યો.
દેવદાનવગન્ધર્વૈર્યક્ષૈશ્ચ સહ રાક્ષસૈઃ। અવધ્યત્વં ત્વયા પ્રાપ્તં વાનરેભ્યસ્તુ તે ભયમ્
દેવ, દાનવ, ગંધર્વ, યક્ષ અને રાક્ષસો પાસેથી તને મારવાનો કોઈ સામર્થ્ય નથી, પણ વાનરો પાસેથી તને ભય છે.
એષ મે દક્ષિણો બાહુઃ પઞ્ચશાખઃ સમુદ્યતઃ। વિધમિષ્યતિ તે દેહે ભૂતાત્માનં ચિરોષિતમ્
આ રહ્યો મારો જમણો હાથ, પાંચ આંગળોવાળો, ઊંચે ઉઠેલો; એ તારો શરીર નાશ કરશે અને લાંબા સમયથી રહેલો આત્મા મુક્ત થશે.