મહીં જગ્મુર્મહાવેગા રોષિતા ઇવ પન્નગાઃ। નીલઃ શરૈરભિહતો નિશિતૈર્જ્વલનોપમૈઃ
તે લોકો ભારે ઝડપથી, ગુસ્સે ભરાયેલા સાપ જેવા, જમીન પર પડ્યા; નીલ પર અગ્નિ જેવાં તેજસ્વી, તીખા બાણોથી પ્રહાર થયો.
સ તં પરમદુર્ધર્ષમાપતન્તં મહાકપિઃ। પ્રહસ્તં તાડયામાસ વૃક્ષમુત્પાટ્ય વીર્યવાન્
મહાન વાનર નીલે, એક વૃક્ષ ઉખેડીને, ભયંકર રીતે દોડી આવતાં અને અતિ દુર્લંઘ્ય પ્રહસ્ત પર પ્રહાર કર્યો.
સ તેનાભિહતઃ ક્રુદ્ધો નર્દન્ રાક્ષસપુંગવઃ। વવર્ષ શરવર્ષાણિ પ્લવંગાનાં ચમૂપતૌ
એ પ્રહારથી ગુસ્સે થયેલા રાક્ષસોના પ્રમુખ પ્રહસ્તે ગર્જના કરી અને વાનરોની સેના પર તીરોની વરસાદ વરસાવી.
તસ્ય બાણગણાનેવ રાક્ષસસ્ય દુરાત્મનઃ। અપારયન્ વારયિતું પ્રત્યગૃહ્ણાન્નિમીલિતઃ। યથૈવ ગોવૃષો વર્ષં શારદં શીઘ્રમાગતમ્
દુષ્ટ રાક્ષસના અનેક બાણોને રોકવામાં અસમર્થ રહીને, નીલે આંખ મીંચી અને જેમ વાછરડો ઝડપથી પડતાં શરદના વરસાદને સહન કરે છે તેમ સહન કર્યું.
એવમેવ પ્રહસ્તસ્ય શરવર્ષાન્ દુરાસદાન્। નિમીલિતાક્ષઃ સહસા નીલઃ સેહે દુરાસદાન્
એ જ રીતે, નીલે આંખ મીંચીને, પ્રહસ્તના સહન કરવું મુશ્કેલ એવા તીરોની વરસાદને અચાનક સહન કર્યો.
રોષિતઃ શરવર્ષેણ સાલેન મહતા મહાન્। પ્રજઘાન હયાન્ નીલઃ પ્રહસ્તસ્ય મહાબલઃ
તીરોની વરસાદથી ગુસ્સે થયેલા, મહાબલી નીલે મોટું સાળનું વૃક્ષ લઈને પ્રહસ્તના ઘોડાઓને માર્યા.
તતો રોષપરીતાત્મા ધનુસ્તસ્ય દુરાત્મનઃ। બભઞ્જ તરસા નીલો નનાદ ચ પુનઃ પુનઃ
પછી ગુસ્સાથી ભરાયેલા નીલે, દુષ્ટ પ્રહસ્તનું ધનુષ્ય ઝડપથી તોડી નાખ્યું અને વારંવાર ગર્જના કરી.
વિધનુઃ સ કૃતસ્તેન પ્રહસ્તો વાહિનીપતિઃ। પ્રગૃહ્ય મુસલં ઘોરં સ્યન્દનાદવપુપ્લુવે
નીલ દ્વારા ધનુષ્ય તૂટી જતાં, સેના પ્રમુખ પ્રહસ્તે ભયંકર ગદા પકડી અને પોતાના રથમાંથી કૂદી પડ્યો.
તાવુભૌ વાહિનીમુખ્યૌ જાતવૈરૌ તરસ્વિનૌ। સ્થિતૌ ક્ષતજસિક્તાઙ્ગૌ પ્રભિન્નાવિવ કુઞ્જરૌ
બન્ને સેના પ્રમુખો, હવે એકબીજાના દુશ્મન અને પરાક્રમી, લોહીથી તરબતર દેહ સાથે, તૂટી ગયેલા દાંતવાળા બે હાથીઓ જેવા ઉભા રહ્યા.
ઉલ્લિખન્તૌ સુતીક્ષ્ણાભિર્દંષ્ટ્રાભિરિતરેતરમ્। સિંહશાર્દૂલસદૃશૌ સિંહશાર્દૂલચેષ્ટિતૌ
બન્ને એકબીજાને તીખી દાંતથી ફાડતા, સિંહ અને વાઘ જેવા દેખાતા અને તેમ જ વર્તન કરતા હતા.
વિક્રાન્તવિજયૌ વીરૌ સમરેષ્વનિવર્તિનૌ। કાઙ્ક્ષમાણૌ યશઃ પ્રાપ્તું વૃત્રવાસવયોરિવ
બન્ને પરાક્રમી અને વિજયી વીરો, યુદ્ધમાં અડગ રહી, યશ મેળવવાની ઇચ્છા રાખતા, વૃત્ર અને ઇન્દ્ર જેવા હતા.
આજઘાન તદા નીલં લલાટે મુસલેન સઃ। પ્રહસ્તઃ પરમાયત્તસ્તતઃ સુસ્રાવ શોણિતમ્
પછી પ્રહસ્તે, પૂરી શક્તિથી, નીલના કપાળ પર ગદા મારતાં, લોહી વહેવા લાગ્યું.
તતઃ શોણિતદિગ્ધાઙ્ગઃ પ્રગૃહ્ય ચ મહાતરુમ્। પ્રહસ્તસ્યોરસિ ક્રુદ્ધો વિસસર્જ મહાકપિઃ
પછી, લોહીથી લપેટાયેલા દેહ સાથે, મહાન વાનર ગુસ્સે થઈને મોટું વૃક્ષ પકડી પ્રહસ્તના છાતી પર ફેંકી દીધું.
તમચિન્ત્યપ્રહારં સ પ્રગૃહ્ય મુસલં મહત્। અભિદુદ્રાવ બલિનં બલાન્નીલં પ્લવઙ્ગમમ્
પહેલાંથી જ ભયંકર પ્રહાર પામેલા, પ્રહસ્તે મોટી ગદા પકડી શક્તિશાળી વાનર નીલ પર દોડ કર્યો.
તમુગ્રવેગં સંરબ્ધમાપતન્તં મહાકપિઃ। તતઃ સમ્પ્રેક્ષ્ય જગ્રાહ મહાવેગો મહાશિલામ્
પ્રહસ્તે ભયંકર ઝડપ અને ગુસ્સાથી દોડી આવતા જોઈ, મહા વેગી વાનર એક વિશાળ પથ્થર ઉઠાવી લીધો.
તસ્ય યુદ્ધાભિકામસ્ય મૃધે મુસલયોધિનઃ। પ્રહસ્તસ્ય શિલાં નીલો મૂર્ધ્નિ તૂર્ણમપાતયત્
મુસલધારી અને યુદ્ધ માટે આતુર પ્રહસ્ત સામે, નીલે ઝડપથી એ પથ્થર તેની માથા પર ફેંકી માર્યો.
નીલેન કપિમુખ્યેન વિમુક્તા મહતી શિલા। બિભેદ બહુધા ઘોરા પ્રહસ્તસ્ય શિરસ્તદા
કપિપ્રમુખ નીલ દ્વારા ફેંકાયેલો મોટો પથ્થર, પ્રહસ્તના ભયંકર માથાને અનેક ભાગે તોડી નાખ્યો.
સ ગતાસુર્ગતશ્રીકો ગતસત્ત્વો ગતેન્દ્રિયઃ। પપાત સહસા ભૂમૌ છિન્નમૂલ ઇવ દ્રુમઃ
પ્રહસ્તનું જીવન, તેજ, શક્તિ અને ઇન્દ્રિય શક્તિ ગુમાવી, તે અચાનક જમીન પર પડ્યો, જેમ મૂળ કપાયેલા વૃક્ષ પડતું હોય.
વિભિન્નશિરસસ્તસ્ય બહુ સુસ્રાવ શોણિતમ્। શરીરાદપિ સુસ્રાવ ગિરેઃ પ્રસ્રવણં યથા
એના ફાટેલા માથામાંથી ઘણું લોહી વહી ગયું, અને શરીરમાંથી પણ, જાણે પર્વતમાંથી ધારો વહેતો હોય એમ.
હતે પ્રહસ્તે નીલેન તદકમ્પ્યં મહાબલમ્। રાક્ષસાનામહૃષ્ટાનાં લઙ્કામભિજગામ હ
પહેલવાન અને અડગ પ્રહસ્તને નીલ દ્વારા માર્યા પછી, ખુશ થયેલા રાક્ષસો લંકામાં પાછા ગયા.
હતે તસ્મિંશ્ચમૂમુખ્યે રાક્ષસાસ્તે નિરુદ્યમાઃ। રક્ષઃપતિગૃહં ગત્વા ધ્યાનમૂકત્વમાગતાઃ
તે સેનાપતિના મૃત્યુ પછી, રાક્ષસો થાકી ગયા અને રાક્ષસોના રાજાના ઘરમાં જઈને ચૂપચાપ ધ્યાનમાં મગ્ન થઈ ગયા.
પ્રાપ્તાઃ શોકાર્ણવં તીવ્રં વિસંજ્ઞા ઇવ તેઽભવન્
તેઓ ભારે દુઃખના દરિયામાં ડૂબી ગયા અને જાણે બેભાન થઈ ગયા.
તતસ્તુ નીલો વિજયી મહાબલઃ પ્રશસ્યમાનઃ સુકૃતેન કર્મણા। સમેત્ય રામેણ સલક્ષ્મણેન પ્રહૃષ્ટરૂપસ્તુ બભૂવ યૂથપઃ
પછી વિજયી અને બલવાન નીલ, જેના સારા કામ માટે વખાણ થયો હતો, રામ અને લક્ષ્મણ સાથે મળ્યો અને તે યુધ્ધના મુખ્ય વાનર આનંદથી ચમકી ઉઠ્યો.
thumb|એકોનષષ્ટિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે એકોનષષ્ટિતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રદ્ધાવાન વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો ઓગણસાઠમો સર્ગ સાંભળો.
તસ્મિન્ હતે રાક્ષસસૈન્યપાલે પ્લવંગમાનામૃષભેણ યુદ્ધે। ભીમાયુધં સાગરવેગતુલ્યં વિદુદ્રુવે રાક્ષસરાજસૈન્યમ્
જ્યારે રાક્ષસ સેના ના રક્ષક પ્રહસ્તને યુદ્ધમાં વાનરોએ મારી નાખ્યો, ત્યારે ભયાનક શસ્ત્રો ધરાવતી અને સાગર જેવી ઝડપથી દોડતી રાક્ષસ રાજાની સેના ભાગી પડી.
ગત્વા તુ રક્ષોધિપતેઃ શશંસુઃ સેનાપતિં પાવકસૂનુશસ્તમ્। તચ્ચાપિ તેષાં વચનં નિશમ્ય રક્ષોધિપઃ ક્રોધવશં જગામ
પછી તેઓ રાક્ષસોના રાજા પાસે ગયા અને તેમને કહ્યું કે સેનાપતિને અગ્નિના પુત્રે મારી નાખ્યો છે. એ વાત સાંભળીને રાક્ષસ રાજા ગુસ્સામાં આવી ગયો.
સંખ્યે પ્રહસ્તં નિહતં નિશમ્ય ક્રોધાર્દિતઃ શોકપરીતચેતાઃ। ઉવાચ તાન્ રાક્ષસયૂથમુખ્યા- નિન્દ્રો યથા નિર્જરયૂથમુખ્યાન્
યુદ્ધમાં પ્રહસ્તના મૃત્યુની વાત સાંભળી, ગુસ્સાથી વ્યાકુળ અને દુઃખથી ભરાયેલા મનથી, તેણે રાક્ષસ સેનાના મુખ્યોને એ રીતે કહ્યું જેમ ઇન્દ્ર દેવતાઓના નેતાઓને કહે.
નાવજ્ઞા રિપવે કાર્યા યૈરિન્દ્રબલસાદનઃ। સૂદિતઃ સૈન્યપાલો મે સાનુયાત્રઃ સકુઞ્જરઃ
કોઈ પણ દુશ્મનને નાની નજરે જોવું નહીં, કેમ કે જે ઇન્દ્રની સેના ને હરાવી શકે છે, એણે મારી સેના ના સેનાપતિને, તેની ટોળકી અને હાથીઓ સાથે મારી નાખ્યો છે.
સોઽહં રિપુવિનાશાય વિજયાયાવિચારયન્। સ્વયમેવ ગમિષ્યામિ રણશીર્ષં તદદ્ભુતમ્
હવે હું દુશ્મનનો નાશ કરવા અને વિજય મેળવવા માટે, કોઈ વિચાર કર્યા વિના, પોતે જ યુદ્ધના મથાળે જઇશ.
અદ્ય તદ્ વાનરાનીકં રામં ચ સહલક્ષ્મણમ્। નિર્દહિષ્યામિ બાણૌઘૈર્વનં દીપ્તૈરિવાગ્નિભિઃ। અદ્ય સંતર્પયિષ્યામિ પૃથિવીં કપિશોણિતૈઃ
આજે હું વાનર સેના ને, રામ અને લક્ષ્મણ સાથે, અગ્નિ જેવી જ્વલંત બાણવર્ષાથી ભસ્મ કરી દઇશ; આજે હું પૃથ્વીને વાનરોના લોહીથી તૃપ્ત કરી દઇશ.