રાજન્ મન્ત્રિતપૂર્વં નઃ કુશલૈઃ સહ મન્ત્રિભિઃ। વિવાદશ્ચાપિ નો વૃત્તઃ સમવેક્ષ્ય પરસ્પરમ્
રાજા, અમે કુશળ મંત્રીઓ સાથે પહેલેથી જ ચર્ચા કરી છે અને આપણા વચ્ચે એકબીજાના મતને ધ્યાનમાં રાખીને ચર્ચા પણ થઈ ગઈ છે.
પ્રદાનેન તુ સીતાયાઃ શ્રેયો વ્યવસિતં મયા। અપ્રદાને પુનર્યુદ્ધં દૃષ્ટમેવ તથૈવ નઃ
મારે તો એવું નક્કી કર્યું છે કે સીતાજીને પરત આપવી શ્રેષ્ઠ છે; જો આપવી નહીં હોય તો પછી યુદ્ધ તો અમારે માટે નિશ્ચિત જ છે.
સોઽહં દાનૈશ્ચ માનૈશ્ચ સતતં પૂજિતસ્ત્વયા। સાન્ત્વૈશ્ચ વિવિધૈઃ કાલે કિં ન કુર્યાં હિતં તવ
તમે મને હંમેશાં ભેટો, સન્માન અને સમયસર વિવિધ સાંત્વનાઓ આપી છે; તમારા હિત માટે હું શું નહીં કરું?
નહિ મે જીવિતં રક્ષ્યં પુત્રદારધનાનિ ચ। ત્વં પશ્ય માં જુહૂષન્તં ત્વદર્થે જીવિતં યુધિ
મારે માટે જીવન, સંતાન, પત્ની કે ધન સાચવવું મહત્વનું નથી; તમે જુઓ, હું તમારી خاطر યુદ્ધમાં જીવ આપવાનું તૈયાર છું.
એવમુક્ત્વા તુ ભર્તારં રાવણં વાહિનીપતિઃ। ઉવાચેદં બલાધ્યક્ષાન્ પ્રહસ્તઃ પુરતઃ સ્થિતાન્
આ રીતે પોતાના સ્વામી રાવણને કહીને, સેના પ્રમુખ પ્રહસ્તે સામે ઉભેલા સેના અધિકારીઓને કહ્યું.
સમાનયત મે શીઘ્રં રાક્ષસાનાં મહાબલમ્। મદ્બાણાનાં તુ વેગેન હતાનાં ચ રણાજિરે
મારા માટે તરત જ રાક્ષસોની મહાન સેના ભેગી કરો, જેમમાં શક્તિથી મસ્ત થયેલા અને યુદ્ધભૂમિમાં પડેલા બંને પ્રકારના રાક્ષસો હોય.
અદ્ય તૃપ્યન્તુ માંસાદાઃ પક્ષિણઃ કાનનૌકસામ્। તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા બલાધ્યક્ષા મહાબલાઃ
આજે જંગલમાં રહેતા લોકોના માંસ ખાવા વાળા પક્ષીઓ તૃપ્ત થાય; આ વાત સાંભળી શક્તિશાળી સેના અધિકારીઓ—
બલમુદ્યોજયામાસુસ્તસ્મિન્ રાક્ષસમન્દિરે। સા બભૂવ મુહૂર્તેન ભીમૈર્નાનાવિધાયુધૈઃ
તેઓએ રાક્ષસોના મહેલમાં સેના તૈનાત કરી; થોડી જ વારમાં તે અનેક પ્રકારના ભયાનક શસ્ત્રો ધરાવતા યુધ્ધાઓથી ભરાઈ ગઈ.
લઙ્કા રાક્ષસવીરૈસ્તૈર્ગજૈરિવ સમાકુલા। હુતાશનં તર્પયતાં બ્રાહ્મણાંશ્ચ નમસ્યતામ્
લંકા એ રાક્ષસવીરો અને હાથીઓથી ભરાઈ ગઈ હતી; તેઓ અગ્નિમાં હવન કરતા અને બ્રાહ્મણોને વંદન કરતા.
આજ્યગન્ધપ્રતિવહઃ સુરભિર્મારુતો વવૌ। સ્રજશ્ચ વિવિધાકારા જગૃહુસ્ત્વભિમન્ત્રિતાઃ
ઘીનું સુગંધ ભરેલું પવન ધીમે ધીમે વળતો હતો; અને વિવિધ આકારની, મંત્ર વિના, ફૂલોની માળાઓ લઈ લેવામાં આવી.
સંગ્રામસજ્જાઃ સંહૃષ્ટા ધારયન્ રાક્ષસાસ્તદા। સધનુષ્કાઃ કવચિનો વેગાદાપ્લુત્ય રાક્ષસાઃ
પછી રાક્ષસો યુદ્ધ માટે તૈયાર અને આનંદિત થઈને, ધનુષ ધારણ કરીને અને કવચ પહેરીને, ઝડપથી આગળ વધ્યા.
રાવણં પ્રેક્ષ્ય રાજાનં પ્રહસ્તં પર્યવારયન્। અથામન્ત્ર્ય તુ રાજાનં ભેરીમાહત્ય ભૈરવામ્
રાજા રાવણને જોઈને તેઓએ પ્રહસ્તને ઘેરી લીધો; પછી રાજાને સલાહ આપીને અને ભયાનક ભેરી વગાડી—
આરુરોહ રથં યુક્તઃ પ્રહસ્તઃ સજ્જકલ્પિતમ્। હયૈર્મહાજવૈર્યુક્તં સમ્યક્સૂતં સુસંયતમ્
પ્રહસ્તે સંપૂર્ણ રીતે તૈયાર થઈને, ઝડપી દોડતા ઘોડાઓ જોડાયેલ અને સારી રીતે સંચાલિત રથ પર ચઢ્યો.
મહાજલદનિર્ઘોષં સાક્ષાચ્ચન્દ્રાર્કભાસ્વરમ્। ઉરગધ્વજદુર્ધર્ષં સુવરૂથં સ્વપસ્કરમ્
એ રથ મહા મેઘના ગર્જનાની જેમ ગુંજતો હતો, ચાંદ અને સૂર્ય જેવી તેજસ્વી ઝાંખી આપતો, સાપના ધ્વજથી અપરાજિત, સોનાની કવચ અને પોતાનું ધ્વજ ધરાવતો હતો.
સુવર્ણજાલસંયુક્તં પ્રહસન્તમિવ શ્રિયા। તતસ્તં રથમાસ્થાય રાવણાર્પિતશાસનઃ
એ રથ સોનાની જાળથી શોભિત અને તેજથી ઝગમગતું હતું; પછી રાવણના આદેશથી એ રથ પર પ્રહસ્તે આરૂઢ થયો.
લઙ્કાયા નિર્યયૌ તૂર્ણં બલેન મહતા વૃતઃ। તતો દુન્દુભિનિર્ઘોષઃ પર્જન્યનિનદોપમઃ। વાદિત્રાણાં ચ નિનદઃ પૂરયન્નિવ મેદિનીમ્
પછી તે ઝડપથી લંકાથી બહાર નીકળી ગયો, મોટી સેના સાથે ઘેરાયેલો; ત્યારબાદ ઢોલના ગર્જન અને વાદ્યોના અવાજે આખી ધરતી ગૂંજી ઉઠી.
શુશ્રુવે શઙ્ખશબ્દશ્ચ પ્રયાતે વાહિનીપતૌ। નિનદન્તઃ સ્વરાન્ ઘોરાન્ રાક્ષસા જગ્મુરગ્રતઃ
જ્યારે સેના પ્રમુખ આગળ વધ્યો, ત્યારે શંખના અવાજો સંભળાયા; રાક્ષસો ભયાનક ગર્જના કરતા આગળ આગળ ચાલ્યા.
ભીમરૂપા મહાકાયાઃ પ્રહસ્તસ્ય પુરઃસરાઃ। નરાન્તકઃ કુમ્ભહનુર્મહાનાદઃ સમુન્નતઃ। પ્રહસ્તસચિવા હ્યેતે નિર્યયુઃ પરિવાર્ય તમ્
ભયાનક સ્વરૂપ અને વિશાળ કાયાવાળા, પ્રહસ્તના મુખ્ય યોદ્ધાઓ—નારાંતક, કુંભહનુ, મહાનાદ અને સમુન્નત—એના મંત્રીઓ, તેને ઘેરીને બહાર નીકળ્યા.
વ્યૂઢેનૈવ સુઘોરેણ પૂર્વદ્વારાત્ સ નિર્યયૌ। ગજયૂથનિકાશેન બલેન મહતા વૃતઃ
ભયાનક અને સુવ્યવસ્થિત ગોઠવણી સાથે, તે પૂર્વ દ્વારથી બહાર નીકળ્યો, અને હાથીઓના ઝુંડ જેવો મોટો દળ તેની આસપાસ હતો.
સાગરપ્રતિમૌઘેન વૃતસ્તેન બલેન સઃ। પ્રહસ્તો નિર્યયૌ ક્રુદ્ધઃ કાલાન્તકયમોપમઃ
સમુદ્ર જેવી ઉછળતી એ સેના વચ્ચે ઘેરાયેલો, ક્રોધિત પ્રહસ્ત, અંતકાળના યમ જેવો દેખાતો, આગળ વધ્યો.
તસ્ય નિર્યાણઘોષેણ રાક્ષસાનાં ચ નર્દતામ્। લઙ્કાયાં સર્વભૂતાનિ વિનેદુર્વિકૃતૈઃ સ્વરૈઃ
એના બહાર નીકળવાના અવાજ અને રાક્ષસોની ગર્જના સાથે, લંકામાં બધા જીવજંતુઓ અજીબ અવાજે રડવા લાગ્યા.
વ્યભ્રમાકાશમાવિશ્ય માંસશોણિતભોજનાઃ। મણ્ડલાન્યપસવ્યાનિ ખગાશ્ચક્રૂ રથં પ્રતિ
માસ અને લોહી ખાવા વાળા પક્ષીઓ નિર્વાદ આકાશમાં જઈ, રથની આસપાસ ઉલ્ટા ફેરા મારતા અપશકુન દર્શાવ્યા.
વમન્ત્યઃ પાવકજ્વાલાઃ શિવા ઘોરા વવાશિરે। અન્તરિક્ષાત્ પપાતોલ્કા વાયુશ્ચ પરુષં વવૌ
ભયાનક શિયાળોએ અગ્નિ જેવી જ્વાળા ઉગળી ગાંભીરીથી હાંકી કાઢી; આકાશમાંથી ઉલ્કા પડી અને પવન પણ કરકસ ફૂંકાયો.
અન્યોન્યમભિસંરબ્ધા ગ્રહાશ્ચ ન ચકાશિરે। મેઘાશ્ચ ખરનિર્ઘોષા રથસ્યોપરિ રક્ષસઃ
ગ્રહો એકબીજાથી ઉગ્ર બની ઝગડતા દેખાયા અને તેજ આપ્યા નહીં; અને વાદળો કડક ગર્જનાથી રાક્ષસના રથ ઉપર ઘેરાયા.
વવર્ષૂ રુધિરં ચાસ્ય સિષિચુશ્ચ પુરઃસરાન્। કેતુમૂર્ધનિ ગૃધ્રસ્તુ વિલીનો દક્ષિણામુખઃ
એના ઉપર લોહી વરસ્યું અને એના મુખ્ય યોદ્ધાઓને ભીંજવી દીધા; એક ગિધ દક્ષિણ તરફ મોઢું કરીને, રથના ધ્વજમાં સમાઈ ગયો.
નદન્નુભયતઃ પાર્શ્વં સમગ્રાં શ્રિયમાહરત્। સારથેર્બહુશશ્ચાસ્ય સંગ્રામમવગાહતઃ
બન્ને બાજુથી રડતો એ ગિધ એની આખી તેજસ્વિતા લઈ ગયો; અને એનો સારથી વારંવાર યુદ્ધમાં પ્રવેશતો છતાં ગભરાઈ ગયો.
પ્રતોદો ન્યપતદ્ધસ્તાત્ સૂતસ્ય હયસાદિનઃ। નિર્યાણશ્રીશ્ચ યા ચ સ્યાદ્ ભાસ્વરા ચ સુદુર્લભા
ઘોડા ચલાવનારા સારથીના હાથમાંથી ચાબુક પડી ગયો; અને પ્રભાસ્વરૂપ, અત્યંત દુર્લભ બહાર નીકળવાની મહિમા પણ ગુમ થઈ ગઈ.
સા નનાશ મુહૂર્તેન સમે ચ સ્ખલિતા હયાઃ। પ્રહસ્તં તં હિ નિર્યાન્તં પ્રખ્યાતગુણપૌરુષમ્। યુધિ નાનાપ્રહરણા કપિસેનાભ્યવર્તત
થોડી જ વારમાં એ મહિમા અદૃશ્ય થઈ ગઈ અને ઘોડાઓ પણ સમતલ જમીન પર લથડ્યા; પ્રખ્યાત ગુણ અને પરાક્રમ ધરાવતો પ્રહસ્ત બહાર નીકળતાં, અનેક શસ્ત્રોથી સજ્જ વાનર સેના યુદ્ધ માટે સામેથી આવી.
અથ ઘોષઃ સુતુમુલો હરીણાં સમજાયત। વૃક્ષાનારુજતાં ચૈવ ગુર્વીર્વૈ ગૃહ્ણતાં શિલાઃ
પછી વાનરોમાં ભયાનક ગુંજાટ ઊભો થયો, તેઓ વૃક્ષો ઉખેડતા અને ભારે પથ્થરો ઉઠાવતાં હતા.
નદતાં રાક્ષસાનાં ચ વાનરાણાં ચ ગર્જતામ્। ઉભે પ્રમુદિતે સૈન્યે રક્ષોગણવનૌકસામ્
રાક્ષસો ગર્જન કરતા અને વાનરો પણ ધડાકા કરતા; બંને સેનાઓ—રાક્ષસો અને વનવાસી વાનરો—હર્ષિત થયા.