વમન્ત્યઃ પાવકજ્વાલાઃ શિવા ઘોરા વવાશિરે। અન્તરિક્ષાત્ પપાતોલ્કા વાયુશ્ચ પરુષં વવૌ
ભયાનક શિયાળોએ અગ્નિ જેવી જ્વાળા ઉગળી ગાંભીરીથી હાંકી કાઢી; આકાશમાંથી ઉલ્કા પડી અને પવન પણ કરકસ ફૂંકાયો.
અન્યોન્યમભિસંરબ્ધા ગ્રહાશ્ચ ન ચકાશિરે। મેઘાશ્ચ ખરનિર્ઘોષા રથસ્યોપરિ રક્ષસઃ
ગ્રહો એકબીજાથી ઉગ્ર બની ઝગડતા દેખાયા અને તેજ આપ્યા નહીં; અને વાદળો કડક ગર્જનાથી રાક્ષસના રથ ઉપર ઘેરાયા.
વવર્ષૂ રુધિરં ચાસ્ય સિષિચુશ્ચ પુરઃસરાન્। કેતુમૂર્ધનિ ગૃધ્રસ્તુ વિલીનો દક્ષિણામુખઃ
એના ઉપર લોહી વરસ્યું અને એના મુખ્ય યોદ્ધાઓને ભીંજવી દીધા; એક ગિધ દક્ષિણ તરફ મોઢું કરીને, રથના ધ્વજમાં સમાઈ ગયો.
નદન્નુભયતઃ પાર્શ્વં સમગ્રાં શ્રિયમાહરત્। સારથેર્બહુશશ્ચાસ્ય સંગ્રામમવગાહતઃ
બન્ને બાજુથી રડતો એ ગિધ એની આખી તેજસ્વિતા લઈ ગયો; અને એનો સારથી વારંવાર યુદ્ધમાં પ્રવેશતો છતાં ગભરાઈ ગયો.
પ્રતોદો ન્યપતદ્ધસ્તાત્ સૂતસ્ય હયસાદિનઃ। નિર્યાણશ્રીશ્ચ યા ચ સ્યાદ્ ભાસ્વરા ચ સુદુર્લભા
ઘોડા ચલાવનારા સારથીના હાથમાંથી ચાબુક પડી ગયો; અને પ્રભાસ્વરૂપ, અત્યંત દુર્લભ બહાર નીકળવાની મહિમા પણ ગુમ થઈ ગઈ.
સા નનાશ મુહૂર્તેન સમે ચ સ્ખલિતા હયાઃ। પ્રહસ્તં તં હિ નિર્યાન્તં પ્રખ્યાતગુણપૌરુષમ્। યુધિ નાનાપ્રહરણા કપિસેનાભ્યવર્તત
થોડી જ વારમાં એ મહિમા અદૃશ્ય થઈ ગઈ અને ઘોડાઓ પણ સમતલ જમીન પર લથડ્યા; પ્રખ્યાત ગુણ અને પરાક્રમ ધરાવતો પ્રહસ્ત બહાર નીકળતાં, અનેક શસ્ત્રોથી સજ્જ વાનર સેના યુદ્ધ માટે સામેથી આવી.
અથ ઘોષઃ સુતુમુલો હરીણાં સમજાયત। વૃક્ષાનારુજતાં ચૈવ ગુર્વીર્વૈ ગૃહ્ણતાં શિલાઃ
પછી વાનરોમાં ભયાનક ગુંજાટ ઊભો થયો, તેઓ વૃક્ષો ઉખેડતા અને ભારે પથ્થરો ઉઠાવતાં હતા.
નદતાં રાક્ષસાનાં ચ વાનરાણાં ચ ગર્જતામ્। ઉભે પ્રમુદિતે સૈન્યે રક્ષોગણવનૌકસામ્
રાક્ષસો ગર્જન કરતા અને વાનરો પણ ધડાકા કરતા; બંને સેનાઓ—રાક્ષસો અને વનવાસી વાનરો—હર્ષિત થયા.
વેગિતાનાં સમર્થાનામન્યોન્યવધકાઙ્ક્ષિણામ્। પરસ્પરં ચાહ્વયતાં નિનાદઃ શ્રૂયતે મહાન્
ઝડપી અને શક્તિશાળી, એકબીજાને હરાવવાની ઈચ્છા ધરાવતા યોદ્ધાઓના પડકારથી મોટો અવાજ સંભળાયો.
તતઃ પ્રહસ્તઃ કપિરાજવાહિની- મભિપ્રતસ્થે વિજયાય દુર્મતિઃ। વિવૃદ્ધવેગાં ચ વિવેશ તાં ચમૂં યથા મુમૂર્ષુઃ શલભો વિભાવસુમ્
પછી દુર્વિચાર ધરાવતો પ્રહસ્ત વિજય માટે વાનરરાજાની સેના સામે આગળ વધ્યો; તેજથી ભરેલી એ સેના વચ્ચે એ એવો ઘૂસી ગયો, જેમ કે જીવાત અગ્નિમાં પોતાનું નાશ કરવા દોડે.
thumb|અષ્ટપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે અષ્ટપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રેષ્ઠ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો અઢ્ઠાવનમો સર્ગ સાંભળો.
તતઃ પ્રહસ્તં નિર્યાન્તં દૃષ્ટ્વા રણકૃતોદ્યમમ્। ઉવાચ સસ્મિતં રામો વિભીષણમરિંદમઃ
પછી, પ્રહસ્તને યુદ્ધ માટે ઉત્સુક થઈ બહાર જતાં જોઈ, દુશ્મનોને હરાવનારા રામે સ્મિત સાથે વિભીષણને કહ્યું.
ક એષ સુમહાકાયો બલેન મહતા વૃતઃ। આગચ્છતિ મહાવેગઃ કિંરૂપબલપૌરુષઃ
આ કોણ છે, જેનું શરીર એટલું વિશાળ છે, જે મોટી સેના સાથે ઘેરાયેલો છે અને ભારે ઝડપથી આગળ વધી રહ્યો છે? તેનું રૂપ, બળ અને પરાક્રમ કેવું છે?
આચક્ષ્વ મે મહાબાહો વીર્યવન્તં નિશાચરમ્। રાઘવસ્ય વચઃ શ્રુત્વા પ્રત્યુવાચ વિભીષણઃ
હે મહાબાહુ, મને કહો કે આ શક્તિશાળી રાત્રિમાં ફરતો કોણ છે? રાઘવના શબ્દો સાંભળી વિભીષણે જવાબ આપ્યો:
એષ સેનાપતિસ્તસ્ય પ્રહસ્તો નામ રાક્ષસઃ। લઙ્કાયાં રાક્ષસેન્દ્રસ્ય ત્રિભાગબલસંવૃતઃ। વીર્યવાનસ્ત્રવિચ્છૂરઃ સુપ્રખ્યાતપરાક્રમઃ
આ લંકાના રાક્ષસરાજનો સેનાપતિ છે, તેનું નામ પ્રહસ્ત છે. તે રાજાના ત્રીજા ભાગ જેટલા બળથી સજ્જ છે, બળવાન છે, શસ્ત્રોમાં નિષ્ણાત છે અને તેની પરાક્રમ માટે પ્રસિદ્ધ છે.
તતઃ પ્રહસ્તં નિર્યાન્તં ભીમં ભીમપરાક્રમમ્। ગર્જન્તં સુમહાકાયં રાક્ષસૈરભિસંવૃતમ્
પછી ભયાનક અને ભયંકર પરાક્રમ ધરાવતો, ગર્જના કરતો અને રાક્ષસોથી ઘેરાયેલો પ્રહસ્ત બહાર નીકળ્યો.
દદર્શ મહતી સેના વાનરાણાં બલીયસામ્। અભિસંજાતઘોષાણાં પ્રહસ્તમભિગર્જતામ્
પાવરફુલ વાનરોની મોટી સેના, જેમના યુદ્ધના નાદ ઉઠી ગયા હતા, તેમણે આગળ વધતા ગર્જના કરતા પ્રહસ્તને જોયો.
ખડ્ગશક્ત્યૃષ્ટિશૂલાશ્ચ બાણાનિ મુસલાનિ ચ। ગદાશ્ચ પરિઘાઃ પ્રાસા વિવિધાશ્ચ પરશ્વધાઃ
તલવાર, ભાલા, ભાલ, બાણ, ગદા, મસલ, લોખંડના દંડ, ભિન્ન પ્રકારના ભાલા અને વિવિધ પ્રકારના કુહાડા
ધનૂંષિ ચ વિચિત્રાણિ રાક્ષસાનાં જયૈષિણામ્। પ્રગૃહીતાન્યરાજન્ત વાનરાનભિધાવતામ્
અને વિજયની ઇચ્છા ધરાવતા રાક્ષસોએ પકડેલા વિવિધ પ્રકારના ધનુષ્ય પણ વાનરો પર દોડતા ચમકી રહ્યા હતા.
જગૃહુઃ પાદપાંશ્ચાપિ પુષ્પિતાંસ્તુ ગિરીંસ્તથા। શિલાશ્ચ વિપુલા દીર્ઘા યોદ્ધુકામાઃ પ્લવંગમાઃ
યુદ્ધની ઇચ્છા ધરાવતા વાનરો ફૂલેલા વૃક્ષો, પર્વતો અને વિશાળ લાંબી પથ્થરો પણ પકડી લીધા.
તેષામન્યોન્યમાસાદ્ય સંગ્રામઃ સુમહાનભૂત્। બહૂનામશ્મવૃષ્ટિં ચ શરવર્ષં ચ વર્ષતામ્
જ્યારે તેઓ એકબીજાને મળ્યા, ત્યારે તેમના વચ્ચે મોટું યુદ્ધ શરૂ થયું, જેમાં ઘણા પથ્થરો અને બાણોની વરસાદ વરસાવી રહ્યા હતા.
બહવો રાક્ષસા યુદ્ધે બહૂન્ વાનરપુઙ્ગવાન્। વાનરા રાક્ષસાંશ્ચાપિ નિજઘ્નુર્બહવો બહૂન્
યુદ્ધમાં અનેક રાક્ષસોએ અનેક શ્રેષ્ઠ વાનરોને મારી નાખ્યા અને અનેક વાનરો પણ અનેક રાક્ષસોને માર્યા.
શૂલૈઃ પ્રમથિતાઃ કેચિત્ કેચિત્ તુ પરમાયુધૈઃ। પરિઘૈરાહતાઃ કેચિત્ કેચિચ્છિન્નાઃ પરશ્વધૈઃ
કેટલાંક ભાલાથી ચકનાચૂર થયા, કેટલાંક મહાશસ્ત્રોથી, કેટલાંક લોખંડના દંડથી ઘાયલ થયા અને કેટલાંક કુહાડાથી કાપી નાખાયા.
નિરુચ્છ્વાસાઃ પુનઃ કેચિત્ પતિતા જગતીતલે। વિભિન્નહૃદયાઃ કેચિદિષુસંધાનસાધિતાઃ
કેટલાંક શ્વાસ વિહોણા થઈ જમીન પર પડેલા હતા, કેટલાંકના હૃદય બાણથી ભેદાઈ ગયા હતા અને તેઓ બે ભાગમાં વિભાજિત થયા હતા.
કેચિદ્ દ્વિધા કૃતાઃ ખડ્ગૈઃ સ્ફુરન્તઃ પતિતા ભુવિ। વાનરા રાક્ષસૈઃ શૂરૈઃ પાર્શ્વતશ્ચ વિદારિતાઃ
કેટલાંક તલવારથી બે ભાગમાં કાપી પડેલા હતા અને જમીન પર તડપતા હતા; વીર રાક્ષસોએ વાનરોને બાજુઓએથી ફાડી નાખ્યા.
વાનરૈશ્ચાપિ સંક્રુદ્ધૈ રાક્ષસૌઘાઃ સમન્તતઃ। પાદપૈર્ગિરિશૃઙ્ગૈશ્ચ સમ્પિષ્ટા વસુધાતલે
અને ક્રોધિત વાનરો પણ ચારે બાજુ રાક્ષસોની ટોળીઓને વૃક્ષો અને પર્વતોના શિખરો વડે જમીન પર પીષી નાખતા હતા.
વજ્રસ્પર્શતલૈર્હસ્તૈર્મુષ્ટિભિશ્ચ હતા ભૃશમ્। વમન્ શોણિતમાસ્યેભ્યો વિશીર્ણદશનેક્ષણાઃ
કેટલાંકને વીજળી જેવી તાકાત ધરાવતા મુઠ્ઠીઓથી એટલા જોરથી માર્યા કે તેઓના મોઢામાંથી લોહી વહેવા લાગ્યું અને તેમની દસ આંખો ચકનાચૂર થઈ ગઈ.
આર્તસ્વનં ચ સ્વનતાં સિંહનાદં ચ નર્દતામ્। બભૂવ તુમુલઃ શબ્દો હરીણાં રક્ષસામપિ
હરીઓ અને રાક્ષસો બંનેના પીડાના રડકા અને સિંહ જેવી ગર્જના સાથે ભયંકર અવાજ ઊભો થયો.
વાનરા રાક્ષસાઃ ક્રુદ્ધા વીરમાર્ગમનુવ્રતાઃ। વિવૃત્તવદનાઃ ક્રૂરાશ્ચક્રુઃ કર્માણ્યભીતવત્
ક્રોધિત વાનરો અને રાક્ષસો, વીરપંથને અનુસરીને, ભય વિના, વિકરાળ ચહેરા સાથે ભયંકર કાર્યો કરતા હતા.
નરાન્તકઃ કુમ્ભહનુર્મહાનાદઃ સમુન્નતઃ। એતે પ્રહસ્તસચિવાઃ સર્વે જઘ્નુર્વનૌકસઃ
નરાંતક, કુંભહન, મહાનાદ અને ઉન્નત એવા બધા પ્રહસ્તના મંત્રીોએ જંગલમાં રહેતા વાનરોને મારી નાખ્યા.