ધનૂંષિ ચ વિચિત્રાણિ રાક્ષસાનાં જયૈષિણામ્। પ્રગૃહીતાન્યરાજન્ત વાનરાનભિધાવતામ્
અને વિજયની ઇચ્છા ધરાવતા રાક્ષસોએ પકડેલા વિવિધ પ્રકારના ધનુષ્ય પણ વાનરો પર દોડતા ચમકી રહ્યા હતા.
જગૃહુઃ પાદપાંશ્ચાપિ પુષ્પિતાંસ્તુ ગિરીંસ્તથા। શિલાશ્ચ વિપુલા દીર્ઘા યોદ્ધુકામાઃ પ્લવંગમાઃ
યુદ્ધની ઇચ્છા ધરાવતા વાનરો ફૂલેલા વૃક્ષો, પર્વતો અને વિશાળ લાંબી પથ્થરો પણ પકડી લીધા.
તેષામન્યોન્યમાસાદ્ય સંગ્રામઃ સુમહાનભૂત્। બહૂનામશ્મવૃષ્ટિં ચ શરવર્ષં ચ વર્ષતામ્
જ્યારે તેઓ એકબીજાને મળ્યા, ત્યારે તેમના વચ્ચે મોટું યુદ્ધ શરૂ થયું, જેમાં ઘણા પથ્થરો અને બાણોની વરસાદ વરસાવી રહ્યા હતા.
બહવો રાક્ષસા યુદ્ધે બહૂન્ વાનરપુઙ્ગવાન્। વાનરા રાક્ષસાંશ્ચાપિ નિજઘ્નુર્બહવો બહૂન્
યુદ્ધમાં અનેક રાક્ષસોએ અનેક શ્રેષ્ઠ વાનરોને મારી નાખ્યા અને અનેક વાનરો પણ અનેક રાક્ષસોને માર્યા.
શૂલૈઃ પ્રમથિતાઃ કેચિત્ કેચિત્ તુ પરમાયુધૈઃ। પરિઘૈરાહતાઃ કેચિત્ કેચિચ્છિન્નાઃ પરશ્વધૈઃ
કેટલાંક ભાલાથી ચકનાચૂર થયા, કેટલાંક મહાશસ્ત્રોથી, કેટલાંક લોખંડના દંડથી ઘાયલ થયા અને કેટલાંક કુહાડાથી કાપી નાખાયા.
નિરુચ્છ્વાસાઃ પુનઃ કેચિત્ પતિતા જગતીતલે। વિભિન્નહૃદયાઃ કેચિદિષુસંધાનસાધિતાઃ
કેટલાંક શ્વાસ વિહોણા થઈ જમીન પર પડેલા હતા, કેટલાંકના હૃદય બાણથી ભેદાઈ ગયા હતા અને તેઓ બે ભાગમાં વિભાજિત થયા હતા.
કેચિદ્ દ્વિધા કૃતાઃ ખડ્ગૈઃ સ્ફુરન્તઃ પતિતા ભુવિ। વાનરા રાક્ષસૈઃ શૂરૈઃ પાર્શ્વતશ્ચ વિદારિતાઃ
કેટલાંક તલવારથી બે ભાગમાં કાપી પડેલા હતા અને જમીન પર તડપતા હતા; વીર રાક્ષસોએ વાનરોને બાજુઓએથી ફાડી નાખ્યા.
વાનરૈશ્ચાપિ સંક્રુદ્ધૈ રાક્ષસૌઘાઃ સમન્તતઃ। પાદપૈર્ગિરિશૃઙ્ગૈશ્ચ સમ્પિષ્ટા વસુધાતલે
અને ક્રોધિત વાનરો પણ ચારે બાજુ રાક્ષસોની ટોળીઓને વૃક્ષો અને પર્વતોના શિખરો વડે જમીન પર પીષી નાખતા હતા.
વજ્રસ્પર્શતલૈર્હસ્તૈર્મુષ્ટિભિશ્ચ હતા ભૃશમ્। વમન્ શોણિતમાસ્યેભ્યો વિશીર્ણદશનેક્ષણાઃ
કેટલાંકને વીજળી જેવી તાકાત ધરાવતા મુઠ્ઠીઓથી એટલા જોરથી માર્યા કે તેઓના મોઢામાંથી લોહી વહેવા લાગ્યું અને તેમની દસ આંખો ચકનાચૂર થઈ ગઈ.
આર્તસ્વનં ચ સ્વનતાં સિંહનાદં ચ નર્દતામ્। બભૂવ તુમુલઃ શબ્દો હરીણાં રક્ષસામપિ
હરીઓ અને રાક્ષસો બંનેના પીડાના રડકા અને સિંહ જેવી ગર્જના સાથે ભયંકર અવાજ ઊભો થયો.
વાનરા રાક્ષસાઃ ક્રુદ્ધા વીરમાર્ગમનુવ્રતાઃ। વિવૃત્તવદનાઃ ક્રૂરાશ્ચક્રુઃ કર્માણ્યભીતવત્
ક્રોધિત વાનરો અને રાક્ષસો, વીરપંથને અનુસરીને, ભય વિના, વિકરાળ ચહેરા સાથે ભયંકર કાર્યો કરતા હતા.
નરાન્તકઃ કુમ્ભહનુર્મહાનાદઃ સમુન્નતઃ। એતે પ્રહસ્તસચિવાઃ સર્વે જઘ્નુર્વનૌકસઃ
નરાંતક, કુંભહન, મહાનાદ અને ઉન્નત એવા બધા પ્રહસ્તના મંત્રીોએ જંગલમાં રહેતા વાનરોને મારી નાખ્યા.
તેષાં નિપતતાં શીઘ્રં નિઘ્નતાં ચાપિ વાનરાન્। દ્વિવિદો ગિરિશૃઙ્ગેણ જઘાનૈકં નરાન્તકમ્
જ્યારે તેઓ ઝડપથી પડી રહ્યા હતા અને વાનરોને મારતા હતા, ત્યારે દ્વિવિદએ એક મોટું પર્વતશિખર ઉઠાવીને નરાંતકને મારી નાખ્યો.
દુર્મુખઃ પુનરુત્થાય કપિઃ સવિપુલદ્રુમમ્। રાક્ષસં ક્ષિપ્રહસ્તં તુ સમુન્નતમપોથયત્
પછી દુર્મુખ નામનો વાનર ફરી ઊભો થયો અને મોટા વૃક્ષ સાથે ઊંચા ઊભેલા, ઝડપી હાથ ધરતા રાક્ષસને જોરદાર માર્યો.
જામ્બવાંસ્તુ સુસંક્રુદ્ધઃ પ્રગૃહ્ય મહતીં શિલામ્। પાતયામાસ તેજસ્વી મહાનાદસ્ય વક્ષસિ
જાંબવંત ખૂબ જ ગુસ્સામાં આવીને એક વિશાળ પથ્થર ઉઠાવી, તેજસ્વી મહાનાદના છાતી પર ફેંકી દીધો.
અથ કુમ્ભહનુસ્તત્ર તારેણાસાદ્ય વીર્યવાન્। વૃક્ષેણ મહતા સદ્યઃ પ્રાણાન્ સંત્યાજયદ્ રણે
પછી કુંભહનુ નામના પરાક્રમી વાનરે તારા પાસે જઈને, એક મોટું વૃક્ષ લઈને યુદ્ધમાં તરત જ તેનું જીવન લઈ લીધું.
અમૃષ્યમાણસ્તત્કર્મ પ્રહસ્તો રથમાસ્થિતઃ। ચકાર કદનં ઘોરં ધનુષ્પાણિર્વનૌકસામ્
આ ઘટના સહન ન થઈ શકતા પ્રહસ્તે રથ પર ચડી ધનુષ હાથમાં લઈને વનવાસીઓમાં ભયાનક સંહાર શરૂ કર્યો.
આવર્ત ઇવ સંજજ્ઞે સેનયોરુભયોસ્તદા। ક્ષુભિતસ્યાપ્રમેયસ્ય સાગરસ્યેવ નિઃસ્વનઃ
ત્યારે બંને સેના વચ્ચે ભયંકર ઘમાસાણ ઊભું થયું, જે અજ્ઞાત અને ઉગ્ર સાગરના ગર્જનાની જેમ લાગતું હતું.
મહતા હિ શરૌઘેણ રાક્ષસો રણદુર્મદઃ। અર્દયામાસ સંક્રુદ્ધો વાનરાન્ પરમાહવે
યુદ્ધમાં ઉન્મત્ત થયેલા રાક્ષસે તીરોની ભારે વરસાદ વરસાવીને વાનરોને ભારે પીડા આપી.
વાનરાણાં શરીરૈસ્તુ રાક્ષસાનાં ચ મેદિની। બભૂવાતિચિતા ઘોરૈઃ પર્વતૈરિવ સંવૃતા
પૃથ્વી વાનરો અને રાક્ષસોના મૃતદેહોથી ઢંકાઈ ગઈ હતી, જે ભયાનક પહાડ જેવા ઢગલાંથી ભરાઈ ગઈ હતી.
સા મહી રુધિરૌઘેણ પ્રચ્છન્ના સમ્પ્રકાશતે। સંછન્ના માધવે માસિ પલાશૈરિવ પુષ્પિતૈઃ
એ જમીન લોહીના પ્રવાહોથી ઢંકાઈ ગઈ હતી અને વસંતના મહિનામાં ફૂલેલા પલાશના ફૂલો જેવી તેજસ્વી દેખાતી હતી.
હતવીરૌઘવપ્રાં તુ ભગ્નાયુધમહાદ્રુમામ્। શોણિતૌઘમહાતોયાં યમસાગરગામિનીમ્
મૃત વીરોના ઢગલાં, તૂટેલા હથિયારો અને મોટા વૃક્ષો, લોહીના પ્રવાહોથી ભરાયેલી, જાણે યમના સાગર તરફ વહેતી હોય એવી લાગતી હતી.
યકૃત્ પ્લીહમહાપઙ્કાં વિનિકીર્ણાન્ત્રશૈવલામ્। ભિન્નકાયશિરોમીનામઙ્ગાવયવશાદ્વલામ્
એમાં યકૃત અને પળીયાંના મોટા કાદવ, વિખેરાયેલા આંતરડાં સમુદ્રની શેવાળ જેવી, અને તૂટેલા શરીરનાં અંગો અને માથાં કિનારાના ઘાસ જેવી દેખાતી હતી.
ગૃધ્રહંસવરાકીર્ણાં કઙ્કસારસસેવિતામ્। મેદઃફેનસમાકીર્ણામાર્તસ્તનિતનિઃસ્વનામ્
એમાં ગૃધ્ર, હંસ અને બગલાંથી ભરાઈ ગઈ હતી, કંક અને સારસ પણ ત્યાં આવતાં, ચરબીના ફેનથી ભરાઈ અને દુઃખી લોકોના રડવાના અવાજોથી ગૂંજી ઉઠી હતી.
તાં કાપુરુષદુસ્તારાં યુદ્ધભૂમિમયીં નદીમ્। નદીમિવ ઘનાપાયે હંસસારસસેવિતામ્
એ યુદ્ધભૂમિમાંથી બનેલી નદી, કાયર લોકો માટે અતિ દુષ્કર હતી, જાણે વાદળો છટક્યા પછી હંસ અને સારસો ભરેલી નદી હોય.
રાક્ષસાઃ કપિમુખ્યાસ્તે તેરુસ્તાં દુસ્તરાં નદીમ્। યથા પદ્મરજોધ્વસ્તાં નલિનીં ગજયૂથપાઃ
શ્રેષ્ઠ રાક્ષસો અને વાનરો એ મુશ્કેલ નદી પાર કરી ગયા, જેમ હાથીઓના ઝુંડ પરાગથી છવાયેલી કમળની તળાવ પાર કરે છે.
તતઃ સૃજન્તં બાણૌઘાન્ પ્રહસ્તં સ્યન્દને સ્થિતમ્। દદર્શ તરસા નીલો વિધમન્તં પ્લવંગમાન્
પછી નિલે ઝડપથી પ્રહસ્તને જોયો, જે રથ પર ઊભો રહી તીરોની વર્ષા વરસાવી વાનરોને મારતો હતો.
ઉદ્ધૂત ઇવ વાયુઃ ખે મહદભ્રબલં બલાત્। સમીક્ષ્યાભિદ્રુતં યુદ્ધે પ્રહસ્તો વાહિનીપતિઃ
જેમ પવન આકાશમાં મોટા વાદળોને જોરથી ઉડાડી દે છે, તેમ પ્રહસ્ત, સેના પ્રમુખે, યુદ્ધમાં દોડતા નિલને જોયો.
રથેનાદિત્યવર્ણેન નીલમેવાભિદુદ્રુવે। સ ધનુર્ધન્વિનાં શ્રેષ્ઠો વિકૃષ્ય પરમાહવે
સૂર્ય જેવો તેજસ્વી રથ લઈને, ધનુર્ધરોમાં શ્રેષ્ઠ એવા પ્રહસ્તે યુદ્ધમાં ધનુષ ખેંચી નિલ સામે આગળ વધ્યો.
નીલાય વ્યસૃજદ્ બાણાન્ પ્રહસ્તો વાહિનીપતિઃ। તે પ્રાપ્ય વિશિખા નીલં વિનિર્ભિદ્ય સમાહિતાઃ
પહસ્તે, સેના પ્રમુખે, નિલ પર તીરો છોડ્યા; એ તીરો એકાગ્રતાથી નિલને વાગ્યા અને તેને ભેદી નાખ્યા.