તાં રાક્ષસગણૈર્ગુપ્તાં ગુલ્મૈર્બહુભિરાવૃતામ્। દદર્શ નગરીં રાજા પતાકાધ્વજમાલિનીમ્
રાજાએ જોયું કે શહેર રાક્ષસોના સમૂહોથી સુરક્ષિત અને અનેક દળોથી ઘેરાયેલું છે, અને ધ્વજ-પતાકાઓથી શોભાયમાન છે.
રુદ્ધાં તુ નગરીં દૃષ્ટ્વા રાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ। ઉવાચાત્મહિતં કાલે પ્રહસ્તં યુદ્ધકોવિદમ્
શહેર ઘેરાયેલું જોઈને રાક્ષસોના રાજા રાવણે, યુદ્ધમાં નિપુણ પ્રહસ્તને યોગ્ય સમયે પોતાના હિત માટે વાત કરી.
પુરસ્યોપનિવિષ્ટસ્ય સહસા પીડિતસ્ય હ। નાન્યયુદ્ધાત્ પ્રપશ્યામિ મોક્ષં યુદ્ધવિશારદ
શહેર અચાનક ઘેરાઈ ગઈ છે અને મુશ્કેલીમાં છે, તો યુદ્ધ સિવાય બીજું કોઈ મુક્તિનું માર્ગ મને દેખાતું નથી, હે યુદ્ધવિદ્.
અહં વા કુમ્ભકર્ણો વા ત્વં વા સેનાપતિર્મમ। ઇન્દ્રજિદ્ વા નિકુમ્ભો વા વહેયુર્ભારમીદૃશમ્
હું, કુંભકર્ણ, તું મારા સેનાપતિ, ઇન્દ્રજિત અથવા નિકુંભ—આપણે પૈકી કોઈએ તો આ ભારે જવાબદારી ઉઠાવવી જ પડશે.
સ ત્વં બલમતઃ શીઘ્રમાદાય પરિગૃહ્ય ચ। વિજયાયાભિનિર્યાહિ યત્ર સર્વે વનૌકસઃ
તેથી તું ઝડપથી સૈન્ય ભેગું કરી અને તૈયાર કરી, અને જ્યાં બધા વનવાસી વાનરો છે ત્યાં વિજય માટે આગળ વધ.
નિર્યાણાદેવ તૂર્ણં ચ ચલિતા હરિવાહિની। નર્દતાં રાક્ષસેન્દ્રાણાં શ્રુત્વા નાદં દ્રવિષ્યતિ
જેમ જ તું બહાર નીકળશે, રાક્ષસ રાજાઓના ગર્જનાનો અવાજ સાંભળીને વાનર સૈન્ય તરત જ વિખેરાઈ જશે.
ચપલા હ્યવિનીતાશ્ચ ચલચિત્તાશ્ચ વાનરાઃ। ન સહિષ્યન્તિ તે નાદં સિંહનાદમિવ દ્વિપાઃ
વાનરો ચંચળ, અવિનીત અને ચંચળ મનવાળા છે; તેઓ તારા ગર્જનાને સહન કરી શકશે નહીં, જેમ કે હાથી સિંહના ગર્જનાથી ડરી જાય છે.
વિદ્રુતે ચ બલે તસ્મિન્ રામઃ સૌમિત્રિણા સહ। અવશસ્તે નિરાલમ્બઃ પ્રહસ્ત વશમેષ્યતિ
જ્યારે સૈન્ય ભાગી જશે, ત્યારે રામ અને લક્ષ્મણ સહીત તેઓ નિરાધાર અને અશક્ત થઈ જશે, પ્રહસ્ત, અને તારા વશમાં આવી જશે.
આપત્સંશયિતા શ્રેયો નાત્ર નિઃસંશયીકૃતા। પ્રતિલોમાનુલોમં વા યત્ તુ નો મન્યસે હિતમ્
મુશ્કેલીના સમયે શું શ્રેષ્ઠ છે એ સ્પષ્ટ નથી, અહીં કોઈ નિશ્ચિતતા નથી. તું જે અમારે માટે હિતાવહ માને છે, એ તું નિર્ભયપણે કહેજે, એ વાત અમને ગમે કે ન ગમે.
રાવણેનૈવમુક્તસ્તુ પ્રહસ્તો વાહિનીપતિઃ। રાક્ષસેન્દ્રમુવાચેદમસુરેન્દ્રમિવોશના
રાવણએ આમ કહ્યું ત્યારે, સેના પ્રમુખ પ્રહસ્તે, રાક્ષસોના રાજા રાવણને એમ જ કહ્યું જેમ ઉશનાએ અસુરોના રાજાને કહ્યું હતું.
રાજન્ મન્ત્રિતપૂર્વં નઃ કુશલૈઃ સહ મન્ત્રિભિઃ। વિવાદશ્ચાપિ નો વૃત્તઃ સમવેક્ષ્ય પરસ્પરમ્
રાજા, અમે કુશળ મંત્રીઓ સાથે પહેલેથી જ ચર્ચા કરી છે અને આપણા વચ્ચે એકબીજાના મતને ધ્યાનમાં રાખીને ચર્ચા પણ થઈ ગઈ છે.
પ્રદાનેન તુ સીતાયાઃ શ્રેયો વ્યવસિતં મયા। અપ્રદાને પુનર્યુદ્ધં દૃષ્ટમેવ તથૈવ નઃ
મારે તો એવું નક્કી કર્યું છે કે સીતાજીને પરત આપવી શ્રેષ્ઠ છે; જો આપવી નહીં હોય તો પછી યુદ્ધ તો અમારે માટે નિશ્ચિત જ છે.
સોઽહં દાનૈશ્ચ માનૈશ્ચ સતતં પૂજિતસ્ત્વયા। સાન્ત્વૈશ્ચ વિવિધૈઃ કાલે કિં ન કુર્યાં હિતં તવ
તમે મને હંમેશાં ભેટો, સન્માન અને સમયસર વિવિધ સાંત્વનાઓ આપી છે; તમારા હિત માટે હું શું નહીં કરું?
નહિ મે જીવિતં રક્ષ્યં પુત્રદારધનાનિ ચ। ત્વં પશ્ય માં જુહૂષન્તં ત્વદર્થે જીવિતં યુધિ
મારે માટે જીવન, સંતાન, પત્ની કે ધન સાચવવું મહત્વનું નથી; તમે જુઓ, હું તમારી خاطر યુદ્ધમાં જીવ આપવાનું તૈયાર છું.
એવમુક્ત્વા તુ ભર્તારં રાવણં વાહિનીપતિઃ। ઉવાચેદં બલાધ્યક્ષાન્ પ્રહસ્તઃ પુરતઃ સ્થિતાન્
આ રીતે પોતાના સ્વામી રાવણને કહીને, સેના પ્રમુખ પ્રહસ્તે સામે ઉભેલા સેના અધિકારીઓને કહ્યું.
સમાનયત મે શીઘ્રં રાક્ષસાનાં મહાબલમ્। મદ્બાણાનાં તુ વેગેન હતાનાં ચ રણાજિરે
મારા માટે તરત જ રાક્ષસોની મહાન સેના ભેગી કરો, જેમમાં શક્તિથી મસ્ત થયેલા અને યુદ્ધભૂમિમાં પડેલા બંને પ્રકારના રાક્ષસો હોય.
અદ્ય તૃપ્યન્તુ માંસાદાઃ પક્ષિણઃ કાનનૌકસામ્। તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા બલાધ્યક્ષા મહાબલાઃ
આજે જંગલમાં રહેતા લોકોના માંસ ખાવા વાળા પક્ષીઓ તૃપ્ત થાય; આ વાત સાંભળી શક્તિશાળી સેના અધિકારીઓ—
બલમુદ્યોજયામાસુસ્તસ્મિન્ રાક્ષસમન્દિરે। સા બભૂવ મુહૂર્તેન ભીમૈર્નાનાવિધાયુધૈઃ
તેઓએ રાક્ષસોના મહેલમાં સેના તૈનાત કરી; થોડી જ વારમાં તે અનેક પ્રકારના ભયાનક શસ્ત્રો ધરાવતા યુધ્ધાઓથી ભરાઈ ગઈ.
લઙ્કા રાક્ષસવીરૈસ્તૈર્ગજૈરિવ સમાકુલા। હુતાશનં તર્પયતાં બ્રાહ્મણાંશ્ચ નમસ્યતામ્
લંકા એ રાક્ષસવીરો અને હાથીઓથી ભરાઈ ગઈ હતી; તેઓ અગ્નિમાં હવન કરતા અને બ્રાહ્મણોને વંદન કરતા.
આજ્યગન્ધપ્રતિવહઃ સુરભિર્મારુતો વવૌ। સ્રજશ્ચ વિવિધાકારા જગૃહુસ્ત્વભિમન્ત્રિતાઃ
ઘીનું સુગંધ ભરેલું પવન ધીમે ધીમે વળતો હતો; અને વિવિધ આકારની, મંત્ર વિના, ફૂલોની માળાઓ લઈ લેવામાં આવી.
સંગ્રામસજ્જાઃ સંહૃષ્ટા ધારયન્ રાક્ષસાસ્તદા। સધનુષ્કાઃ કવચિનો વેગાદાપ્લુત્ય રાક્ષસાઃ
પછી રાક્ષસો યુદ્ધ માટે તૈયાર અને આનંદિત થઈને, ધનુષ ધારણ કરીને અને કવચ પહેરીને, ઝડપથી આગળ વધ્યા.
રાવણં પ્રેક્ષ્ય રાજાનં પ્રહસ્તં પર્યવારયન્। અથામન્ત્ર્ય તુ રાજાનં ભેરીમાહત્ય ભૈરવામ્
રાજા રાવણને જોઈને તેઓએ પ્રહસ્તને ઘેરી લીધો; પછી રાજાને સલાહ આપીને અને ભયાનક ભેરી વગાડી—
આરુરોહ રથં યુક્તઃ પ્રહસ્તઃ સજ્જકલ્પિતમ્। હયૈર્મહાજવૈર્યુક્તં સમ્યક્સૂતં સુસંયતમ્
પ્રહસ્તે સંપૂર્ણ રીતે તૈયાર થઈને, ઝડપી દોડતા ઘોડાઓ જોડાયેલ અને સારી રીતે સંચાલિત રથ પર ચઢ્યો.
મહાજલદનિર્ઘોષં સાક્ષાચ્ચન્દ્રાર્કભાસ્વરમ્। ઉરગધ્વજદુર્ધર્ષં સુવરૂથં સ્વપસ્કરમ્
એ રથ મહા મેઘના ગર્જનાની જેમ ગુંજતો હતો, ચાંદ અને સૂર્ય જેવી તેજસ્વી ઝાંખી આપતો, સાપના ધ્વજથી અપરાજિત, સોનાની કવચ અને પોતાનું ધ્વજ ધરાવતો હતો.
સુવર્ણજાલસંયુક્તં પ્રહસન્તમિવ શ્રિયા। તતસ્તં રથમાસ્થાય રાવણાર્પિતશાસનઃ
એ રથ સોનાની જાળથી શોભિત અને તેજથી ઝગમગતું હતું; પછી રાવણના આદેશથી એ રથ પર પ્રહસ્તે આરૂઢ થયો.
લઙ્કાયા નિર્યયૌ તૂર્ણં બલેન મહતા વૃતઃ। તતો દુન્દુભિનિર્ઘોષઃ પર્જન્યનિનદોપમઃ। વાદિત્રાણાં ચ નિનદઃ પૂરયન્નિવ મેદિનીમ્
પછી તે ઝડપથી લંકાથી બહાર નીકળી ગયો, મોટી સેના સાથે ઘેરાયેલો; ત્યારબાદ ઢોલના ગર્જન અને વાદ્યોના અવાજે આખી ધરતી ગૂંજી ઉઠી.
શુશ્રુવે શઙ્ખશબ્દશ્ચ પ્રયાતે વાહિનીપતૌ। નિનદન્તઃ સ્વરાન્ ઘોરાન્ રાક્ષસા જગ્મુરગ્રતઃ
જ્યારે સેના પ્રમુખ આગળ વધ્યો, ત્યારે શંખના અવાજો સંભળાયા; રાક્ષસો ભયાનક ગર્જના કરતા આગળ આગળ ચાલ્યા.
ભીમરૂપા મહાકાયાઃ પ્રહસ્તસ્ય પુરઃસરાઃ। નરાન્તકઃ કુમ્ભહનુર્મહાનાદઃ સમુન્નતઃ। પ્રહસ્તસચિવા હ્યેતે નિર્યયુઃ પરિવાર્ય તમ્
ભયાનક સ્વરૂપ અને વિશાળ કાયાવાળા, પ્રહસ્તના મુખ્ય યોદ્ધાઓ—નારાંતક, કુંભહનુ, મહાનાદ અને સમુન્નત—એના મંત્રીઓ, તેને ઘેરીને બહાર નીકળ્યા.
વ્યૂઢેનૈવ સુઘોરેણ પૂર્વદ્વારાત્ સ નિર્યયૌ। ગજયૂથનિકાશેન બલેન મહતા વૃતઃ
ભયાનક અને સુવ્યવસ્થિત ગોઠવણી સાથે, તે પૂર્વ દ્વારથી બહાર નીકળ્યો, અને હાથીઓના ઝુંડ જેવો મોટો દળ તેની આસપાસ હતો.
સાગરપ્રતિમૌઘેન વૃતસ્તેન બલેન સઃ। પ્રહસ્તો નિર્યયૌ ક્રુદ્ધઃ કાલાન્તકયમોપમઃ
સમુદ્ર જેવી ઉછળતી એ સેના વચ્ચે ઘેરાયેલો, ક્રોધિત પ્રહસ્ત, અંતકાળના યમ જેવો દેખાતો, આગળ વધ્યો.