તે મુક્તકેશાઃ સમ્ભ્રાન્તા ભગ્નમાનાઃ પરાજિતાઃ। ભયાચ્છ્રમજલૈરઙ્ગૈઃ પ્રસ્રવદ્ભિર્વિદુદ્રુવુઃ
તેઓના વાળ વિખેરાઈ ગયા હતા, મનમાં ગભરાટ હતો, ગર્વ તૂટી ગયો હતો અને પરાજય અનુભવ્યો હતો. ભય અને થાકના કારણે તેમના શરીર પર પસીનો વહેતો હતો અને તેઓ ભાગી ગયા હતા.
અન્યોન્યં યે પ્રમથ્નન્તો વિવિશુર્નગરં ભયાત્। પૃષ્ઠતસ્તે તુ સમ્મૂઢાઃ પ્રેક્ષમાણા મુહુર્મુહુઃ
તેઓ એકબીજાને ધક્કા મારતા, ડરથી શહેરમાં ઘૂસી ગયા અને વારંવાર પાછળ જોઈને ગુંચવાઈ ગયા હતા.
તેષુ લઙ્કાં પ્રવિષ્ટેષુ રાક્ષસેષુ મહાબલાઃ। સમેત્ય હરયઃ સર્વે હનૂમન્તમપૂજયન્
જ્યારે એ મહાબલી રાક્ષસો લંકામાં પ્રવેશ્યા, ત્યારે બધા વાનરો ભેગા થઈને હનુમાનજીનું સન્માન કરવા લાગ્યા.
સોઽપિ પ્રવૃદ્ધસ્તાન્ સર્વાન્ હરીન્ સમ્પ્રત્યપૂજયત્। હનૂમાન્ સત્ત્વસમ્પન્નો યથાર્હમનુકૂલતઃ
પવિત્ર ગુણોથી ભરપૂર હનુમાનજીયે પણ સૌ વાનરોને યોગ્ય રીતે અને સ્નેહપૂર્વક સન્માન આપ્યું.
વિનેદુશ્ચ યથાપ્રાણં હરયો જિતકાશિનઃ। ચકૃષુશ્ચ પુનસ્તત્ર સપ્રાણાનેવ રાક્ષસાન્
વિજયી વાનરો પોતાની સંપૂર્ણ શક્તિથી જયઘોષ કરવા લાગ્યા અને ત્યાં રહેલા રાક્ષસોને ફરી એકવાર જીવતા હોય તેમ જોઈ રહ્યા.
સ વીરશોભામભજન્મહાકપિઃ સમેત્ય રક્ષાંસિ નિહત્ય મારુતિઃ। મહાસુરં ભીમમમિત્રનાશનં વિષ્ણુર્યથૈવોરુબલં ચમૂમુખે
મહાન વાનર મારેતીએ રાક્ષસોને સંહાર્યા પછી વીરતાની તેજસ્વી કાંતિ પ્રાપ્ત કરી, જેમ કે વિશાળ શક્તિ ધરાવતા વિષ્ણુએ ભયાનક મહાસુરનો નાશ કરીને યુદ્ધમેદાનમાં મહિમા મેળવ્યો હોય.
અપૂજયન્ દેવગણાસ્તદાકપિં સ્વયં ચ રામોઽતિબલશ્ચ લક્ષ્મણઃ। તથૈવ સુગ્રીવમુખાઃ પ્લવંગમા વિભીષણશ્ચૈવ મહાબલસ્તદા
પછી દેવતાઓ, રામ, અત્યંત બલવાન લક્ષ્મણ, સુગ્રીવ અને અન્ય વાનરો તથા મહાબલી વિભીષણ—allએ વાનરને સન્માન આપ્યો.
thumb|સપ્તપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે સપ્તપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ ॥૬-
શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો સત્તાવનમો સર્ગ હવે સાંભળો.
અકમ્પનવધં શ્રુત્વા ક્રુદ્ધો વૈ રાક્ષસેશ્વરઃ। કિંચિદ્ દીનમુખશ્ચાપિ સચિવાંસ્તાનુદૈક્ષત
અકંપનના વધનું સમાચાર સાંભળી રાક્ષસોના રાજા ક્રોધિત થયા અને તેમનું મુખ થોડું ઉદાસ થઈ ગયું, પછી તેમણે પોતાના મંત્રીઓ તરફ જોયું.
સ તુ ધ્યાત્વા મુહૂર્તં તુ મન્ત્રિભિઃ સંવિચાર્ય ચ। તતસ્તુ રાવણઃ પૂર્વદિવસે રાક્ષસાધિપઃ। પુરીં પરિયયૌ લઙ્કાં સર્વાન્ ગુલ્માનવેક્ષિતુમ્
થોડો સમય વિચાર કર્યા પછી અને મંત્રીઓ સાથે ચર્ચા કરીને, પછી રાવણે, રાક્ષસાધિપતિએ, વહેલી સવારે લંકા શહેરના બધા સૈનિક દળોની તપાસ કરવા માટે ફરવું શરૂ કર્યું.
તાં રાક્ષસગણૈર્ગુપ્તાં ગુલ્મૈર્બહુભિરાવૃતામ્। દદર્શ નગરીં રાજા પતાકાધ્વજમાલિનીમ્
રાજાએ જોયું કે શહેર રાક્ષસોના સમૂહોથી સુરક્ષિત અને અનેક દળોથી ઘેરાયેલું છે, અને ધ્વજ-પતાકાઓથી શોભાયમાન છે.
રુદ્ધાં તુ નગરીં દૃષ્ટ્વા રાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ। ઉવાચાત્મહિતં કાલે પ્રહસ્તં યુદ્ધકોવિદમ્
શહેર ઘેરાયેલું જોઈને રાક્ષસોના રાજા રાવણે, યુદ્ધમાં નિપુણ પ્રહસ્તને યોગ્ય સમયે પોતાના હિત માટે વાત કરી.
પુરસ્યોપનિવિષ્ટસ્ય સહસા પીડિતસ્ય હ। નાન્યયુદ્ધાત્ પ્રપશ્યામિ મોક્ષં યુદ્ધવિશારદ
શહેર અચાનક ઘેરાઈ ગઈ છે અને મુશ્કેલીમાં છે, તો યુદ્ધ સિવાય બીજું કોઈ મુક્તિનું માર્ગ મને દેખાતું નથી, હે યુદ્ધવિદ્.
અહં વા કુમ્ભકર્ણો વા ત્વં વા સેનાપતિર્મમ। ઇન્દ્રજિદ્ વા નિકુમ્ભો વા વહેયુર્ભારમીદૃશમ્
હું, કુંભકર્ણ, તું મારા સેનાપતિ, ઇન્દ્રજિત અથવા નિકુંભ—આપણે પૈકી કોઈએ તો આ ભારે જવાબદારી ઉઠાવવી જ પડશે.
સ ત્વં બલમતઃ શીઘ્રમાદાય પરિગૃહ્ય ચ। વિજયાયાભિનિર્યાહિ યત્ર સર્વે વનૌકસઃ
તેથી તું ઝડપથી સૈન્ય ભેગું કરી અને તૈયાર કરી, અને જ્યાં બધા વનવાસી વાનરો છે ત્યાં વિજય માટે આગળ વધ.
નિર્યાણાદેવ તૂર્ણં ચ ચલિતા હરિવાહિની। નર્દતાં રાક્ષસેન્દ્રાણાં શ્રુત્વા નાદં દ્રવિષ્યતિ
જેમ જ તું બહાર નીકળશે, રાક્ષસ રાજાઓના ગર્જનાનો અવાજ સાંભળીને વાનર સૈન્ય તરત જ વિખેરાઈ જશે.
ચપલા હ્યવિનીતાશ્ચ ચલચિત્તાશ્ચ વાનરાઃ। ન સહિષ્યન્તિ તે નાદં સિંહનાદમિવ દ્વિપાઃ
વાનરો ચંચળ, અવિનીત અને ચંચળ મનવાળા છે; તેઓ તારા ગર્જનાને સહન કરી શકશે નહીં, જેમ કે હાથી સિંહના ગર્જનાથી ડરી જાય છે.
વિદ્રુતે ચ બલે તસ્મિન્ રામઃ સૌમિત્રિણા સહ। અવશસ્તે નિરાલમ્બઃ પ્રહસ્ત વશમેષ્યતિ
જ્યારે સૈન્ય ભાગી જશે, ત્યારે રામ અને લક્ષ્મણ સહીત તેઓ નિરાધાર અને અશક્ત થઈ જશે, પ્રહસ્ત, અને તારા વશમાં આવી જશે.
આપત્સંશયિતા શ્રેયો નાત્ર નિઃસંશયીકૃતા। પ્રતિલોમાનુલોમં વા યત્ તુ નો મન્યસે હિતમ્
મુશ્કેલીના સમયે શું શ્રેષ્ઠ છે એ સ્પષ્ટ નથી, અહીં કોઈ નિશ્ચિતતા નથી. તું જે અમારે માટે હિતાવહ માને છે, એ તું નિર્ભયપણે કહેજે, એ વાત અમને ગમે કે ન ગમે.
રાવણેનૈવમુક્તસ્તુ પ્રહસ્તો વાહિનીપતિઃ। રાક્ષસેન્દ્રમુવાચેદમસુરેન્દ્રમિવોશના
રાવણએ આમ કહ્યું ત્યારે, સેના પ્રમુખ પ્રહસ્તે, રાક્ષસોના રાજા રાવણને એમ જ કહ્યું જેમ ઉશનાએ અસુરોના રાજાને કહ્યું હતું.
રાજન્ મન્ત્રિતપૂર્વં નઃ કુશલૈઃ સહ મન્ત્રિભિઃ। વિવાદશ્ચાપિ નો વૃત્તઃ સમવેક્ષ્ય પરસ્પરમ્
રાજા, અમે કુશળ મંત્રીઓ સાથે પહેલેથી જ ચર્ચા કરી છે અને આપણા વચ્ચે એકબીજાના મતને ધ્યાનમાં રાખીને ચર્ચા પણ થઈ ગઈ છે.
પ્રદાનેન તુ સીતાયાઃ શ્રેયો વ્યવસિતં મયા। અપ્રદાને પુનર્યુદ્ધં દૃષ્ટમેવ તથૈવ નઃ
મારે તો એવું નક્કી કર્યું છે કે સીતાજીને પરત આપવી શ્રેષ્ઠ છે; જો આપવી નહીં હોય તો પછી યુદ્ધ તો અમારે માટે નિશ્ચિત જ છે.
સોઽહં દાનૈશ્ચ માનૈશ્ચ સતતં પૂજિતસ્ત્વયા। સાન્ત્વૈશ્ચ વિવિધૈઃ કાલે કિં ન કુર્યાં હિતં તવ
તમે મને હંમેશાં ભેટો, સન્માન અને સમયસર વિવિધ સાંત્વનાઓ આપી છે; તમારા હિત માટે હું શું નહીં કરું?
નહિ મે જીવિતં રક્ષ્યં પુત્રદારધનાનિ ચ। ત્વં પશ્ય માં જુહૂષન્તં ત્વદર્થે જીવિતં યુધિ
મારે માટે જીવન, સંતાન, પત્ની કે ધન સાચવવું મહત્વનું નથી; તમે જુઓ, હું તમારી خاطر યુદ્ધમાં જીવ આપવાનું તૈયાર છું.
એવમુક્ત્વા તુ ભર્તારં રાવણં વાહિનીપતિઃ। ઉવાચેદં બલાધ્યક્ષાન્ પ્રહસ્તઃ પુરતઃ સ્થિતાન્
આ રીતે પોતાના સ્વામી રાવણને કહીને, સેના પ્રમુખ પ્રહસ્તે સામે ઉભેલા સેના અધિકારીઓને કહ્યું.
સમાનયત મે શીઘ્રં રાક્ષસાનાં મહાબલમ્। મદ્બાણાનાં તુ વેગેન હતાનાં ચ રણાજિરે
મારા માટે તરત જ રાક્ષસોની મહાન સેના ભેગી કરો, જેમમાં શક્તિથી મસ્ત થયેલા અને યુદ્ધભૂમિમાં પડેલા બંને પ્રકારના રાક્ષસો હોય.
અદ્ય તૃપ્યન્તુ માંસાદાઃ પક્ષિણઃ કાનનૌકસામ્। તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા બલાધ્યક્ષા મહાબલાઃ
આજે જંગલમાં રહેતા લોકોના માંસ ખાવા વાળા પક્ષીઓ તૃપ્ત થાય; આ વાત સાંભળી શક્તિશાળી સેના અધિકારીઓ—
બલમુદ્યોજયામાસુસ્તસ્મિન્ રાક્ષસમન્દિરે। સા બભૂવ મુહૂર્તેન ભીમૈર્નાનાવિધાયુધૈઃ
તેઓએ રાક્ષસોના મહેલમાં સેના તૈનાત કરી; થોડી જ વારમાં તે અનેક પ્રકારના ભયાનક શસ્ત્રો ધરાવતા યુધ્ધાઓથી ભરાઈ ગઈ.
લઙ્કા રાક્ષસવીરૈસ્તૈર્ગજૈરિવ સમાકુલા। હુતાશનં તર્પયતાં બ્રાહ્મણાંશ્ચ નમસ્યતામ્
લંકા એ રાક્ષસવીરો અને હાથીઓથી ભરાઈ ગઈ હતી; તેઓ અગ્નિમાં હવન કરતા અને બ્રાહ્મણોને વંદન કરતા.
આજ્યગન્ધપ્રતિવહઃ સુરભિર્મારુતો વવૌ। સ્રજશ્ચ વિવિધાકારા જગૃહુસ્ત્વભિમન્ત્રિતાઃ
ઘીનું સુગંધ ભરેલું પવન ધીમે ધીમે વળતો હતો; અને વિવિધ આકારની, મંત્ર વિના, ફૂલોની માળાઓ લઈ લેવામાં આવી.